سهام شرکت مدرنا در معاملات پیشگشایش روز چهارشنبه با جهشی کمسابقه مواجه شد؛ پس از آنکه این شرکت و شریک دارویی خود، مرک، اعلام کردند ترکیب واکسن شخصیسازیشده مبتنی بر فناوری پیامرسان ریبونوکلئیک با داروی ضدسرطان کیترودا توانسته است در یک مطالعه مرحله سوم، عملکرد بهتری نسبت به استفاده از کیترودا بهتنهایی نشان دهد. این خبر در حالی منتشر شد که سرمایهگذاران طی سالهای اخیر بهشدت نگران وابستگی مدرنا به درآمد واکسن کرونا و توانایی این شرکت برای ایجاد منابع درآمدی جدید بودهاند.
- سهام مدرنا پس از موفقیت مرحله سوم واکسن شخصیسازیشده سرطان در پیشگشایش بیش از ۹۰ درصد جهش کرد.
- مطالعه روی ۱۱۳۷ بیمار مبتلا به ملانومای پرخطر، کاهش عود و گسترش سرطان را در ترکیب با کیترودا نشان داد.
- این نخستین موفقیت مرحله سوم برای یک درمان سرطان مبتنی بر فناوری پیامرسان ریبونوکلئیک و واکسن شخصیسازیشده آنتیژنهای توموری است.
- این نتیجه میتواند مسیر مدرنا برای کاهش وابستگی به واکسن کرونا و دستیابی به درآمدی چندمیلیارددلاری از درمان سرطان را هموار کند.
سهام مدرنا در ساعات پیش از آغاز معاملات در مقاطعی بیش از ۹۰ درصد افزایش یافت و در یکی از گزارشهای اولیه، رشد آن حدود ۶۰ درصد اعلام شد. در ادامه نیز گزارشهای بازار از جهشهای ۵۰ تا ۸۶ درصدی در پیشگشایش حکایت داشتند. سهام مرک نیز ابتدا حدود ۶.۲ درصد و در مقطعی تا ۸.۷ درصد افزایش یافت و به محدوده ۱۴۳.۵۲ دلار رسید؛ سطحی که یک رکورد جدید ۵۲ هفتهای برای این شرکت محسوب میشود و سقف قبلی ۱۳۷.۹۸ دلار را پشت سر گذاشت.
موفقیت مهم در درمان ملانوما
مطالعه موسوم به اینترپث-۰۰۱ یکی از مهمترین آزمونهای بالینی مدرنا در حوزه درمان سرطان محسوب میشود. در این مطالعه، ترکیبی از درمان شخصیسازیشده مدرنا و داروی کیترودا متعلق به مرک برای بیمارانی بررسی شد که به ملانومای پوستی پرخطر مبتلا بودند و تومور آنها بهطور کامل با جراحی برداشته شده بود.
این مطالعه ۱۱۳۷ بیمار مبتلا به ملانومای مرحله ۲ب، ۲ج، ۳ و ۴ را دربر گرفت. بیماران پس از جراحی بهصورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند؛ یک گروه ترکیبی از کیترودا و واکسن شخصیسازیشده دریافت کرد و گروه دیگر تنها با کیترودا درمان شد.
بر اساس نتایج اعلامشده، این مطالعه به هدف اصلی خود یعنی افزایش بقای بدون عود بیماری دست یافت. همچنین یکی از اهداف مهم ثانویه مطالعه، یعنی افزایش بقای بدون گسترش بیماری به سایر نقاط بدن نیز محقق شد.
اهمیت این نتیجه در آن است که این نخستین بار است که یک درمان مبتنی بر واکسن شخصیسازیشده برای آنتیژنهای اختصاصی تومور در یک مطالعه مرحله سوم نتیجه مثبت نشان میدهد. همچنین این نخستین مطالعه مرحله سوم برای یک درمان ضدسرطان مبتنی بر فناوری پیامرسان ریبونوکلئیک است که توانسته است در مقایسه با کیترودا بهتنهایی، بهبود بالینی معناداری در درمان تکمیلی بیماران مبتلا به ملانومای جراحیشده ایجاد کند.
واکسنی که برای هر بیمار ساخته میشود
فناوری مورد استفاده در این درمان با واکسنهای معمولی تفاوت اساسی دارد. در این روش، نمونه تومور هر بیمار بررسی میشود تا جهشهای منحصربهفرد سلولهای سرطانی شناسایی شود. سپس بر اساس همین اطلاعات، واکسنی اختصاصی برای همان بیمار طراحی میشود.
هدف این واکسن آن است که سیستم ایمنی بدن را نسبت به ویژگیهای خاص سلولهای سرطانی فعال کند تا بتواند سلولهایی را که پس از جراحی احتمالا باقی ماندهاند، بهتر شناسایی و نابود کند.
بیماران حاضر در مطالعه حداکثر ۹ دوز از ترکیب درمانی را در کنار کیترودا دریافت کردند و دوره درمان حدود یک سال ادامه داشت. شرکتها اعلام کردند تاکنون هیچ نشانه ایمنی جدیدی در این مطالعه مشاهده نشده و وضعیت ایمنی درمان نیز با نتایج مطالعات قبلی سازگار بوده است.
