- تعلیق ناگهانی مبادلات تجاری؛ واکنش ابوظبی به ادعای حمله موشکی و رد قاطع این اتهامات از سوی تهران.
- ریسک ۲۹ میلیارد دلاری؛ توقف جریان اقتصادی که دبی را به هاب اصلی و شریان حیاتی تجارت خارجی ایران تبدیل کرده بود.
- هرمز زیر سایه بحران؛ سرریزِ تنشهای امنیتی منطقه به امنیت کشتیرانی و بازارهای جهانی انرژی.
- چشمانداز مبهم؛ حرکت روی لبه تیغ میان سناریوی «تداوم فشار» و «بازگشت به مسیر دیپلماسی» برای خروج از بنبست.
دولت امارات متحده عربی شب گذشته تصمیم گرفت تمامی تعاملات مالی و مبادلات تجاری خود با ایران را تا اطلاع ثانوی به حال تعلیق درآورد. این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که پیشتر وزارت دفاع امارات از شناسایی و رهگیری دو فروند موشک بالستیک خبر داده بود که از سمت ایران به سوی این کشور شلیک شده بودند. بر اساس این گزارش، موشک اول در خارج از آبهای سرزمینی و موشک دوم در داخل آبهای سرزمینی امارات اصابت کرده است.
در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، ادعای امارات متحده عربی مبنی بر پرتاب موشک از سوی ایران به سوی این کشور را کاملا مردود دانست و افزود که «با در نظرگرفتن پیچیدگیهای موجود به دلیل شرارتهای ادامهدار آمریکا و اسرائیل علیه صلح و امنیت منطقه، بهویژه سابقه عملیاتهای متعدد پرچم دروغین، از اتهامزنی بیاساس علیه جمهوری اسلامی ایران خودداری کنند.»
پیامدهای اقتصادی یک تصمیم سیاسی
با توجه به حجم روابط اقتصادی که در سالهای اخیر بین امارات و ایران افزایش یافته است، به نظر میرسد این اقدام فراتر از یک تصمیم زودگذر باشد. امارات متحده عربی و به ویژه دبی به مرکز اصلی تجارت با بازار ایران تبدیل شده و با وجود اختلافات سیاسی و امنیتی، روابط اقتصادی از معدود کانالهای فعال دو کشور محسوب میشد.
براساس دادههای منتشرشده، حجم تجارت غیرنفتی بین دو کشور در سالهای اخیر بین ۲۷ تا ۲۹ میلیارد دلار در سال بوده است. از همین روی، تصمیم به توقف معاملات مالی، احتمالا پیامدهایی فراتر از جنبه سیاسی داشته و شرکتها، واردکنندگان، صادرکنندگان و بخش مالی را تحت تأثیر قرار دهد. باید توجه داشت که این موضوع در شرایط کنونی به دلیل انسداد تنگه هرمز و کاهش شدید کشتیرانی در خلیج فارس به دلیل محاصر ایالات متحده، از اهمیت بالایی برخوردار است.
به باور کارشناسان، این تصمیم لزوماً به معنای قطع دائمی روابط تجاری با ایران نیست، اما در شکل کنونی ابزاری برای فشار مرتبط با تحولات امنیتی است. باید توجه داشت که امارات متحده عربی با گنجاندن عبارت «تا اطلاع ثانوی» مسیر بازگشت به شرایط عادی را باز نگه داشته است. با این حال، تداوم تعلیق روابط تجاری میتواند واقعیت تازهای را بر مناسبات اقتصادی منطقه تحمیل کند. بهویژه اگر تنشهای نظامی تشدید شود یا تلاشها برای بازگشایی مسیرهای مذاکره به نتیجه نرسد.
این تصمیم برای ایران در مقطعی حساس اتخاذ شده است، زیرا فشارهای اقتصادی، تحریمها و افت تجارت منطقهای همچنان ادامه دارد. در سطح منطقهای نیز توقف تجارت امارات با تهران نشان میدهد که پیامدهای این درگیری دیگر به حوزه نظامی محدود نمانده و بهطور مستقیم شبکه روابط اقتصادی دو سوی خلیج فارس را تحت تأثیر قرار داده است.
تنگه هرمز، امنیت انرژی و سرریز بحران به بازارهای جهانی
در هفتههای اخیر، امارات بارها ایران را متهم به حمله به کشتیهای مرتبط با شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) در تنگه هرمز کرده است. هرچند در رویدادهای اخیر هیچ آسیبی گزارش نشده است، اما امارات متحده عربی آن را تهدیدی جدی برای آزادی دریانوردی و امنیت انرژی جهانی محسوب میکند. البته، همانطور که اشاره شد این ادعاها از سوی تهران رد شده است.
تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان از اهمیت راهبردی برخوردار است و هرگونه اختلال در آن، میتواند بر عرضه نفت، هزینههای حمل و نقل، حق بیمه و در نهایت قیمت سوخت در سراسر جهان تأثیر بگذارد. گزارش اخیر رویترز نشان میدهد که تردد از طریق این تنگه به طرز چشمگیری کاهش یافته و ایران از کنترل این آبراه به عنوان اهرم فشار در مذاکرات خود با ایالات متحده استفاده میکند. اما این امر امارات را در موقعیت بسیار آسیبپذیرتری قرار میدهد، زیرا اقتصاد، بنادر و زیرساختهای انرژی آن عمیقاً به تجارت دریایی مرتبط هستند.
البته، پیامدهای افزایش تنش بین دو کشور میتواند به فراتر از منطقه نیز سرریز کند. در حال حاضر، صادرات نفت از طریق هرمز به شدت کاهش یافته و گزارشها نشان میدهد که محمولههای نفتی از طریق این آبراه از تقریباً ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به حدود ۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. در نتیجه، قیمت نفت به سمت شرایط جدید حرکت کرده و فشار بر اقتصاد جهانی را افزایش داده است.
سه سناریوی محتمل برای آینده مناسبات دو کشور
به باور کارشناسان، به دلیل نیاز اقتصادی ایران و امارات به یکدیگر به احتمال زیاد روابط تجاری به شرایط عادی باز خواهد گشت. با این وجود، باید تمام جوانب و سناریوهای محتمل در روابط دو کشور باید سنجیده شود.
سناریوی نخست؛ توقف تجارت همزمان با تداوم رایزنی، در کوتاهمدت محتملترین سناریو است. در این مورد، امارات با تصمیم اقتصادی خود تنشها را افزایش و از سوی دیگر، کانالهای سیاسی را برای جلوگیری از رویارویی گستردهتر باز نگه میدارد تا در صورت تعدیل شرایط کنونی، امکان بازنگری در تصمیم فراهم باشد.
سناریوی دوم شامل گسترش اقدامات امارات متحده عربی علیه ایران است. این امر میتواند در صورتی رخ دهد که قلمرو، آبهای منطقهای یا منافع امارات در معرض تهدیدات جدید قرار گیرد و منجر به اقداماتی فراتر از تعلیق تجارت و معاملات مالی شود که این امر در نهایت، فاصله سیاسی و اقتصادی بین دو کشور را افزایش میدهد.
اما سناریوی سوم مستلزم کاهش تنش و احیای تدریجی روابط اقتصادی است. این مسیر به توقف تهدیدات و ایجاد ترتیبات سیاسی و امنیتی پایدار بستگی دارد. در این صورت، عبارت «تا اطلاع ثانوی» میتواند به نقطه شروعی برای از سرگیری مراودات تبدیل شود.
