- اروپا در سناریوی جدید: منابع نزدیک به حکومت ایران میگویند در صورت تشدید جنگ از سوی آمریکا، حمله به برخی اهداف نظامی آمریکا در جنوب و جنوبشرقی اروپا بررسی شده است.
- بلغارستان و قبرس: پایگاههای مورد استفاده نیروهای آمریکایی و بریتانیایی در این دو کشور در میان اهداف احتمالی مطرحشده قرار گرفتهاند.
- تنگه هرمز: طبق گزارش فایننشال تایمز، نیروهای ایرانی همچنین گزینههایی برای هدف قرار دادن کابلهای فیبر نوری زیردریایی در منطقه تنگه هرمز را بررسی کردهاند.
- توان موشکی محدود اما واقعی: کارشناسان دفاعی میگویند ایران توان هدف قرار دادن برخی نقاط دورتر را دارد، اما دقت و میزان خسارت موشکها در فواصل طولانیتر محدودیتهایی ایجاد میکند.
اروپا چگونه وارد سناریوی احتمالی جنگ ایران و آمریکا شد؟
طبق گزارش فایننشال تایمز، دو منبع نزدیک به حکومت ایران گفتهاند نیروهای ایرانی در حال بررسی گزینههایی برای حمله به داراییهای نظامی آمریکا در اروپا در صورت تشدید دوباره جنگ هستند.
این سناریو بهویژه درباره کشورهای جنوب و جنوبشرقی اروپا مطرح شده است؛ مناطقی که برخی تأسیسات نظامی آنها مورد استفاده نیروهای آمریکایی قرار میگیرد.
یکی از نمونههای مطرحشده، پایگاه هوایی بزمِر در بلغارستان است که طبق گزارش، صوفیه ماه گذشته استفاده آمریکا از این پایگاه برای هواپیماهای سوخترسان را تأیید کرده بود.
قبرس نیز در میان گزینههای احتمالی قرار گرفته است. این کشور میزبان پایگاه هوایی آکروتیری بریتانیاست؛ پایگاهی که در ماه مارس هدف حمله پهپادی قرار گرفت.
با این حال، گزارش تأکید میکند که این موارد در چارچوب گزینههای بررسیشده برای واکنش احتمالی مطرح شدهاند و به معنای تصمیم قطعی ایران برای حمله به این اهداف نیستند.
تهران میگوید پاسخ احتمالی میتواند فراتر از خاورمیانه باشد
این تهدیدها در شرایطی مطرح شدهاند که فضای سیاسی و امنیتی داخل ایران نیز به سمت مواضع سختگیرانهتر حرکت کرده است.
مذاکرات برای بازگشایی تنگه هرمز و رسیدن به توافقی گستردهتر با آمریکا متوقف شده و طبق گزارش FT، رهبر ایران هفته گذشته برخی چهرههای نزدیک به جریان سختگیرتر را به سمتهای مهم امنیتی و نظامی منصوب کرده است.
همزمان، دونالد ترامپ روز سهشنبه اعلام کرد که در حال حاضر هیچ مذاکره یا گفتوگویی با تهران در جریان نیست و برنامهریزی نشده است.
در چنین شرایطی، فرماندهان سپاه و دیگر مقامهای نظامی ایران هشدار دادهاند که در صورت آغاز یک درگیری تمامعیار جدید، پاسخ تهران میتواند از الگوی قبلی حمله به اهداف آمریکایی، تأسیسات انرژی و زیرساختها در خاورمیانه فراتر برود.
تنگه هرمز و کابلهای زیردریایی؛ یک نگرانی دیگر
طبق گزارش منابع FT، نیروهای ایرانی بهطور جداگانه گزینه حمله به کابلهای فیبر نوری زیردریایی در تنگه هرمز را نیز بررسی کردهاند.
اهمیت این سناریو به نقش حیاتی کابلهای زیردریایی در ارتباطات بینالمللی مربوط میشود. هرگونه آسیب گسترده به این زیرساختها میتواند پیامدهایی فراتر از بازار انرژی و حملونقل دریایی داشته باشد.
با این حال، در گزارش تأکید شده که این موارد در چارچوب سناریوهای احتمالی مطرح شدهاند و مشخص نیست تهران در صورت تشدید جنگ دقیقاً چه گزینهای را انتخاب خواهد کرد.
توان ایران برای حمله به اهداف دوردست چقدر است؟
سیدارت کائوشال، پژوهشگر مؤسسه RUSI در لندن، توان موشکی ایران برای هدف قرار دادن نقاطی در اروپا و مناطق دورتر را «واقعی، اما محدود» توصیف کرده است.
به گفته او، ایران میتواند از موشکهای بالستیک میانبرد، از جمله موشکهای خانواده شهاب، برای هدف قرار دادن برخی تأسیسات آمریکا در جنوب و جنوبشرقی اروپا استفاده کند؛ اما افزایش فاصله میتواند توان حمل موشک برای ایجاد خسارت قابلتوجه را محدود کند.
کائوشال همچنین معتقد است ایران ممکن است در صورت تشدید درگیری، استفاده از گروههای نیابتی را گزینه مؤثرتری بداند. گروههایی مانند شبهنظامیان شیعه در عراق، حزبالله لبنان و حوثیهای یمن در این چارچوب مطرح شدهاند.
