نفت عربستان؛ کارت برنده چین در بحران هرمز

براساس ادعای مقامات ایالات متحده، صادرات نفت کشورهای عربی در روزهای اخیر و از مسیرهای جایگزین تنگه هرمز افزایش یافته است. البته، آخرین داده‌های تانکر ترکرز نشان می‌دهد که میانگین روزانه صادرات نفت خام از طریق تنگه هرمز ۳.۸ میلیون بشکه در روز بوده که این رقم در دوره تفاهم‌نامه ۹.۸ میلیون بشکه در روز ثبت شد.

طبق برخی ادعاها، این میزان نفت صادرشده نیز از مبدأ عراق یا به مقصد چین بوده است. یعنی، در حالی که تحریم‌های غرب و خطرات ژئوپلیتیکی بر عرضه نفت از روسیه و ایران تأثیر می‌گذارند و صادرات نفت خام اکثر کشورهای منطقه خلیج فارس به دلیل اختلال در تردد تنگه هرمز با کاهش بی‌سابقه روبه‌رو شده است، واردات نفت خام چین به ویژه از عربستان سعودی در طول ماه‌های گذشته قطع نشده و از طریق مسیرهای جایگزین ادامه یافته است.

روند واردات نفت چین از عربستان در سال ۲۰۲۶

داده‌های آماری نشان می‌دهد واردات نفت خام عربستان سعودی توسط چین از ۴۰ میلیون بشکه در ژانویه به ۴۷ میلیون بشکه در فوریه ۲۰۲۶ افزایش یافت. این رقم در ماه مارس و هم‌زمان با اوج بحران به ۴۲ میلیون بشکه رسید و طبق گزارش بلومبرگ، پس از ثبت رقم ۳۸ میلیون بشکه در آوریل، در ماه مه به ۴۱ میلیون بشکه افزایش یافت.

بر این اساس، میانگین واردات روزانه نفت چین از عربستان در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز رسید. همچنین آخرین داده‌ها تأیید می‌کند که میانگین واردات چین از عربستان در هفت ماه اول سال ۲۰۲۶ معادل ۱.۱۳ میلیون بشکه در روز بوده که نسبت به ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز در مدت مشابه سال ۲۰۲۵، کاهش محدودی داشته است.

نقش راهبردی خط لوله شرق-غرب (پترولاین)

موفقیت عربستان سعودی در حفظ جریان صادرات، به توانایی این کشور در انتقال نفت از طریق خط لوله شرق-غرب یا «پترولاین» نسبت داده می‌شود. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری که در دهه ۱۹۸۰ با پیش‌بینی احتمال توقف کشتیرانی در تنگه هرمز ساخته شد، تأسیسات فرآوری در استان شرقی (بقیق) را به بندر ینبع در دریای سرخ متصل می‌کند و بین ۵ تا ۷ میلیون بشکه در روز ظرفیت دارد.

با انتقال مقادیر بیشتر نفت از این مسیر، صادرات نفت عربستان از طریق بندر ینبع از ۷۰۰ هزار بشکه در روز در ۵ مارس ۲۰۲۶ به ۳.۴ میلیون بشکه در ۱۷ مارس و سپس به ۴.۱ میلیون بشکه در روز در ۲۰ مارس افزایش یافت و در همین محدوده تثبیت شد. این امر سبب شد میانگین صادرات نفت خام دریایی عربستان در نیمه اول سال ۲۰۲۶ روی ۵.۱۱ میلیون بشکه در روز باقی بماند که در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۵ تنها ۱۴ درصد افت نشان می‌دهد.

سهم تأمین‌کنندگان در بازار نفت چین

در سال ۲۰۲۵، عربستان سعودی با اختصاص تقریباً ۱۴ درصد از کل واردات نفت چین، پس از روسیه با سهم ۱۸ درصدی، دومین تأمین‌کننده بزرگ این کشور بوده است. در میان صادرکنندگان منطقه خلیج فارس، پس از عربستان، عراق با ۱۱ درصد، امارات با حدود ۷ درصد، عمان با ۶ درصد و کویت با ۳ درصد در رتبه‌های بعدی تأمین نفت چین قرار داشته‌اند.

در این میان، اگرچه نفت خام روسیه و ایران به دلیل مزایای قیمتی مورد توجه بازار چین است، اما به دلیل ریسک‌های ناشی از تشدید تحریم‌ها و محاصره‌های دریایی با نوسان روبه‌رو است. به طوریکه واردات چین از ایران که بخش عمده آن به صورت غیرمستقیم انجام می‌شود با خطرات تحریمی همراه است، در حالی که زیرساخت‌های صادراتی و قراردادهای بلندمدت عربستان، این کشور را به گزینه بدون تحریم برای پالایشگاه‌های چین تبدیل کرده است.

گسترش سرمایه‌گذاری آرامکو در پتروشیمی چین

عربستان سعودی همگام با توسعه خودروهای برقی در چین و احتمال کند شدن رشد تقاضا برای سوخت‌های حمل‌ونقل، راهبرد تضمین تقاضای بلندمدت نفت خود را بر بخش پتروشیمی متمرکز کرده است.

در این راستا، شرکت آرامکو در ژوئیه ۲۰۲۳ اقدام به خرید ۱۰ درصد از سهام شرکت پتروشیمی «رونگشنگ» کرد که شامل توافق بلندمدت تأمین روزانه حدود ۴۸۰ هزار بشکه نفت خام است. آرامکو همچنین در مارس ۲۰۲۳ قراردادی برای تأمین روزانه تا ۲۱۰ هزار بشکه نفت برای مجتمع پتروشیمی «هاپکو» در شهر پانجین (استان لیائونینگ) به امضا رساند و در نوامبر ۲۰۲۴ نیز ساخت مجتمع بزرگ پالایش و پتروشیمی در شهر گولی (استان فوجیان) را با مشارکت شرکت سینوپک چین آغاز کرد.