بازارهای جهانی در معاملات چهارشنبه تحت تأثیر تشدید نگرانیهای ژئوپلیتیکی و ریسکهای عرضه انرژی قرار گرفتند. برنت با جهش ۲.۷۶ درصدی به ۱۰۰.۶ دلار در هر بشکه رسید و بار دیگر از مرز روانی ۱۰۰ دلار عبور کرد. WTI نیز با رشد ۲.۳۲ درصدی در سطح ۹۵.۱۹ دلار معامله شد. در میان شاخصهای مهم نفتی، موربان با افزایش ۵.۸۷ درصدی به ۱۱۷.۳ دلار رسید و سبد نفتی اوپک نیز ۱.۱۳ درصد رشد کرد و به ۱۰۷.۵ دلار در هر بشکه رسید. سطحی که آخرین بار در ۲۴ ژوئیه دیده شده بود.
- نفت برنت برای نخستینبار از ۲۴ ژوئیه از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد و تا ۱۰۰.۹۵ دلار بالا رفت.
- تنشهای جدید خاورمیانه سهام اروپا را ۱.۵٪ پایین کشید و معاملات آتی آمریکا نیز حدود ۰.۵٪ افت کرد.
- بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا به ۴.۸۰۸٪ رسید و بازار خود را برای سیاست پولی سختگیرانهتر آماده میکند.
- طلا ۱.۱٪ رشد کرد و به حدود ۴۴۰۳ دلار رسید؛ در حالی که نفت گران، تورم و تصمیم بانکهای مرکزی را دوباره به یکدیگر گره زده است.
محرک اصلی این جهش، تشدید درگیریها در خاورمیانه و افزایش نگرانی درباره امنیت عرضه نفت بود. ایران اعلام کرد موشکهای بالستیک به سمت یک پایگاه آمریکا در اردن شلیک کرده است. همزمان، دو طرف از حمله به شناورها خبر دادند و همین اتفاق نگرانیها درباره اختلال در عرضه انرژی از منطقه را افزایش داد.
اهمیت عبور نفت از ۱۰۰ دلار تنها به خود قیمت نفت محدود نمیشود. نفت یکی از مهمترین نهادههای اقتصاد جهانی است و افزایش شدید آن میتواند از هزینه حملونقل و تولید گرفته تا قیمت کالاها و خدمات را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، جهش نفت در شرایطی که بانکهای مرکزی هنوز با تورم دستوپنجه نرم میکنند، برای بازار سهام یک هشدار جدی محسوب میشود.
سهام جهانی زیر فشار نفت گران
افزایش قیمت انرژی بلافاصله در بازارهای سهام انعکاس پیدا کرد. شاخص اروپایی استوکس ۶۰۰ در معاملات روز چهارشنبه حدود ۱.۵ درصد کاهش یافت و در مسیر ثبت بزرگترین افت روزانه خود طی دو ماه گذشته قرار گرفت.
سهام بانکها و شرکتهای صنعتی که حساسیت بیشتری به وضعیت اقتصادی دارند، در میان بزرگترین بازندگان بازار قرار گرفتند. در آمریکا نیز معاملات آتی شاخصهای اصلی سهام حدود ۰.۵ درصد کاهش یافت و والاستریت را برای سومین روز متوالی در مسیر نزولی قرار داد.
منطق بازار نسبتاً روشن است: افزایش قیمت نفت، احتمال ماندگاری تورم را بالا میبرد و اگر تورم دوباره شتاب بگیرد، بانکهای مرکزی فضای کمتری برای کاهش نرخ بهره خواهند داشت.
مانیش کابرا، راهبردگر چنددارایی بانک سوسیته ژنرال، معتقد است عدد ۱۰۰ دلار بیشتر از آنکه یک مرز اقتصادی قطعی باشد، یک عدد روانی است. به گفته او، اقتصادهای توسعهیافته برای ایجاد یک آسیب جدی در چرخه تقاضا احتمالاً به نفت بسیار گرانتری نیاز دارند و قیمت نفت باید به حدود ۱۵۰ دلار برسد تا اثر قابلتوجهی بر تقاضا ایجاد کند. با این حال، مسئله فقط قیمت نفت خام نیست.
دیزل؛ کانال خطرناک انتقال تورم
یکی از مهمترین نگرانیهای بازار، افزایش قیمت فرآوردههای نفتی است. قیمت گازوئیل در آمریکا هفته گذشته به رکورد تاریخی رسید؛ اتفاقی که در شرایط محدودیت عرضه جهانی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
جنگهای اوکراین و ایران بر فعالیت پالایشگاهها در روسیه و خاورمیانه تأثیر گذاشتهاند و همین مسئله فشار بیشتری بر بازار فرآوردههای نفتی وارد کرده است.
