هوش مصنوعی به‌تدریج از یک تحول فناورانه به عاملی تعیین‌کننده در معادلات اقتصاد کلان تبدیل می‌شود؛ تحولی که می‌تواند بهره‌وری بنگاه‌ها را افزایش دهد، ساختار بازار کار را تغییر دهد و حتی انتظارات سرمایه‌گذاران درباره سودآوری شرکت‌ها را دگرگون کند. در همین راستا، فدرال رزرو آمریکا بررسی سناریوهای مختلف اثرگذاری این فناوری بر اقتصاد را آغاز کرده است. کوین وارش، رئیس فدرال رزرو، روز دوشنبه ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ در کنفرانس بهره‌وری و اشتغال در سان‌فرانسیسکو اعلام کرد که کارکنان بانک مرکزی در حال مدل‌سازی پیامدهای احتمالی هوش مصنوعی هستند؛ پیامدهایی که از جهش رشد اقتصادی تا افزایش بیکاری و افت بازار سهام را دربرمی‌گیرند. اهمیت این اقدام در آن است که سیاست‌گذار پولی آمریکا، هوش مصنوعی را نه صرفاً فرصتی برای رشد، بلکه منبعی از عدم‌قطعیت‌های اقتصادی و مالی می‌داند.
در یک نگاه
  • فدرال رزرو سه سناریو برای آینده هوش مصنوعی و اقتصاد آمریکا طراحی کرده است.
  • افزایش بهره‌وری ممکن است هم‌زمان با رشد بیکاری اتفاق بیفتد.
  • تعهدات مالی مرتبط با زیرساخت‌های هوش مصنوعی از سه تریلیون دلار فراتر رفته است.
  • شکست انتظارات سودآوری هوش مصنوعی می‌تواند بازار سهام و رشد اقتصادی را تحت فشار قرار دهد.

سه سناریوی فدرال رزرو برای آینده هوش مصنوعی

وارش توضیح داد که کارکنان فدرال رزرو با استفاده از مدل‌های اقتصادی ساده‌شده، سه مسیر احتمالی را بررسی می‌کنند. او تأکید کرد این سناریوها پیش‌بینی قطعی نیستند، بلکه ابزارهایی برای ارزیابی پیامدهای احتمالی تحولات فناوری در سال‌های آینده محسوب می‌شوند.

سناریوی نخست؛ رونق بهره‌وری و مشارکت نیروی کار

در خوش‌بینانه‌ترین حالت، هوش مصنوعی به شرکت‌ها اجازه می‌دهد با استفاده از منابع ثابت، محصولات و خدمات بیشتری تولید کنند. در نتیجه، تولید اقتصادی آمریکا سریع‌تر از روند تاریخی خود رشد می‌کند و افزایش بهره‌وری به بهبود وضعیت کارکنان نیز منجر می‌شود. در این شرایط، نرخ بیکاری نزدیک به سطحی باقی می‌ماند که اقتصاددانان آن را متناسب با بازار کار سالم می‌دانند. تحقق این مسیر مستلزم آن است که منافع فناوری صرفاً به کاهش هزینه نیروی انسانی محدود نشود و به افزایش دستمزد، فرصت‌های شغلی و تقاضای اقتصادی نیز انتقال پیدا کند.

سناریوی دوم؛ رشد اقتصادی همراه با افزایش بیکاری

در مسیر دوم، هوش مصنوعی همچنان بهره‌وری و تولید ناخالص داخلی را افزایش می‌دهد، اما سرعت جایگزینی مشاغل از توانایی بازار کار برای جذب کارکنان جابه‌جاشده بیشتر خواهد بود. بنابراین، اقتصاد در ظاهر عملکرد قدرتمندی دارد، ولی بخشی از نیروی کار از منافع این رشد محروم می‌ماند. این سناریو از منظر سیاست‌گذاری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افزایش تولید الزاماً به معنای بهبود رفاه عمومی نیست. شکاف میان بهره‌وری و اشتغال می‌تواند توزیع درآمد را تغییر دهد و فشارهای اجتماعی و اقتصادی تازه‌ای ایجاد کند.

سناریوی سوم؛ شکست سرمایه‌گذاری و افت بازار سهام

در سناریوی سوم، شرکت‌ها سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در مراکز داده، تجهیزات پردازشی و زیرساخت‌های انرژی انجام می‌دهند، اما درآمد و سود حاصل از این هزینه‌ها با انتظارات بازار مطابقت نخواهد داشت. در چنین شرایطی، ارزش‌گذاری سهام شرکت‌های فناوری ممکن است کاهش پیدا کند و افت بازار سرمایه به کندشدن فعالیت اقتصادی منجر شود. وارش هشدار داد که کاهش ارزش سهام می‌تواند زمینه‌ساز رکود اقتصادی و افزایش شدیدتر بیکاری شود؛ مسیری که در آن اقتصاد به‌تدریج بهبود می‌یابد، اما جهش بهره‌وری وعده‌داده‌شده تحقق پیدا نمی‌کند.