ایران پیش از این نیز اهداف دوردست را تهدید کرده بود
ایران در ماههای اخیر نشان داده است که در صورت تشدید درگیری، ممکن است به گزینههایی فراتر از منطقه فکر کند.
در هفتههای پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، واشنگتن ایران را به شلیک چند موشک به سمت پایگاه دیهگو گارسیا متهم کرد؛ پایگاهی مشترک میان آمریکا و بریتانیا در اقیانوس هند که حدود ۴ هزار کیلومتر با ایران فاصله دارد. هیچیک از موشکهای مورد اشاره به هدف نرسیدند.
ترکیه نیز در ماه مارس اعلام کرد سامانههای پدافندی ناتو چند موشک بالستیک شلیکشده از ایران را رهگیری کردهاند.
همچنین پایگاه هوایی بریتانیا در آکروتیری قبرس در همان ماه هدف حمله پهپادی قرار گرفت. مقامهای غربی در آن زمان احتمال میدادند این پهپاد توسط نیروهای نیابتی منطقهای و نه مستقیماً از سوی ایران شلیک شده باشد.
حمله به پایگاه آمریکا در اردن چه پیامی داشت؟
منابع نزدیک به حکومت ایران در گفتوگو با FT، حمله ماه گذشته به یک پایگاه آمریکا در اردن را یکی از دقیقترین حملات دوربرد ایران توصیف کردهاند.
در این حمله سه نیروی آمریکایی کشته شدند.
یکی از منابع نزدیک به حکومت ایران مدعی شده است که این حمله پیامی برای اروپا نیز داشته است: ایران میتواند اهدافی در فاصلهای قابلتوجه از مرزهای خود را هدف قرار دهد و در صورت حمله به زیرساختهای ایران، احتمال گسترش جنگ به اروپا وجود دارد.
با این حال، کارشناسان نظامی درباره میزان توان ایران برای ایجاد خسارت قابلتوجه در فواصل بسیار دور تردیدهایی مطرح کردهاند.
چرا دقت موشکها در فاصله طولانی اهمیت دارد؟
داگلاس باری از مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی میگوید تلاشهای ایران برای هدف قرار دادن دیهگو گارسیا نشان داده است که تهران به سلاحهایی با برد بیش از ۲ هزار کیلومتر دسترسی دارد.
اما پرسش مهم این است که ایران چه تعداد از این موشکها را در اختیار دارد و آیا حاضر خواهد بود از آنها برای ایجاد یک پیام سیاسی و نظامی استفاده کند.
یکی از محدودیتهای اصلی، کاهش دقت در بردهای طولانیتر است. هرچه موشک مسافت بیشتری را طی کند، دستیابی به دقت بالا دشوارتر میشود و در نتیجه احتمال رهگیری یا ناکامی نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چرا تهران موضع سختتری گرفته است؟
در داخل ساختار سیاسی ایران نیز درباره نحوه برخورد با آمریکا اختلاف نظرهایی وجود دارد.
برخی چهرهها نگران هستند که تهران با تهدیدهای گستردهتر بیش از حد ریسک کند، اما جریانهای تندرو معتقدند آمریکا قابل اعتماد نیست و ایران برای تضمین اجرای هر توافق آینده باید هزینه بیشتری به واشنگتن تحمیل کند.
در همین چارچوب، محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه، هفته گذشته بهعنوان مقام ارشد امنیتی کشور منصوب شد؛ انتصابی که برخی تحلیلگران ایرانی آن را نشانهای از تغییر وزن سیاسی به سمت جریانهای سختگیرتر تفسیر کردهاند.
بر اساس ارزیابی این تحلیلگران، انتصاب رضایی میتواند به این معنا باشد که چهرههایی مانند محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، فعلاً در موضع ضعیفتری قرار گرفتهاند و چشمانداز دستیابی به یک توافق پایدار نیز دشوارتر شده است.
سناریوی خطرناک پیش روی جنگ ایران و آمریکا چیست؟
آنچه گزارش جدید FT را مهم میکند، صرفاً تهدید حمله به یک یا چند پایگاه در اروپا نیست؛ بلکه تغییر احتمالی محدوده جغرافیایی درگیری است.
اگر مذاکرات همچنان متوقف بماند و واشنگتن یا تهران تصمیم به تشدید نظامی بگیرند، خطر اصلی برای بازارها میتواند گسترش دامنه حملات، افزایش فشار بر تنگه هرمز و تشدید اختلال در جریان انرژی و زیرساختهای منطقهای باشد.
در چنین شرایطی، اروپا نیز ممکن است به دلیل میزبانی از برخی تأسیسات نظامی آمریکا و بریتانیا، بیشتر از گذشته در محاسبات امنیتی دو طرف قرار گیرد.
با این حال، بر اساس ارزیابی کارشناسان نقلشده در گزارش، توان ایران برای حمله دوربرد وجود دارد اما محدودیتهای دقت، تعداد موشکها و توان ایجاد خسارت در فاصلههای بسیار دور همچنان پابرجاست.
بنابراین، فعلاً باید این تحولات را بیش از آنکه نشانه قطعی گسترش جنگ به اروپا بدانیم، بهعنوان هشداری درباره افزایش ریسک سرایت درگیری به خارج از خاورمیانه در نظر گرفت.
✔️ بیشتر بخوانید: عراق برای دور زدن تنگه هرمز دست به کار شد؛ خط لوله ۱۵ میلیارد دلاری در راه است
