- شاهزاده ترکی الفیصل با هشدار نسبت به فرسایش «توافق پکن»، از چین خواست بی‌طرفی عملی خود را در برابر حملات حوثی‌ها به تأسیسات و فرودگاه‌های عربستان اثبات کند و نشان دهد میانجی صادقی است.
- پکن در حالی بزرگترین شریک تجاری و خریدار نفت عربستان است که گزارش‌ها از ورود قطعات دومنظوره چینی به زرادخانه موشکی و پهپادی حوثی‌ها حکایت دارد. رویکردی که هدف آن تضمین عبور امن دریایی، انحراف تمرکز آمریکا و حفظ خریدهای نفتی از ایران است.
- ریاض با ارسال پیامی روشن تأکید کرد که توافق پکن چک سفیدامضا نیست و ناامنی در دریای سرخ و باب‌المندب، منافع اقتصادی و جریان انرژی حیاتی چین در منطقه را به‌طور جدی تهدید می‌کند.
در اوج حملات حوثی‌ها علیه تأسیسات راهبردی عربستان سعودی، اظهارات شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس سابق اطلاعات این کشور، به عنوان انتقادی غیرمستقیم از سیاست پکن در قبال تهران و عدم اتخاذ موضعی قاطع در برابر این حملات، توجهات را به خود جلب کرد.
در ۵ اکتبر، شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس هیئت‌مدیره مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل و رئیس سابق سازمان اطلاعات عربستان، تأکید کرد که چین موظف است نقشی را که در زمان میانجی‌گری میان ریاض و تهران در قالب «توافق پکن»، ۱۰ مارس ۲۰۲۳، بر عهده داشت، ادامه و نشان دهد که میانجی صادقی است. وی افزود باید منتظر ماند و دید پکن چه اقدامی انجام خواهد داد.
الفیصل فرسایش و کاهش اثربخشی توافق پکن را به سه محور شامل گسترش حملات حوثی‌ها در داخل خاک عربستان، وابستگی حوثی‌ها به حمایت تهران و ضرورت شکل‌گیری اعتماد به تهران بر پایه اقدامات عملی و قابل راستی‌آزمایی مرتبط دانست.
در سپتامبر ۲۰۲۶، پس از خودداری واشنگتن از مداخله نظامی مستقیم، ریاض دست یاری به سوی پکن دراز کرد. بر اساس گزارش رویترز، چین پیش از محکومیت علنی حملات ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ به دو فرودگاه سعودی، در پشت پرده تهران را تحت فشار قرار داده بود، اما در مواضع رسمی صرفاً طرفین را به خویشتن‌داری و گفتگو فرا خواند.
اظهارات تند ترکی الفیصل در شرایطی بیان می‌شود که فشارهای امنیتی ناشی از حملات مرگبار حوثی‌ها به فرودگاه‌های بین‌المللی ریاض و دمام و تأسیسات زیربنایی انرژی به اوج رسیده و هم‌زمان گزارش‌هایی از تسلط حوثی‌ها بر نقاط کلیدی در دریای سرخ و به خطر افتادن مسیرهای جایگزین صادرات نفت سعودی منتشر شده است.
عربستان سعودی و چین از سال ۱۹۹۰ روابط رسمی دارند و پکن بزرگترین شریک تجاری ریاض محسوب می‌شود. همکاری‌های نظامی دو طرف در دهه ۱۹۸۰ با خرید موشک‌های DF-3 آغاز شد و در سال ۲۰۱۴ با قرارداد موشک‌های DF-21 تداوم یافت. با این حال، اساس امنیت عربستان همچنان به غرب متکی است، به طوری که آمریکا در دهه گذشته ۷۸ درصد از تسلیحات وارداتی عربستان را تأمین کرده است. در مقابل، سهم چین تنها ۱ تا ۲ درصد است.
از سوی دیگر، بلومبرگ در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که حوثی‌ها به جای اتکای صرف به سلاح‌های مونتاژشده، با واردات قطعات تجاری دومنظوره از چین اقدام به ساخت پهپاد بومی و سامانه‌های موشکی در داخل خاک یمن کرده‌اند.
