پس از یک آخر هفته پرالتهاب که آتشبس نوپای ۱۱ روزه میان ایران و آمریکا را تا مرز فروپاشی کامل پیش برد، دو طرف سرانجام روز یکشنبه بر سر توقف موقت حملات متقابل توافق کردند. بر اساس گزارش آکسیوس، مقامات ارشد آمریکایی تایید کردهاند که دور جدید گفتگوهای فنی روز سهشنبه در دوحه قطر برگزار خواهد شد؛ نشستی اضطراری که این بار برخلاف برنامهریزیهای قبلی، پرونده هستهای را کنار گذاشته و تمام تمرکز خود را روی حل بحران مکانیسم رفتوآمد در تنگه هرمز خواهد گذاشت.
با بازگشایی بازارهای آتی سهام و نفت آمریکا در ساعت ۲۲:۰۰ به وقت گرینویچ (۰۱:۳۰ به وقت ایران)، معاملهگران در حالی با یک رالی کاهش ریسک روبرو میشوند که زیرساخت این صلح بسیار لرزان است.
در ادامه در قالب پرسش و پاسخ، پشت پرده این توافق شکننده و پیامدهای آن برای بازار انرژی را بررسی میکنیم.
چرا آتشبس به این سرعت در آستانه فروپاشی قرار گرفت؟
ریشه درگیریهای شدید آخر هفته، نه تغییر در اراده سیاسی، بلکه تفاوت دیدگاه بنیادین دو کشور در تفسیر تفاهمنامه سوئیس است. طبق این تفاهمنامه که هفته گذشته با حضور جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا به دست آمد، ایران متعهد شده بود تمام تلاش خود را برای تامین امنیت کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز به کار بندد و در مقابل، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند.
اما مشکل اصلی اینجاست: ایران معتقد است کشتیها کماکان باید حرکت خود را با مقامات ایرانی هماهنگ کنند و تاییدیه بگیرند، در حالی که واشنگتن این اقدام را نقض برجام صلح و آزادی ناوبری میداند.
خط لولهای که وصل نشد؛ چرا بحران تشدید شد؟
قرار بود برای حل این سوءتفاهمهای لحظهای، یک «خط ارتباطی نظامی مستقیم» (Hotline) میان ارتش آمریکا و سپاه پاسداران راهاندازی شود. اما تا روز شنبه، این خط قرمز رادیویی هنوز عملیاتی نشده بود. در همین حال، اصرار مجدد ایران بر لزوم هماهنگی کشتیها برای عبور از تنگه، جرقهای شد تا در نبود خط ارتباطی فوری، دو طرف به تبادل آتش روی بیاورند.
نشست دوحه چه تغییری در صورتمسئله ایجاد کرده است؟
نشست روز سهشنبه در قطر نشاندهنده یک چرخش لوجستیکی و موضوعی مهم است. قرار بود دور بعدی گفتگوها در سوئیس و با محوریت «برنامه هستهای ایران» برگزار شود، اما بحران هرمز همهچیز را تغییر داد. حالا پرونده هستهای به حالت تعلیق درآمده و تیم فنی آمریکا به رهبری نیک استوارت راهی دوحه میشود تا فقط روی یک چیز تمرکز کند: مکانیسمهای عملیاتی رفتوآمد در تنگه هرمز و فعالسازی فوری خط ارتباطی نظامی.
این تحولات چه تاثیری روی قیمت نفت و بازارهای مالی دارد؟
برای فعالان بازار انرژی و فارکس، این سناریو دو لبه تیز دارد:
- تخلیه موقت ریسک پرمیوم: توافق برای توقف حملات و باز شدن مسیر تنگه هرمز برای تردد آزاد کشتیها، در ساعات اولیه بازگشایی بازارها باعث افت قیمت نفت خام (برنت و WTI) و آرامش نسبی در بازار سهام خواهد شد.
- پایداری سایه ریسک بر بازار: از آنجا که این آتشبس یک بار در کمتر از دو هفته فروپاشیده و هنوز خط ارتباطی ارتش دو کشور قطع است، معاملهگران نمیتوانند به طور کامل حق ریسک ژئوپولیتیک را از قیمت نفت حذف کنند. هرگونه سیگنال منفی از خروجی نشست روز سهشنبه در دوحه، میتواند فوراً قیمت نفت را به مسیر صعودی بازگرداند.
در مجموع، بازارها نفس راحتی کشیدهاند، اما این صلح تا زمانی که تکالیف روی کاغذ به پروتکلهای عملیاتی در آبهای خلیج فارس تبدیل نشوند، همچنان روی خط زلزله حرکت میکند.
