گسترش هوش مصنوعی، رقابت شرکت‌های فناوری را وارد مرحله‌ای کرده که انرژی، انتشار کربن و پذیرش اجتماعی زیرساخت‌ها نیز به‌اندازه تراشه و توان پردازشی اهمیت دارند. در همین چارچوب، تعهد آنتالیا در نشست اقلیمی کاپ ۳۱ برای کاهش اثرات زیست‌محیطی این فناوری معرفی شد؛ اما غیبت مایکروسافت، گوگل، آمازون، متا و انویدیا پرسش‌هایی درباره اثرگذاری آن ایجاد کرده است. علی‌بابا تنها شرکت بزرگ فناوری است که طبق گزارش رویترز تاکنون به آن پیوسته است.
در یک نگاه
  • تعهد آنتالیا از دولت‌ها و شرکت‌ها می‌خواهد برق پاک‌تر، زیرساخت کارآمدتر و سنجش دقیق‌تر انتشار کربن را در توسعه هوش مصنوعی دنبال کنند.
  • این ابتکار هنگام آغاز، ۹۰ حمایت‌کننده داشت؛ اما تنها ۹ کشور و شرکت بزرگ چینی علی‌بابا در میان امضاکنندگان اولیه دیده می‌شدند.
  • بیش از ۴۰۰ مرکز داده بسیار بزرگ آمریکا، طبق گزارشی تازه، به‌اندازه کشور دانمارک دی‌اکسیدکربن منتشر می‌کنند.
  • غیبت غول‌های آمریکایی و داوطلبانه‌بودن تعهد، اثرگذاری آن را محدود می‌کند؛ بااین‌حال، فشار سرمایه‌گذاران و هزینه انرژی می‌تواند مسیر شرکت‌ها را تغییر دهد.

تعهد آنتالیا چه می‌خواهد و چرا اهمیت دارد؟

ترکیه، میزبان نشست اقلیمی کاپ ۳۱، روز دوشنبه تعهد آنتالیا را معرفی کرد؛ ابتکاری با پشتیبانی سازمان ملل که از دولت‌ها و شرکت‌ها می‌خواهد برای کاهش اثرات زیست‌محیطی هوش مصنوعی اقدام کنند. محور اصلی آن، تأمین انرژی مورد نیاز این فناوری از منابع پاک‌تر، پشتیبانی از زیرساخت‌های کارآمدتر، اندازه‌گیری و پیگیری انتشار گازهای گلخانه‌ای و گسترش دسترسی کشورهای درحال‌توسعه به هوش مصنوعی است.

اهمیت این ابتکار از آنجا ناشی می‌شود که سامانه‌های هوش مصنوعی به مراکز داده عظیم، تجهیزات پردازشی پرمصرف و شبکه‌های تأمین برق پایدار نیاز دارند. هرچه استفاده از این فناوری بیشتر شود، تقاضا برای برق و فشار بر شبکه‌ها نیز افزایش می‌یابد. بنابراین، مسئله فقط ردپای کربن شرکت‌های فناوری نیست؛ بلکه رقابت بر سر ظرفیت تولید برق، هزینه انرژی و امکان توسعه زیرساخت در مناطق مختلف نیز مطرح است.

چرا شرکت‌های آمریکایی امضا نکردند؟

رویترز گزارش داده است که متا، مایکروسافت، گوگل و انویدیا به درخواست اظهارنظر درباره این تعهد پاسخ ندادند. آمازون نیز از اظهارنظر درباره خود ابتکار خودداری کرد، اما اعلام کرد هدف تازه‌ای برای کاهش ۶۵ درصدی شدت کربن برق مصرفی خود تا سال ۲۰۳۰، در مقایسه با سطح سال ۲۰۱۹، تعیین کرده است. این شرکت همچنین تعهد خود برای دستیابی به انتشار خالص صفر کربن تا سال ۲۰۴۰ را تکرار کرد.

عامل سیاسی نیز اهمیت دارد. آمریکا برای دومین سال پیاپی پس از خروج دونالد ترامپ از روند اقلیمی سازمان ملل در مذاکرات حضور ندارد. ترامپ از توسعه گسترده هوش مصنوعی و تداوم استفاده از سوخت‌های فسیلی حمایت کرده است. این رویکرد می‌تواند انگیزه شرکت‌های آمریکایی برای پیوستن به ابتکارهای اقلیمی را پیچیده کند؛ هرچند رویترز علت مشخص تصمیم هر شرکت را اعلام نکرده است. این فاصله، اعتبار وعده‌های اقلیمی شرکت‌ها را در عمل نیز به آزمون می‌گذارد.

مراکز داده؛ نقطه تلاقی هوش مصنوعی و بحران انرژی

گزارشی که هم‌زمان با آغاز تعهد منتشر شد، برآورد می‌کند بیش از ۴۰۰ مرکز داده بسیار بزرگ در آمریکا تقریباً به‌اندازه دانمارک دی‌اکسیدکربن منتشر می‌کنند. این مقایسه ابعاد اثر زیست‌محیطی زیرساخت‌های دیجیتال را برجسته می‌کند؛ زیرساخت‌هایی که برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به برق فراوان و تجهیزات تخصصی نیاز دارند.

پیامدهای اقتصادی و رقابتی برای شرکت‌ها

افزایش هزینه برق و محدودیت شبکه می‌تواند هزینه مراکز داده و سرعت توسعه خدمات هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد. دسترسی به انرژی پاک و زیرساخت کارآمد ممکن است مزیت هزینه‌ای و اعتباری ایجاد کند؛ در مقابل، مخالفت جوامع محلی و مقررات سخت‌گیرانه می‌تواند اجرای پروژه‌ها را به تأخیر بیندازد.

تعهد داوطلبانه؛ نقطه قوت یا محدودیت؟

اتحادیه‌ها و فعالان محیط‌زیست معتقدند این ابتکار تنها زمانی اثرگذار خواهد بود که شرکت‌های بزرگ آمریکایی نیز به آن بپیوندند و تعهدها از حالت داوطلبانه فراتر بروند. جولی سرکیرا، از شورای دفاع از منابع طبیعی، هشدار داده است که استانداردهای داوطلبانه به‌تنهایی کافی نیستند. این انتقاد به مسئله‌ای بنیادین اشاره دارد: شرکت‌ها ممکن است اهدافی بلندپروازانه اعلام کنند، اما بدون الزام، سنجش مستقل و گزارش‌دهی منظم، امکان ارزیابی اجرای آن‌ها محدود خواهد بود.

در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است