نگرانی فدرال رزرو از حباب سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی

نگرانی درباره سناریوی سوم صرفاً یک فرض نظری نیست. مایکل بار، از اعضای هیئت‌مدیره فدرال رزرو، روز دوشنبه نسبت به پیچیدگی روزافزون تأمین مالی زیرساخت‌های هوش مصنوعی هشدار داد. بخش قابل‌توجهی از این سرمایه‌گذاری‌ها از طریق قراردادهای بلندمدت اجاره توان پردازشی، توافق‌نامه‌های تأمین انرژی و تضمین‌های مالی انجام می‌شود.

برآورد فدرال رزرو نشان می‌دهد حداکثر ارزش بالقوه تعهدات خارج از ترازنامه مرتبط با این ساختارها از سه تریلیون دلار فراتر رفته است. البته این تعهدات معادل بدهی قطعی و بالفعل شرکت‌ها نیستند؛ بااین‌حال، ابعاد وابستگی مالی پروژه‌های هوش مصنوعی را نشان می‌دهند. اگر درآمد حاصل از خدمات پردازشی نتواند هزینه‌های سنگین زیرساختی را پوشش دهد، فشار مالی ممکن است از شرکت‌های فناوری به سرمایه‌گذاران، تأمین‌کنندگان انرژی و سایر بخش‌های اقتصاد منتقل شود.

بهره‌وری، تورم و آینده سیاست پولی آمریکا

وارش پیش‌تر استدلال کرده بود که افزایش بهره‌وری ناشی از هوش مصنوعی می‌تواند امکان رشد سریع‌تر اقتصادی را بدون تشدید تورم فراهم کند. بااین‌حال، او در سخنان اخیر تأکید کرد که با وجود عملکرد نسبتاً مناسب بهره‌وری در فصل‌های گذشته، هنوز نشانه‌ای از جهش ساختاری و تعیین‌کننده در این شاخص مشاهده نشده است.

این موضوع برای سیاست پولی اهمیت زیادی دارد. اگر افزایش بهره‌وری با تأخیر اتفاق بیفتد، اما تقاضای سرمایه‌گذاری و هزینه‌های زیرساختی از هم‌اکنون فشار تورمی ایجاد کنند، فدرال رزرو ممکن است با دشواری بیشتری در تنظیم نرخ بهره مواجه شود.

وارش در سخنان خود درباره تغییر فوری نرخ بهره موضع‌گیری نکرد. نشست بعدی سیاست پولی فدرال رزرو برای روزهای هشتم و نهم دسامبر برنامه‌ریزی شده است. در گزارش دوم نیز به افزایش انتظارات معامله‌گران برای تداوم سیاست انقباضی تا سال ۲۰۲۷، پس از انتشار داده‌های تورمی قدرتمند، اشاره شده است. همچنین طبق همان گزارش، نرخ بهره در سپتامبر برای نخستین‌بار طی سه سال افزایش یافته و به محدوده ۳٫۷۵ تا ۴ درصد رسیده است.

جایگاه هوش مصنوعی در راهبرد اقتصادی آمریکا

وارش در سخنان خود، رقابت هوش مصنوعی را فراتر از موضوع بهره‌وری شرکت‌ها توصیف کرد و آن را با قدرت اقتصادی و جایگاه راهبردی آمریکا مرتبط دانست. او با اشاره به دیدگاه رابرت ماندل درباره ظهور آمریکا به‌عنوان قدرت برتر در قرن بیستم، تأکید کرد که حفظ رهبری فناورانه برای آینده این کشور اهمیت اساسی دارد.

او همچنین اعلام کرد نقش فدرال رزرو در مواجهه با هوش مصنوعی نه حمایت بی‌قیدوشرط و نه مخالفت با آن است. این کنفرانس نخستین حضور عمومی پنج کارگروهی بود که وارش برای بررسی ساختار فعالیت بانک مرکزی تشکیل داده است. این گروه‌ها با مشارکت کارشناسان بیرونی فعالیت می‌کنند و بخشی از برنامه او برای بازنگری در عملکرد و سازوکارهای سیاست‌گذاری فدرال رزرو هستند.

در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است