گازوئیل در بخشهایی مانند حملونقل جادهای، کشاورزی و فعالیتهای صنعتی نقش اساسی دارد. بنابراین افزایش قیمت آن میتواند بسیار گستردهتر از افزایش مستقیم قیمت بنزین یا نفت خام به اقتصاد منتقل شود.
کابرا نیز هشدار داده است که اگر حاشیه سود فرآوردههای پالایشی کاهش پیدا نکند، افزایش قیمت گازوئیل میتواند اثر زنجیرهای بر تورم و قیمت خدمات ایجاد کند. این همان نقطهای است که نفت ۱۰۰ دلاری از یک مسئله مربوط به بازار انرژی به مسئلهای برای سیاست پولی تبدیل میشود.
بانکهای مرکزی دوباره در کانون توجه
بازار اکنون در آستانه چند تصمیم مهم بانک مرکزی قرار دارد و افزایش قیمت انرژی شرایط را پیچیدهتر کرده است.
بانک مرکزی اروپا قرار است پنجشنبه تصمیم سیاست پولی خود را اعلام کند و بازار انتظار افزایش نرخ بهره را دارد؛ موضوعی که تا حد زیادی تحت تأثیر فشارهای تورمی ناشی از جنگ ایران قرار گرفته است. یورو نیز پیش از تصمیم بانک مرکزی اروپا تقویت شد و با افزایش به بالاترین سطح بیش از یک هفته اخیر، به ۱.۱۶۴۹۳ دلار رسید.
ژاپن نیز در شرایط مشابهی قرار دارد. ین حدود ۰.۴ درصد تقویت شد و به ۱۵۳.۳۵۰ ین در برابر هر دلار رسید. این ارز در پنج جلسه معاملاتی گذشته حدود ۴ درصد رشد کرده و به محدوده اوج نزدیک به هفت ماه گذشته یعنی ۱۵۲.۸۹ ین رسیده است.
انتظار برای افزایش سریعتر نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن یکی از عوامل اصلی تقویت ین بوده است. در کنار آن، خروج معاملهگران از موقعیتهای فروش روی ین نیز به حرکت صعودی این ارز سرعت داده است.
برای ژاپن و منطقه یورو، موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا هر دو اقتصاد واردکننده انرژی هستند و افزایش قیمت نفت مستقیماً هزینههای واردات آنها را بالا میبرد.
بازده اوراق آمریکا به ۴.۸۰۸ درصد رسید
در بازار اوراق قرضه آمریکا نیز فشارهای تورمی خود را نشان دادند. بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا، که یکی از مهمترین معیارهای هزینه تأمین مالی در اقتصاد جهانی است، به ۴.۸۰۸ درصد رسید. این نرخ هفته گذشته تا ۴.۸۱۸ درصد افزایش یافته بود؛ سطحی که نزدیک به بالاترین مقدار سه سال اخیر قرار داشت.
افزایش بازده اوراق به این معناست که بازار احتمال میدهد بانکهای مرکزی برای مدت طولانیتری سیاست پولی سختگیرانه داشته باشند اما اکنون یک آزمون مهم در راه است.
گزارشهای شاخص قیمت تولیدکننده و شاخص قیمت مصرفکننده آمریکا قرار است در ادامه هفته منتشر شوند و سرمایهگذاران از این دادهها برای ارزیابی مسیر آینده تورم استفاده خواهند کرد.
بازار در حال حاضر حدود ۶۰ درصد احتمال برای افزایش ۰.۲۵ واحد درصدی نرخ بهره فدرال رزرو یا ثابت ماندن آن در نشست چهارشنبه هفته آینده در نظر میگیرد. در مقابل، معاملهگران تقریباً از افزایش ۰.۲۵ واحد درصدی نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن دو روز بعد مطمئن هستند. به این ترتیب، نفت اکنون مستقیماً وارد معادله تصمیمگیری بانکهای مرکزی شده است.
طلا دوباره در نقش پناهگاه ظاهر شد
در میان این نوسانات، طلا نیز مسیر صعودی در پیش گرفت. قیمت طلا حدود ۱.۱ درصد افزایش یافت و به نزدیکی ۴۴۰۳ دلار در هر اونس رسید. حرکت همزمان نفت و طلا از یک نکته مهم حکایت دارد: بازار در حال افزایش وزن ریسکهای ژئوپلیتیکی در قیمتگذاری داراییهاست.
در چنین شرایطی، سرمایهگذاران نهتنها نگران رشد اقتصادی هستند، بلکه باید احتمال افزایش تورم، نرخ بهره بالاتر و کاهش ارزش واقعی برخی داراییها را نیز در نظر بگیرند.