با این حال، مطالعه همچنان ادامه دارد و محققان در حال بررسی سایر اهداف ثانویه، از جمله بقای کلی بیماران هستند. بنابراین اگرچه نتایج فعلی بسیار مهم است، اما ارزیابی کامل اثر درمان بر طول عمر بیماران هنوز به پایان نرسیده است.
سابقه موفقیت در مرحله میانی
نتایج جدید در واقع ادامه عملکرد امیدوارکننده این درمان در مراحل قبلی آزمایش است. مدرنا و مرک در ماه ژانویه اعلام کرده بودند که در یک مطالعه مرحله میانی، این ترکیب درمانی توانسته است پس از پنج سال، خطر عود بیماری یا مرگ را ۴۹ درصد کاهش دهد.
همین سابقه باعث شده بود بازار از مدتها قبل انتظار داشته باشد نتایج مطالعه مرحله سوم به یکی از مهمترین محرکهای سهام مدرنا تبدیل شود. تحلیلگران نیز پیش از انتشار نتایج، موفقیت این درمان را عاملی مهم برای تغییر مسیر آینده شرکت میدانستند.
برخی تحلیلگران بارکلیز در ماه گذشته پیشبینی کرده بودند که این درمان در صورت موفقیت تجاری میتواند تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳ میلیارد دلار درآمد از درمان ملانوما ایجاد کند. اکنون موفقیت مرحله سوم میتواند احتمال تحقق چنین درآمدی را افزایش دهد، هرچند مسیر دریافت مجوزهای قانونی و تجاریسازی همچنان باقی مانده است.
مدرنا به دنبال کاهش وابستگی به واکسن کرونا
واکنش شدید بازار به خبر جدید را نمیتوان بدون توجه به وضعیت مدرنا در سالهای اخیر بررسی کرد. این شرکت در دوران همهگیری کرونا رشد بسیار سریعی را تجربه کرد، اما کاهش تقاضا برای واکسن کرونا باعث شد سرمایهگذاران درباره آینده درآمدی شرکت و توانایی آن برای جایگزین کردن درآمدهای گذشته نگرانی داشته باشند.
مدرنا طی ماههای اخیر تلاش کرده است سبد محصولات خود را متنوعتر کند. این شرکت اخیراً یک واکسن آنفلوانزای مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا را نیز به محصولات خود اضافه کرده و همزمان در حال توسعه واکسنها و درمانهای آزمایشی برای بیماریهایی مانند نوروویروس و بیماری لایم است.
با این حال، موفقیت در درمان سرطان میتواند اهمیت بسیار بیشتری برای ارزشگذاری شرکت داشته باشد؛ زیرا بازار سرطان بسیار بزرگ است و در صورت اثبات کارایی این فناوری در انواع مختلف تومورها، مدرنا میتواند از یک شرکت عمدتاً شناختهشده بهعنوان تولیدکننده واکسن کرونا، به یک بازیگر مهم در حوزه درمانهای شخصیسازیشده سرطان تبدیل شود.
“
«موفقیت مدرنا در مطالعه مرحله سوم، فراتر از یک خبر مثبت برای یک داروی جدید است؛ این نتیجه میتواند نخستین نشانه جدی از تبدیل فناوری واکسن شخصیسازیشده سرطان به یک کسبوکار بزرگ و پایدار برای مدرنا باشد.»
بابک شیری
همکاری مدرنا و مرک میتواند بزرگتر شود
موفقیت مطالعه اینترپث-۰۰۱ تنها به درمان ملانوما محدود نمیشود. مدرنا و مرک در حال حاضر ۹ مطالعه مرحله دوم و سوم را در چندین نوع سرطان دنبال میکنند. این مطالعات حوزههایی مانند ملانوما، سرطان ریه سلول غیرکوچک، سرطان مثانه و سرطان کلیه را شامل میشوند. بنابراین موفقیت فعلی میتواند بهعنوان نخستین اثبات جدی قابلیت تجاری و پزشکی این فناوری در نظر گرفته شود و نتایج مطالعات بعدی اهمیت بیشتری پیدا کند.
اگر نتایج مشابهی در سایر سرطانها نیز تکرار شود، ارزش این همکاری میتواند بهمراتب بیشتر از بازار فعلی درمان ملانوما باشد. در این سناریو، فناوری واکسن شخصیسازیشده مدرنا میتواند به یک سکوی درمانی گسترده تبدیل شود و مسیر درآمدی جدیدی برای شرکت ایجاد کند.
مرک نیز از این موفقیت سود میبرد
اگرچه بیشترین توجه بازار به دلیل جهش شدید سهام مدرنا معطوف شده است، اما موفقیت این مطالعه برای مرک نیز اهمیت بالایی دارد. کیترودا یکی از مهمترین داروهای ضدسرطان این شرکت است و سرمایهگذاران طی سالهای گذشته درباره آینده درآمدی مرک پس از نزدیک شدن به دوره کاهش انحصار این دارو نگرانی داشتهاند.
