رونق هوش مصنوعی از زمان معرفی چت‌جی‌پی‌تی در نوامبر ۲۰۲۲، به یکی از محرک‌های بازار سهام آمریکا تبدیل شده است. از آن زمان، اس‌اندپی ۵۰۰ حدود ۹۰ درصد و نزدک مرکب نزدیک به ۱۲۲ درصد رشد کرده‌اند. بااین‌حال، رشد سریع قیمت‌ها نگرانی درباره شکل‌گیری حبابی تازه را افزایش داده است. پرسش اصلی این است که آیا بازار صرفاً بر پایه انتظارات خوش‌بینانه حرکت می‌کند یا سودآوری و منافع اقتصادی فناوری جدید، بخشی از این ارزش‌گذاری را توجیه می‌کند؟
در یک نگاه
  • هشدارها درباره حباب هوش مصنوعی بر هزینه‌های سنگین، بدهی و ارزش‌گذاری بالای شرکت‌های فناوری متمرکز است.
  • نسبت قیمت به سود آینده‌نگر شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ به ۱۷٫۷ رسیده و از میانگین ده‌ساله پایین‌تر است.
  • پذیرش هوش مصنوعی مولد سریع‌تر از رایانه‌های شخصی و اینترنت پیش رفته و نشانه‌هایی از افزایش بهره‌وری دیده می‌شود.
  • رشد بهره‌وری تضمین‌کننده تداوم صعود بازار نیست؛ تحقق پیش‌بینی سود شرکت‌ها همچنان عامل تعیین‌کننده است.

هشدار چهره‌های سرشناس درباره شکل‌گیری حباب

نگرانی درباره رونق هوش مصنوعی تنها به تحلیلگران ناشناس محدود نیست. گری گنسلر، رئیس پیشین کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، هشدار داده است که سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت هوش مصنوعی می‌تواند به شکل‌گیری حباب و در نهایت رکود اقتصادی منجر شود؛ به‌ویژه آنکه بخشی از این توسعه با اتکا به بدهی و قراردادهای تأمین مالی پیچیده انجام می‌شود.

مایکل بری، سرمایه‌گذاری که به پیش‌بینی بحران مسکن آمریکا در سال ۲۰۰۸ شهرت دارد، نیز معتقد است شرکت‌های فناوری در مقایسه با سودی که احتمالاً به دست خواهند آورد، بیش از اندازه هزینه می‌کنند. جرمی گرانهام، هم‌بنیان‌گذار شرکت سرمایه‌گذاری جی‌ام‌او، با اشاره به تجربه تاریخی می‌گوید نوآوری‌های بزرگ فناورانه معمولاً زمینه‌ساز حباب‌های بزرگ می‌شوند. جان هاسمن نیز احتمال افتی سنگین، در محدوده ۵۰ تا ۷۵ درصد برای شاخص اس‌اندپی ۵۰۰، را در صورت ترکیدن حباب مطرح کرده است.

این هشدارها به ریسک‌های واقعی، از هزینه‌کرد سنگین زیرساختی تا تأمین مالی بدهی‌محور و ابهام در بازگشت سرمایه، اشاره دارند؛ اما وجود ریسک به‌تنهایی سقوط اجتناب‌ناپذیر بازار را اثبات نمی‌کند.

چرا تصویر ارزش‌گذاری بازار متفاوت است؟

یکی از معیارهای مورد استناد بدبینان، نسبت قیمت به سود تعدیل‌شده چرخه‌ای یا کیپ است. نسبت کیپ اس‌اندپی ۵۰۰ در شش ماه پیاپی از سال جاری بالاتر از ۴۰ قرار گرفته؛ سطحی که آخرین بار در دوره شکل‌گیری حباب فناوری سال ۲۰۰۰ مشاهده شده بود.

بااین‌حال، کیپ بر سودهای گذشته تکیه دارد و ممکن است سرعت تغییر سودآوری در دوره تحول فناوری را به‌درستی منعکس نکند. در مقابل، نسبت قیمت به سود آینده‌نگر، قیمت بازار را با برآورد سود دوازده ماه آینده مقایسه می‌کند. در اواخر دهه ۱۹۹۰ این نسبت از ۲۵ گذشت و تا اوایل ۲۰۰۱ بالاتر از ۲۲ ماند؛ زیرا قیمت‌ها سریع‌تر از سود رشد می‌کردند.

امروز تصویر متفاوت است. نسبت آینده‌نگر اس‌اندپی ۵۰۰ که سال گذشته از ۲۳ عبور کرده بود، طبق داده‌های فکت‌ست به ۱۷٫۷ کاهش یافته است؛ سطحی پایین‌تر از میانگین ده‌ساله ۱۸٫۹ و کمترین مقدار در بیش از سه سال. این معیارها به‌تنهایی پاسخ نهایی درباره وضعیت بازار نیستند.

سرعت پذیرش و آثار اقتصادی هوش مصنوعی

یکی از تفاوت‌های مهم موج کنونی با انقلاب‌های فناورانه پیشین، سرعت گسترش استفاده از هوش مصنوعی است. پژوهش بانک فدرال رزرو سنت‌لوئیس نشان می‌دهد حدود سه سال پس از عرضه چت‌جی‌پی‌تی، ۵۵ درصد بزرگسالان آمریکایی در گروه سنی ۱۸ تا ۶۴ سال از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده‌اند. در مرحله زمانی مشابه، میزان پذیرش رایانه‌های شخصی حدود ۲۰ درصد و اینترنت نزدیک به ۳۰ درصد بود.

شواهدی از منافع اقتصادی قابل اندازه‌گیری نیز وجود دارد. شرکت کلارنا برآورد کرده دستیار هوش مصنوعی آن معادل کار ۸۵۳ نیروی تمام‌وقت فعالیت می‌کند و سالانه ۵۸ میلیون دلار صرفه‌جویی هزینه ایجاد می‌کند. همچنین آزمایش‌های تصادفی در مایکروسافت، اکسنتچر و یک شرکت ناشناس از فهرست فورچون ۱۰۰ آمریکا نشان داده‌اند ابزارهای هوش مصنوعی برای برنامه‌نویسی، تعداد وظایف تکمیل‌شده را ۲۶ درصد افزایش داده‌اند.

پژوهشگران فدرال رزرو نیز برآورد کرده‌اند هوش مصنوعی مولد از زمان معرفی چت‌جی‌پی‌تی ممکن است بهره‌وری نیروی کار را تا ۱٫۳ درصد افزایش داده باشد. این شواهد امیدوارکننده و معنادارند، اما اثر هوش مصنوعی هنوز در همه صنایع یکسان نیست و به هزینه اجرا و بازطراحی فرایندها بستگی دارد.

در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است