“
«به نظر من، مهمترین نکته این تحولات خودِ نفت ۱۰۰ دلاری نیست، بلکه تغییر معادله میان انرژی و سیاست پولی است. اگر افزایش قیمت نفت ناشی از تنشهای خاورمیانه موقتی بماند، بازار احتمالاً پس از فروکش کردن ریسک ژئوپلیتیکی آن را هضم خواهد کرد؛ اما اگر اختلال عرضه به بازار فرآوردهها منتقل شود و گازوئیل و هزینه حملونقل برای مدت طولانی بالا بمانند، مسئله از یک شوک نفتی به یک شوک تورمی تبدیل میشود. در چنین شرایطی، حتی اگر اقتصاد جهانی وارد دوره کندتری شود، بانکهای مرکزی لزوماً امکان واکنش سریع با کاهش نرخ بهره را نخواهند داشت. به همین دلیل، از نگاه من نقطهای که باید بیش از خود قیمت نفت زیر نظر گرفته شود، رفتار تورم خدمات و بازده اوراق آمریکا است؛ زیرا این دو متغیر مشخص میکنند نفت ۱۰۰ دلاری صرفاً یک تیتر خبری خواهد بود یا آغازگر موج جدیدی از بازقیمتگذاری در بازارهای جهانی.»
بابک شیری
بازار ارز نیز تحت تأثیر جنگ قرار گرفت
در بازار ارز، یورو و ین هر دو تقویت شدند، اما دلایل این حرکت متفاوت بود. یورو تحت تأثیر انتظار برای تصمیم بانک مرکزی اروپا و نگرانیهای تورمی رشد کرد. ین نیز علاوه بر انتظارات مربوط به سیاست پولی ژاپن، از خروج معاملهگران از موقعیتهای فروش و شکسته شدن سطوح مهم قیمتی سود برد.
پوند انگلیس نیز حدود ۰.۱ درصد افزایش یافت و به ۱.۳۵۵۸ دلار رسید. بانک مرکزی انگلیس قرار است پنجشنبه هفته آینده تصمیم سیاست پولی خود را اعلام کند و اقتصاددانان انتظار دارند نرخ بهره تا پایان سال بدون تغییر باقی بماند.
این تفاوت میان بانکهای مرکزی نشان میدهد که شوک نفتی در اقتصادهای مختلف آثار یکسانی ندارد و سیاستگذاران باید همزمان تورم، رشد اقتصادی و وابستگی اقتصاد خود به واردات انرژی را در نظر بگیرند.
مسئله اصلی بازار؛ نفت یا تورم؟
عبور برنت از ۱۰۰ دلار در نگاه نخست یک رویداد کاملاً نفتی به نظر میرسد، اما اثر واقعی آن در جای دیگری ظاهر میشود. اگر افزایش قیمت نفت کوتاهمدت باشد، اقتصاد جهانی احتمالاً میتواند آن را جذب کند. اما اگر قیمت نفت و فرآوردههای پالایشی برای مدت طولانی بالا بمانند، فشار بر هزینه تولید و حملونقل افزایش پیدا میکند و تورم خدمات نیز میتواند دوباره تقویت شود.
در این سناریو، بانکهای مرکزی با انتخاب دشوارتری روبهرو خواهند شد: کاهش نرخ بهره برای حمایت از رشد اقتصادی یا حفظ نرخهای بالا برای مهار تورم. این مسئله برای بازار سهام اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نرخهای بهره بالا، ارزشگذاری شرکتها را تحت فشار قرار میدهد و هزینه سرمایه را افزایش میدهد.
جمعبندی
بازارهای جهانی اکنون با ترکیبی از سه ریسک روبهرو هستند: شوک انرژی، تورم و تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی. نفت برنت با عبور از ۱۰۰ دلار بار دیگر نشان داد که تحولات خاورمیانه همچنان میتواند مسیر بازارهای جهانی را تغییر دهد.
افت ۱.۵ درصدی شاخص استوکس ۶۰۰، کاهش حدود ۰.۵ درصدی معاملات آتی آمریکا، رشد بازده اوراق خزانه ۱۰ ساله تا ۴.۸۰۸ درصد و افزایش ۱.۱ درصدی طلا همگی بخشی از یک تصویر واحد هستند.
اکنون دادههای تورمی آمریکا و تصمیمهای بانکهای مرکزی اروپا، ژاپن، آمریکا و انگلیس اهمیت بیشتری پیدا کردهاند. اگر نفت در محدوده بالای ۱۰۰ دلار تثبیت شود، بازار دیگر با یک جهش موقت قیمت انرژی مواجه نخواهد بود؛ بلکه باید خود را برای موج تازهای از فشار تورمی و سیاست پولی سختگیرانهتر آماده کند.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