موفقیت ترکیب کیترودا با درمان شخصیسازیشده مدرنا میتواند به گسترش کاربرد این دارو کمک کند و در کنار سایر پروژههای تحقیقاتی، بخشی از فشار ناشی از آینده انحصاری کیترودا را کاهش دهد.
در روز انتشار خبر، در حالی که شاخصهای اصلی بازار آمریکا تحت فشار قرار داشتند و فضای کلی بازار چندان مساعد نبود، رشد سهام مرک و مدرنا نشان داد واکنش سرمایهگذاران تقریباً بهطور کامل ناشی از خبر بالینی این دو شرکت بوده است، نه یک موج عمومی صعود در بازار.
واکنش زنجیرهای در سهام شرکتهای واکسنساز
موفقیت مدرنا و مرک تنها به رشد سهام این دو شرکت محدود نشد. انتشار نتایج مثبت مطالعه باعث شد سهام سایر شرکتهای فعال در حوزه واکسن و درمانهای نوین نیز در معاملات پیشگشایش افزایش پیدا کند.
سهام بیونتک حدود ۷.۵ درصد و سهام نواوکس حدود ۴ درصد افزایش یافتند. این واکنش نشان میدهد بازار، موفقیت مدرنا را تنها یک خبر شرکتی نمیداند و آن را نشانهای از افزایش احتمال موفقیت فناوریهای جدید مبتنی بر واکسنهای شخصیسازیشده و روشهای نوین فعالسازی سیستم ایمنی تلقی میکند.
با این حال، تفاوت میان یک نتیجه مثبت در یک مطالعه بالینی و تبدیل آن به یک محصول تجاری موفق بسیار مهم است. شرکتها هنوز باید دادههای کامل مطالعه را ارائه کنند، مراحل قانونی را طی کنند و در نهایت توانایی تولید و عرضه گسترده درمان را اثبات کنند.
ملانوما؛ یکی از جدیترین سرطانهای پوستی
ملانوما یکی از خطرناکترین انواع سرطان پوست محسوب میشود و به دلیل قابلیت بالای گسترش به سایر نقاط بدن، درمان آن اهمیت زیادی دارد. بر اساس دادههای مؤسسه ملی سرطان آمریکا، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۱.۵ میلیون نفر در آمریکا با ملانوما زندگی میکردند. همین حجم بالای بیماران و نیاز به درمانهای مؤثرتر باعث شده است بازار درمان این بیماری برای شرکتهای دارویی جذاب باشد.
در بیماران پرخطر، حتی پس از برداشتن کامل تومور نیز احتمال بازگشت بیماری وجود دارد. به همین دلیل، درمانهای تکمیلی که بتوانند خطر عود یا گسترش سرطان را کاهش دهند، از اهمیت بالایی برخوردار هستند. نتایج جدید مدرنا و مرک دقیقاً در همین بخش میتواند اهمیت پیدا کند.
آیا جهش سهام مدرنا ادامه خواهد داشت؟
جهش بیش از ۹۰ درصدی سهام مدرنا در پیشگشایش نشان میدهد بازار پیش از این خبر، موفقیت مرحله سوم را بهطور کامل در قیمت سهام لحاظ نکرده بود. با این حال، چنین رشد شدیدی به این معنا نیست که ارزش سهام در کوتاهمدت بدون ریسک خواهد بود.
سرمایهگذاران اکنون منتظر جزئیات کامل دادهها، میزان دقیق بهبود بقای بیماران، نتایج بقای کلی، نظر نهادهای نظارتی و در نهایت برنامه تجاریسازی درمان خواهند بود. هرگونه ابهام در این مراحل میتواند باعث افزایش نوسان سهام شود.
از سوی دیگر، اگر دادههای کامل منتشرشده نتایج اولیه را تأیید کنند، مدرنا میتواند یکی از مهمترین مسیرهای درآمدی جدید خود را در حوزه سرطان ایجاد کند. این موضوع برای شرکتی که در تلاش است وابستگی خود به واکسن کرونا را کاهش دهد، اهمیت استراتژیک بسیار بالایی دارد.
در نهایت، موفقیت مطالعه اینترپث-۰۰۱ را میتوان نقطه عطفی برای مدرنا و فناوری واکسنهای شخصیسازیشده سرطان دانست. این موفقیت هنوز به معنای پایان مسیر نیست، اما برای نخستین بار در یک مطالعه بزرگ مرحله سوم، شواهدی ارائه شده که نشان میدهد ترکیب یک واکسن شخصیسازیشده مبتنی بر فناوری پیامرسان ریبونوکلئیک با کیترودا میتواند از درمان با کیترودا بهتنهایی عملکرد بهتری داشته باشد. اگر این نتیجه در مطالعات بعدی نیز تکرار شود، مدرنا نهتنها میتواند مسیر درآمدی خود را متنوع کند، بلکه ممکن است جایگاه مهمتری در نسل جدید درمانهای شخصیسازیشده سرطان به دست آورد.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است
