- صادرات نفت خلیج فارس در ماه سپتامبر به حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه در روز بازگشت و به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ با این حال، تنها ۶۰ درصد این محموله‌ها از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که این سهم پیش از جنگ ۸۳ درصد بود.
- صادرکنندگان با استفاده از خطوط لوله، بنادر جایگزین و انتقال گسترده نفت از کشتی به کشتی خود را با شرایط جدید وفق داده‌اند؛ اما این سازوکار پرهزینه‌تر و ناکارآمدتر شده و تحت فشار فزاینده‌ای قرار دارد. هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و امنیتی نیز همچنان بالا است.
جریان نفت در خاورمیانه پس از افت شدید، بازگشتی چشمگیر را تجربه کرده است؛ به‌طوری‌که حجم صادرات به سطوح نزدیک به پیش از جنگ بازگشته، هرچند تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز همچنان بسیار پایین‌تر از سطح عادی است.
برآورد بانک استاندارد چارترد (Standard Chartered) نشان می‌دهد صادرات نفت خام و میعانات گازی از خلیج فارس در ماه سپتامبر، با حذف ایران و احتساب مسیرهای جایگزین مانند فجیره و دریای سرخ، به حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که در مجموع به سطح پیش از جنگ بازمی‌گردد. با این حال، تنها ۶۰ درصد این محموله‌ها از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ در حالی که این سهم پیش از جنگ ۸۳ درصد بود.
استاندارد چارترد معتقد است این آمار بیش از آنکه نشان‌دهنده بازگشت شرایط به حالت عادی باشد، بیانگر تاب‌آوری نظام صادراتی منطقه است. صادرکنندگان راه‌هایی برای انتقال نفت پیدا کرده‌اند، اما این کار را با کارایی کمتر و هزینه‌هایی به‌مراتب بالاتر انجام می‌دهند.
این سیستم ناچار شده است از راهکارهای جایگزین پیچیده‌تری استفاده کند؛ به‌ویژه زنجیره‌ای از انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر که به تعداد زیادی شناور نیاز دارد. نفتکش‌های کوچک‌تر به‌طور فزاینده‌ای نفت خام را از تنگه هرمز عبور می‌دهند و سپس محموله‌های خود را در دریای عمان به کشتی‌های بزرگ‌تر منتقل می‌کنند. هم‌زمان، صادرکنندگان استفاده از خطوط لوله و بنادری را که امکان دور زدن تنگه را فراهم می‌کنند، افزایش داده‌اند.
مسیر جنوبی در امتداد ساحل عمان به یکی از مسیرهای مهم برای شناورهای کوچک‌تر تبدیل شده است که از تنگه هرمز عبور می‌کنند. به گفته استاندارد چارترد، ظرفیت انتقال نفت از کشتی به کشتی ظاهراً به سقف خود رسیده است، بهره‌برداری از شناورها همچنان ناکارآمد است، مدت زمان سفرها افزایش یافته و هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی و امنیتی همچنان در سطوح بالایی قرار دارند.
✔️ بیشتر بخوانید: بحران تنگه هرمز ورق را برگرداند؛ سهم خودروهای بنزینی برای اولین‌بار زیر ۵۰ درصد سقوط کرد
عربستان سعودی شاید روشن‌ترین نمونه از موفقیت‌ها و محدودیت‌های این سازگاری باشد. پس از آسیب‌دیدن خط لوله شرق به غرب در اوایل سپتامبر، مسیر صادرات نفت این کشور به‌شدت به سمت سواحل شرقی تغییر کرد.
برآورد استاندارد چارترد نشان می‌دهد مجموع صادرات نفت عربستان در ماه سپتامبر از ۲.۴۵ میلیون بشکه در روز در ماه اوت به حدود ۶.۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. تنها در یک هفته، ۱۹ نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام (VLCC) از تنگه هرمز عبور کردند.
ازسرگیری فعالیت خط لوله شرق به غرب و بارگیری نفت در بندر ینبع، مسیر دیگری را برای دسترسی به بازارهای جهانی فراهم کرده و ریسک فوری توقف تولید را کاهش داده است. با این حال، حجم انتقال نفت از طریق خط لوله همچنان پایین‌تر از ظرفیت اسمی آن است و این زیرساخت نیز در معرض حملات احتمالی بیشتر قرار دارد.
استفاده از مسیرهای جایگزین هزینه‌های بالایی نیز به همراه داشته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که برای جبران هزینه‌های اضافی لجستیکی، برخی محموله‌هایی که در آب‌های ساحلی عمان بارگیری شده‌اند، با تخفیف‌هایی تا سقف ۹ دلار به ازای هر بشکه عرضه شده‌اند.
بهبود جریان فیزیکی نفت، احتمال وقوع سناریوهای کمبود شدید عرضه را کاهش داده و می‌تواند به‌تدریج بخشی از صرف ریسک ناشی از کمبود عرضه را از قیمت نفت حذف کند. با این حال، انتقال این محموله‌ها همچنان با هزینه‌های بالاتر، زمان سفر طولانی‌تر، وابستگی بیشتر به نفتکش‌ها و ظرفیت مازاد کمتر در شبکه لجستیکی انجام می‌شود.
✔️ بیشتر بخوانید: هشدار غول نفتی جهان: نفت ۲۰۰ دلاری هنوز یک سناریوی جدی است
استاندارد چارترد می‌گوید این بهبود در مقایسه با شرایطی که بازار بر اساس آن انتظار تداوم اختلال گسترده در عرضه فیزیکی نفت را دارد، عاملی کاهشی برای قیمت‌ها محسوب می‌شود؛ اما برای بازگشت صرف ریسک (Risk Premium) به سطوح پیش از جنگ کافی نیست.
صادرکنندگان نشان داده‌اند که می‌توانند حجم بسیار بیشتری از نفت خام را نسبت به انتظارات قبلی به بازار برسانند؛ با این حال، ظرفیت این سیستم برای جذب یک اختلال بزرگ دیگر کاهش یافته است.
موفقیت موقت صادرکنندگان نفت خلیج فارس، معادلات منطقه‌ای را نیز تغییر داده است. صادرات نفت خام ایران از طریق دریا در ماه سپتامبر به نزدیک صفر رسید؛ در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز بود. این کاهش پس از آن رخ داد که محاصره دریایی آمریکا، توانایی تهران برای انتقال نفت خام از طریق تنگه هرمز را به‌شدت محدود کرد.
ایران همچنان بر مواضع خود پافشاری می‌کند و روز یکشنبه بار دیگر اعلام کرد که تنگه هرمز تا زمانی که ایالات متحده هفت شرط مندرج در توافق موقت ماه ژوئن را اجرا نکند، بازگشایی نخواهد شد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز جداگانه اعلام کرد که پیشنهاد اخیر تهران می‌تواند در صورت پذیرش شروط ایران از سوی واشنگتن، زمینه بازگشایی تنگه هرمز را ظرف هفت روز فراهم کند.
تهران گزارش‌هایی را که مدعی شده‌اند ایران در ازای کاهش تحریم‌ها با بازرسی‌های بین‌المللی هسته‌ای موافقت کرده است، رد کرده است. به گفته عراقچی، ایران امیدوار است واشنگتن مسیر دیپلماسی را دنبال کند، اما هشدار داده که اگر آمریکا تصمیم به انجام اقدامات نظامی بیشتر بگیرد، ایران در مقایسه با گذشته آمادگی بیشتری برای پاسخ‌گویی دارد.
✔️ بیشتر بخوانید: توقف جنگ پالایشگاه‌ها؛ آیا شوک سوخت در بازار جهانی مهار می‌شود؟
