آنکارا در مسیر تسلط بر بازار سوریه؛ از تجارت تا نفت و معدن

روز گذشته، مصطفی گول‌تپه، رئیس شورای صادرکنندگان ترکیه (TİM)، اظهار داشت که با بهبود رویه‌های گمرکی و افزایش کارایی سیستم بانکی، حجم تجارت بین ترکیه و سوریه می‌تواند به زودی از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رود. وی تأکید کرد که با روی کار آمدن دولت جدید در سوریه، توسعه روابط اقتصادی بین دو کشور اهمیت پیدا کرده است.

گولتپه با بیان اینکه حجم تجارت دوجانبه بین ترکیه و سوریه تقریباً ۳.۷ میلیارد دلار است، افزود: «ترکیه بیشتر به سوریه کالا می‌فروشد و برای ایجاد تعادل در تجارت، خرید از آن کشور نیز باید افزایش یابد. معتقدم اگر سرمایه‌گذاری‌ها انجام شود، همکاری‌ها توسعه یابد، رویه‌های گمرکی بهبود یابد و سیستم بانکی در میان‌مدت و بلندمدت تثبیت شود، حجم تجارت به زودی از ۱۰ میلیارد دلار فراتر خواهد رفت»

این اظهارات نشان‌دهنده خیر بلند ترکیه برای تصاحب بازار سوریه است که رابطه سطح بالای دولت کنونی دمشق با آنکارا، بستر مناسبی برای تحقق این اهداف را فراهم می‌کند. باید توجه داشت که ترکیه علاوه بر بخش مبادلات کالایی، به دنبال نفوذ در بخش‌های راهبردی مانند انرژی و معادن سوریه است که می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی عمیقی داشته باشد.

ترکیه در حال گسترش حضور خود در بخش‌های نفت، گاز و مواد معدنی سوریه است و قصد دارد از توان فنی و فناوری خود برای حمایت از برنامه‌های دمشق در بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده طی سال‌های جنگ استفاده کند. «آلپ‌ارسلان بایراکتار»، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه، اعلام کرده که کشورش آماده همکاری با سوریه در زمینه اکتشاف نفت و گاز در مناطق خشکی و آب‌های سرزمینی این کشور است. انجام مطالعات لرزه‌نگاری و حفر چاه‌های اکتشافی از جمله محورهای این همکاری اعلام شده است.

ترکیه همکاری در بخش‌های نفت، گاز و مواد معدنی سوریه را بخشی از برنامه گسترده‌تر خود برای بازسازی حوزه انرژی و توسعه زیرساخت‌های این کشور می‌داند و همچنان به تأمین برق و گاز سوریه ادامه می‌دهد.

آمادگی ترکیه برای اکتشاف نفت و گاز

تفاهم‌نامه‌ای سه‌جانبه در حوزه علوم زمین و معدن، روز چهارشنبه ۱۹ اگوست ۲۰۲۶، در دمشق میان وزارت انرژی سوریه و وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه امضا شد. این تفاهم‌نامه در جریان سفر آلپ‌ارسلان بایراکتار به دمشق امضا شد. این سفر در چارچوب نشست‌های مستمر میان نهادهای دو کشور و با هدف پیشبرد همکاری‌های مشترک در بخش‌های انرژی و معدن انجام شد.

وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه در نشست خبری مشترک با «محمد البشیر»، همتای سوری خود در دمشق، گفت شرکت نفت دولتی ترکیه (TPAO) به همراه شرکت‌های خصوصی این کشور آماده انجام مطالعات لرزه‌نگاری و حفاری اکتشافی در مناطق خشکی و دریایی سوریه است.

ترکیه در سال‌های اخیر توانمندی‌هایی در زمینه اکتشافات فراساحلی ایجاد کرده و ناوگانی از کشتی‌های اکتشافی در اختیار دارد. این کشور همچنین در مناطق مختلف، از جمله سواحل سومالی، فعالیت‌های اکتشافی انجام داده و شرکت نفت دولتی ترکیه مجوز اکتشاف نفت در میادین فراساحلی لیبی را دریافت کرده است.

همکاری پیشنهادی میان آنکارا و دمشق تنها به ارائه تجهیزات یا خدمات فنی محدود نمی‌شود و می‌تواند مراحل مختلفی از مطالعات زمین‌شناسی و لرزه‌نگاری، حفاری چاه‌های اکتشافی، توسعه میادین، بهره‌برداری و تولید را شامل شود.

سوریه پیش از این اعلام کرده بود که در چارچوب برنامه‌های بازسازی بخش انرژی پس از سال‌ها جنگ، زمینه برای سرمایه‌گذاری در حوزه‌های اکتشاف، پالایش و انتقال نفت و گاز طبیعی فراهم است.