ابعاد ژئوپلیتیک و سه پیام راهبردی ریاض به پکن
مواضع ترکی الفیصل به عنوان چهره بانفوذ اما غیررسمی، بازتاب دیدگاه حلقه اصلی رهبری سعودی و پیامی روشن است، مبنی براینکه چین یا باید با اعمال فشار واقعی و بازدارنده بر تهران بی‌طرفی عملی خود را اثبات کند، یا هزینه همسویی غیرمستقیم با جبهه مقابل را متحمل شود. ریاض در پی آن است تا بدون آسیب به تعاملات اقتصادی کلان، چین را از موضع انفعال خارج سازد.
در واقع، پیام عربستان به چین شامل سه بخش کلیدی است. نخست، اینکه توافق پکن چک سفیدامضا نیست و ارزش آن در گرو دستاوردهای ملموس امنیتی است. دوم، ناامنی در باب‌المندب صادرات انرژی مورد نیاز برای اقتصاد چین را تهدید می‌کند و سوم، مسئله ورود تجهیزات چینی به زرادخانه‌های حوثی نیازمند نظارت و پاسخگویی شفاف است. این پیام‌ها نشان می‌دهد که ریاض با چین نه به عنوان یک میانجی نمادین، بلکه به عنوان یک ضامن سیاسی واقعی تعامل می‌کند.
محدودیت‌های پکن و محاسبات دوطرفه
چین همچنان دیپلماسی آرام را ترجیح می‌دهد تا توازن روابط خود با دو سوی خلیج فارس را حفظ کرده و از ورود به مناقشات حاد یا تحریم‌های شورای امنیت پرهیز کند. پکن در شورای امنیت احتمالا از مذاکره حمایت و از اعمال تحریم‌های شدید علیه ایران یا حوثی‌ها به دلیل آسیب به رابطه‌اش با تهران، اجتناب کند.
با این وجود، اظهارات غیررسمی عربستان سعودی نیز با واکنش تندی از سوی چین مواجه نشد، زیرا پکن معمولاً پیام‌های چهره‌های بانفوذ سعودی را نادیده نمی‌گیرد. وزن ژئوپلیتیک عربستان و امنیت دریانوردی احتمالا مانع از نادیده گرفتن این هشدارها از سوی سیاست‌گذاران چینی می‌شود، هرچند پکن همچنان تلاش خواهد کرد تا رویکردی ترکیبی شامل محکومیت عمومی و فشار پشت‌پرده را حفظ و از جانبداری صریح خودداری کند.
سه انگیزه راهبردی پکن
باید توجه داشت که چین بزرگترین شریک تجاری عربستان سعودی بوده و همچنین، سعودی نیز بزرگترین شریک تجاری چین در خاورمیانه است. تجارت دو جانبه در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۷.۵ میلیارد دلار رسید و چین ۷۸.۶ میلیون تن نفت خام عربستان سعودی خریداری کرد. چین سالانه حدود ۳۰۰ میلیارد دلار با شش کشور عرب خلیج فارس تجارت می‌کند و تقریباً نیمی از واردات نفت این کشور از خاورمیانه است.
با این وجود، چشم‌پوشی از زنجیره تأمین حوثی‌ها، حداقل تا زمانی که آتش به منافع چین سرایت کند، در خدمت سه هدف اصلی پکن است. نخست، عبور امن که در سال ۲۰۲۴ رهبران حوثی به کشتی‌های چینی و روسی وعده مسیری امن از طریق دریای سرخ را دادند. دوم، درگیری با ایران و حوثی‌ها تمرکز کشتی‌های جنگی و مهمات ایالات متحده را منحرف و چین را برای دنبال کردن اهداف خود آزادتر می‌گذارد. و سوم، خود ایران که چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت دریایی ایران را خریداری کرد و پکن تمایل کمی برای تحت فشار قرار دادن متحدان تهران دارد.
