در یک نگاه
  • کاهش تردد: عبور نفت از تنگه هرمز در نوامبر حدود ۲۵ درصد افت کرد و صادرات نفت خلیج فارس نیز کاهش یافت.
  • افزایش ناامنی: حملات دریایی و محدودیت دسترسی به نفتکش‌ها، بارگیری و انتقال محموله‌ها را دشوارتر کرد.
  • مسیر جایگزین: عربستان بخشی از نفت را از خط لوله شرق به غرب به ینبع منتقل می‌کند، اما صادرات محصولات پالایش‌شده از هرمز همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است.

بر اساس داده‌های ردیابی شرکت کپلر، عبور نفت از تنگه هرمز در روزهای نخست نوامبر حدود ۲۵ درصد کاهش یافت. این افت در شرایطی رخ داد که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از ثبت میانگین حدود یک حمله منتسب به ایران در روز طی ۱۹ روز نخست ماه خبر داد.

کاهش اخیر تردد، ادامه روند نزولی صادرات نفت خام خلیج فارس در سال جاری میلادی است. داده‌ها نشان می‌دهد محموله‌های نفت خام این منطقه در فاصله ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۶، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۲۷.۶ درصد کاهش یافته و به ۵۳۱.۳ میلیون تن رسیده است. سهم خلیج فارس از تجارت دریابرد نفت نیز در همین دوره از ۳۹.۸ درصد به ۳۰.۶ درصد افت کرد. بخشی از صادرات به پایانه‌هایی منتقل شده است که دسترسی به آن‌ها به عبور از تنگه هرمز نیاز ندارد.

تردد کشتی‌ها همچنان کمتر از سطح پیش از جنگ است

گزارش هفتگی یوکی‌ام‌تی‌او که ۲۰ نوامبر منتشر شد، از ثبت ۱۱۵ عبور خروجی و ۱۴۸ عبور ورودی از تنگه هرمز در هفت روز منتهی به ۱۸ نوامبر خبر می‌دهد. این ارقام در هفته پیش از آن به‌ترتیب ۱۳۹ و ۱۶۹ مورد بود. یوکی‌ام‌تی‌او مجموع ترددها را حدود ۶۵ درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ اعلام کرده است.

داده‌های کپلر نیز کاهش فعالیت نفتکش‌ها را نشان می‌دهد. در اوایل اکتبر، به‌طور میانگین روزانه ۱۳ نفتکش از تنگه عبور می‌کردند، در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۵۰ فروند در روز بود. تخلیه نفت خلیج فارس، بدون احتساب محموله‌های ایران که به‌دلیل محاصره دریایی آمریکا مسدود شده‌اند، از حدود ۴۲۰ میلیون بشکه در ماه پیش از جنگ به ۶ میلیون بشکه در مارس ۲۰۲۶ رسید. این رقم سپس در اکتبر به ۳۰۷ میلیون بشکه، معادل حدود ۹.۹ میلیون بشکه در روز، افزایش یافت.

با این حال، افت بارگیری نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام، موسوم به VLCC، در نوامبر مشهود بود. بارگیری این نفتکش‌ها در نیمه نخست ماه به ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسید که میانگین آن در اکتبر ۹.۳ میلیون بشکه در روز بود. کپلر اعلام کرده است که بخش عمده این کاهش به عربستان سعودی مربوط می‌شود.

کپلر در ۷ اکتبر برآورد کرده بود که مجموع کاهش عرضه نفت خام و میعانات گازی خاورمیانه از آغاز جنگ از دو میلیارد بشکه فراتر رفته است. بر اساس این برآورد، روزانه پنج میلیون بشکه از عرضه نفت منطقه، در مقایسه با سطح فوریه ۲۰۲۶، همچنان از بازار خارج است. تارنمای اویل‌پرایس نیز نوامبر را بدترین ماه برای حمله به نفتکش‌ها در منطقه از زمان آغاز جنگ توصیف کرده است.

افزایش حملات و کمبود نفتکش‌های آماده

بلومبرگ، به نقل از داده‌های یوکی‌ام‌تی‌او، گزارش داد که تا ۱۹ نوامبر حدود ۱۴ حمله منتسب به ایران در تنگه هرمز ثبت شده که معادل نزدیک به یک حمله در روز است.

شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد نیز اعلام کرد که بین ۱۱ تا ۱۸ نوامبر پنج نفتکش در نزدیکی هرمز هدف قرار گرفتند. این شرکت این الگو را نشانه تداوم راهبرد «فرسایش دریایی» ایران دانست و گفت احتمال کاهش حملات، بدون تغییر شرایط دیپلماتیک، پایین است.

مارتین کلی از شرکت اوربیتال ریسک اینتلیجنس اعلام کرد که در هفت روز منتهی به ۲۰ نوامبر، ۱۵ حمله و رویداد مرتبط با دزدی دریایی در حوزه کشتیرانی رخ داده است. این رقم نسبت به هفته قبل ۵۰ درصد افزایش داشت و بالاترین مجموع هفتگی از اواسط اکتبر بود. در مجموع، هفت مورد از این حملات شش کشتی را در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان درگیر کرد.

تداوم ناامنی‌ها، شمار نفتکش‌های آماده برای انتقال محموله‌ها را نیز کاهش داده است. ظرفیت ترکیبی ابرنفتکش‌ها و نفتکش‌های بدون محموله از نوع سوئزماکس که به‌سوی دریای عمان در حرکت بودند، تا ۱۶ نوامبر به ۷۱ میلیون بشکه رسید که ۴۰ درصد کمتر از پایان اوت است.

عربستان صادرات را به مسیر جایگزین منتقل می‌کند

عربستان سعودی برای انتقال بخشی از نفت خود از خط لوله شرق به غرب استفاده می‌کند. این خط لوله، به طول حدود ۱۲۰۰ کیلومتر، ابقیق در شرق عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ متصل می‌کند و مسیری جایگزین برای عبور از تنگه هرمز فراهم می‌آورد. وزیر انرژی عربستان در ۶ اکتبر اعلام کرده بود که ظرفیت انتقال این خط لوله به ۵.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است.

بر اساس داده‌های کپلر که ۱۳ نوامبر منتشر شد، عرضه نفت از ینبع به‌سوی خط لوله سومد و مقصدهای اروپایی در نوامبر حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز بود. عربستان همچنین به پالایشگاه‌های اروپایی اعلام کرده است که در ماه آینده نیاز کامل آن‌ها به نفت خام را تأمین خواهد کرد.

صادرات محصولات پالایش‌شده همچنان محدود است

بهبود صادرات نفت به معنای بازگشت همه محموله‌های نفتی به سطح پیش از جنگ نیست. برآوردها نشان می‌دهد صادرات محصولات پالایش‌شده از تنگه هرمز همچنان در حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد سطح پیش از جنگ قرار دارد.

به گفته اولی هانسن از ساکسو بانک، عرضه نفت از مسیرهای مختلف از جمله مسیرهای جایگزین، به سطح پیش از جنگ نزدیک‌تر شده، اما انتقال محصولات پالایش‌شده از تنگه هرمز همچنان به‌شدت محدود است.

حمل‌ونقل گاز طبیعی مایع‌ (LNG) وضعیتی میان نفت و محصولات پالایش‌شده دارد. در اکتبر، ۳۱ نفتکش بارگیری‌شده حامل ال‌ان‌جی از تنگه عبور کردند که بیشترین تعداد ماهانه از آغاز جنگ است. با این وجود، این رقم به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که جریان ال‌ان‌جی به سطح پیش از جنگ بازگشته باشد.