عراق برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز به دنبال یک مسیر جدید صادرات نفت است؛ پروژهای که قرار است نفت این کشور را از طریق سوریه به ساحل مدیترانه برساند. اما این مسیر جایگزین ارزان یا سریع نخواهد بود: ساخت خط لوله جدید عراق-سوریه احتمالاً حدود چهار سال زمان میبرد و دستکم ۱۵ میلیارد دلار هزینه خواهد داشت.
این پروژه در شرایطی مطرح شده که اختلال در تنگه هرمز آسیبپذیری مسیرهای صادراتی عراق را بیش از گذشته آشکار کرده است. بغداد پیش از جنگ حدود ۳.۶ میلیون بشکه نفت در روز صادر میکرد و بخش مهمی از این حجم از پایانههای جنوبی کشور در خلیج فارس به بازارهای جهانی میرسید.
اکنون عراق به دنبال مسیری است که بتواند بخشی از این صادرات را از تنگه هرمز دور کند. خط لوله قدیمی کرکوک-بانیاس که زمانی شمال عراق را به ساحل مدیترانه سوریه متصل میکرد، در جریان جنگهای منطقه آسیب دیده و سالهاست استفاده منظم ندارد؛ به همین دلیل، پروژه جدید احتمالاً به ساخت زیرساختی تقریباً کاملاً جدید نیاز خواهد داشت.
- هزینه برآوردی: حداقل ۱۵ میلیارد دلار
- زمان ساخت: حدود ۴ سال
- ظرفیت اولیه اعلامشده: حدود ۲ میلیون بشکه در روز
- مسیر: میادین شمال و جنوب عراق → حدیثه → بانیاس سوریه → مدیترانه
چرا عراق به دنبال مسیر جدید صادرات نفت است؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان است و پیش از آغاز درگیری، حدود یکپنجم نفت و LNG جهان از این آبراه عبور میکرد.
وابستگی شدید صادرات عراق به این مسیر باعث شده بغداد به دنبال گزینهای جایگزین باشد؛ مسیری که نفت را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای بینالمللی برساند.
در همین چارچوب، پروژه خط لوله عراق-سوریه اهمیت تازهای پیدا کرده است.
ایده اتصال نفت عراق به سواحل مدیترانه البته موضوع جدیدی نیست. خط لولهای میان کرکوک و بانیاس از گذشته وجود داشته، اما جنگهای عراق و سوریه آسیب جدی به این زیرساخت وارد کردهاند و این مسیر از دهه ۱۹۸۰ تاکنون استفاده منظم نداشته است.
قرار نیست خط لوله قدیمی فقط تعمیر شود
یکی از مهمترین نکات این پروژه این است که برخلاف تصور اولیه، ظاهراً بازسازی ساده خط لوله قدیمی کافی نخواهد بود.
دو منبع درگیر در این پروژه به رویترز گفتهاند که بخش قابل توجهی از زیرساخت باید از ابتدا ساخته شود.
یکی از منابع گفته است بخشهایی از خط قدیمی که هنوز سالم هستند نیز با استانداردهای جدید سازگار نیستند و نمیتوان از آنها در سیستم جدید استفاده کرد.
طرح جدید قرار است یک شبکه یکپارچه انتقال نفت ایجاد کند که میادین نفتی شمال و جنوب عراق را به یک مرکز مرکزی در حدیثه متصل کرده و سپس نفت را از طریق سوریه به بانیاس در ساحل مدیترانه برساند.
✔️ بیشتر بخوانید: نقشه چراغخاموش عربستان و عمان؛ کریدور جدید زمینی چگونه تنگه هرمز را دور میزند؟
ظرفیت اولیه؛ ۲ میلیون بشکه در روز
آمریکا از این پروژه استقبال کرده و گفته است ظرفیت اولیه خط لوله جدید میتواند به حدود ۲ میلیون بشکه نفت در روز برسد.
برای مقایسه، ظرفیت خط لوله قدیمی کرکوک-بانیاس حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز بود.
این یعنی پروژه جدید در صورت تکمیل، از نظر ظرفیت انتقال تفاوت بسیار بزرگی با زیرساخت قدیمی خواهد داشت و میتواند به یکی از مسیرهای مهم صادرات نفت عراق تبدیل شود.
عراق در کنار این طرح، صادرات نفت از میادین کرکوک به بندر جیهان ترکیه را نیز از سر گرفته است؛ مسیری که ظرفیت هدف آن حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز است.
چرا اجرای پروژه ممکن است بیشتر از چهار سال طول بکشد؟
چهار سال، زمان برآوردشده برای ساخت این خط لوله است؛ اما همین رقم نیز قطعی نیست.
منابع آگاه به رویترز هشدار دادهاند که پروژه با چالشهای مختلفی روبهرو خواهد بود؛ از جمله ایجاد زیرساختهای جدید، پاکسازی بقایای زیرساختهای قدیمی و دریافت حقوق جدید استفاده از زمین در سوریه.
به همین دلیل، اگرچه مقامهای آمریکایی از تغییر مسیر بخش بزرگی از صادرات انرژی در آینده صحبت کردهاند، اجرای عملی این پروژه به زمان قابل توجهی نیاز دارد.
Chevron هم در این پروژه حضور دارد
سوریه و عراق تاکنون به صورت جداگانه با کنسرسیومی متشکل از Chevron، TI Capital و UCC Holding برای انجام مطالعات فنی و مالی پروژه تفاهمنامه امضا کردهاند.
Chevron هنوز باید مطالعات فنی را تکمیل کند تا مشخص شود خط لوله قدیمی تا چه حد قابل استفاده است و آیا نیاز به تعمیر، توسعه یا بازسازی کامل خواهد داشت.
این شرکت همچنین هنوز ظرفیت نهایی صادراتی پروژه را اعلام نکرده است.
با این حال، یکی از مدیران Chevron گفته است مسیر جدید میتواند راه دیگری برای دسترسی نفت عراق به بازارهای جهانی از طریق مدیترانه ایجاد کند.
✔️ بیشتر بخوانید: ترکیه برگ برنده نفتی خود را رو کرد؛ مسیری که به تنگه هرمز نیاز ندارد
اثر این پروژه بر بازار نفت چیست؟
اهمیت طرح عراق و سوریه فقط به یک خط لوله جدید محدود نمیشود.
در صورت تکمیل، این پروژه میتواند بخشی از صادرات نفت عراق را از مسیرهای دریایی جنوب کشور جدا کند و وابستگی بغداد به تنگه هرمز را کاهش دهد.
البته فاصله چندساله تا بهرهبرداری به این معناست که این پروژه در کوتاهمدت نمیتواند جایگزین هرمز شود. حتی با فرض ظرفیت اولیه ۲ میلیون بشکه در روز، مسیر جدید تنها بخشی از صادرات نفت عراق را پوشش خواهد داد.
با این حال، برای بازار انرژی، پیام استراتژیک این پروژه اهمیت زیادی دارد: تلاش برای ایجاد مسیرهای زمینی جایگزین در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین واکنشها به ریسک اختلال در تنگه هرمز است.