همکاری از اکتشاف تا تولید محصولات معدنی

بایراکتار در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی «ایکس» اعلام کرد که مذاکرات دوجانبه و نشست‌های میان نهادهای دو کشور، موضوعاتی از جمله برق، معدن، گاز طبیعی و تولید نفت در مناطق خشکی و دریایی را دربر گرفته است.

به گفته وی، دو طرف درباره گام‌های مشخص همکاری، از صادرات برق و گاز طبیعی تا سرمایه‌گذاری‌های جدید در بخش معدن، گفت‌وگو کرده‌اند. وزیر انرژی ترکیه همچنین از تلاش آنکارا برای ایجاد یک مدل همکاری گسترده انرژی با سوریه خبر داد.

بایراکتار اعلام کرد پروژه‌های مشترک دو کشور با هدف حمایت از بازسازی زیرساخت‌های انرژی سوریه و کمک به توسعه اقتصادی دو طرف اجرا خواهد شد.

وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه درباره جزئیات تفاهم‌نامه معدنی گفت این سند میان نهادهای منابع معدنی و سرمایه‌گذاری بین‌المللی ترکیه از یک سو و اداره زمین‌شناسی و منابع معدنی سوریه از سوی دیگر امضا شده است.

هدف این تفاهم‌نامه، ایجاد چارچوب همکاری راهبردی در حوزه‌های علوم زمین، معدن، مواد اولیه انرژی و انرژی زمین‌گرمایی اعلام شده است.

به گفته بایراکتار، این همکاری با اکتشاف و دریافت مجوز آغاز می‌شود و تا بهره‌برداری و تولید محصولات نهایی، به‌ویژه در حوزه فسفات، مواد معدنی فلزی و مواد معدنی راهبردی و حیاتی، ادامه خواهد یافت. مطالعات زمین‌شناسی، تبادل داده‌ها و تقویت ظرفیت‌های نهادی نیز در این چارچوب قرار دارد.

در زنجیره ارزش فسفات، مرحله نخست شامل بررسی سازوکارهای تولید سنگ فسفات و تجارت بلندمدت آن خواهد بود و در مرحله بعد، ایجاد تأسیسات صنعتی یکپارچه برای تولید اسید فسفریک و کودهای شیمیایی در دستور کار قرار می‌گیرد. هدف از این برنامه، تبدیل منابع معدنی سوریه به محصولات دارای ارزش افزوده عنوان شده است.

افزایش صادرات برق و گاز به سوریه

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که ترکیه پیش از این از افزایش صادرات برق به سوریه از ۲۸۱ مگاوات به ۳۶۰ مگاوات و برنامه‌ریزی برای افزایش این ظرفیت به ۹۰۰ مگاوات خبر داده بود.

این طرح‌ها براساس توافقی است که در ماه مه ۲۰۲۵ میان دو کشور امضا شد. این توافق شامل تأمین روزانه ۶ میلیون مترمکعب گاز طبیعی برای سوریه و انتقال هزار مگاوات برق از طریق خط مستقیم میان کیلیس ترکیه و حلب سوریه است.

براساس برنامه‌ریزی اولیه، خط برق ۴۰۰ کیلوولتی پیش از پایان سال ۲۰۲۵ راه‌اندازی شود تا انتقال برق به سوریه افزایش یابد. برآوردها نشان می‌دهد گاز ترکیه می‌تواند برای تولید حدود هزار و ۲۰۰ مگاوات برق مورد استفاده قرار گیرد که برای تأمین برق حدود پنج میلیون خانوار کافی اعلام شده است.

بایراکتار اعلام کرده ترکیه و سوریه طی هفته‌های آینده زیرساخت‌های جدیدی را راه‌اندازی خواهند کرد که ظرفیت انتقال برق میان دو کشور را سه برابر کرده و به بیش از ۸۰۰ مگاوات می‌رساند.

همچنین در آگوست ۲۰۲۵، انتقال گاز جمهوری آذربایجان از طریق ترکیه به سوریه آغاز شد. وزیر انرژی ترکیه در آن زمان اعلام کرد این خط لوله می‌تواند سالانه تا دو میلیارد مترمکعب گاز آذربایجان را به سوریه منتقل کند که برای تولید برق مورد نیاز حدود پنج میلیون خانوار کافی است.

ترکیه همچنین اعلام کرده است که از طریق هشت نقطه به سوریه برق صادر می‌کند و قصد دارد ظرفیت صادرات برق را در مرحله نخست ۲۵ درصد افزایش دهد و سپس آن را دو برابر کند.

بر این اساس، همکاری آنکارا و دمشق در حوزه انرژی تنها به اکتشاف مواد معدنی محدود نیست و بخش‌های نفت، گاز، برق، اکتشاف، بهره‌برداری و تولید محصولات معدنی را نیز شامل می‌شود.