مصاحبه تازه دونالد ترامپ با برنامهی ۶۰ دقیقه بیش از یک گفتوگوی سیاسی، نشانهای از شکلگیری دکترین جدیدی در نظم جهانی فناوری بود. جملهای کوتاه اما تکاندهنده از رئیسجمهور آمریکا کافی بود تا برای متحدانش — از لندن تا پاریس و کانبرا — زنگ خطر به صدا درآید.
ترامپ در بخشی از این مصاحبه، ضمن اشاره به سیاست جدید ایالات متحده در زمینه عناصر خاکی کمیاب، گفت واشنگتن قصد دارد با کشورهای گروه هفت برای توسعه زنجیرههای تأمین جایگزین چین همکاری کند تا وابستگی غرب به پکن کاهش یابد. اما در ادامه، وقتی از او درباره فروش تراشههای پیشرفته شرکت انویدیا به چین پرسیده شد، پاسخ او مرز میان همکاری و سلطه را بهوضوح ترسیم کرد.
او گفت: «ما اجازه میدهیم با انویدیا معامله کنند، اما نه برای پیشرفتهترین تراشهها. آن تراشهها فقط برای ایالات متحده خواهند بود.»
این جمله به ظاهر ساده، معنای عمیقی در خود دارد. پیام ترامپ روشن است: رقابت آزاد فناوری به پایان رسیده و دوران انحصار سیلیکونی آمریکا آغاز شده است. از نگاه او، نهتنها چین بلکه حتی متحدان سنتی غرب نیز نباید به نسل بعدی تراشههای پیشرفته دسترسی داشته باشند.
به زبان دیگر، هر شرکت بریتانیایی، فرانسوی یا استرالیایی که بخواهد در عرصه هوش مصنوعی یا محاسبات فوقپیشرفته با آمریکا رقابت کند، از همین حالا بازنده است. این دیگر «ائتلاف فناوری» نیست؛ هژمونی فناوری است؛ راهبردی که هدفش حفظ برتری مطلق ایالات متحده در قلب اقتصاد دیجیتال جهان است.
چنین نگاهی میتواند تعادل قدرت در نظم جهانی را دگرگون کند. اگر واشنگتن تصمیم بگیرد پیشرفتهترین فناوریها را در مرزهای خود محصور کند، آنچه در ظاهر «دفاع از امنیت ملی» خوانده میشود، در واقع نوعی محاصره جهانی فناوری خواهد بود؛ محاصرهای که نه فقط علیه چین، بلکه علیه هر کشوری اعمال میشود که بخواهد در رقابت فناوری سهمی داشته باشد.
جهان شاید هنوز به عمق پیام این جمله پی نبرده باشد، اما برای بسیاری از کشورها این مصاحبه همانند یک هشدار است: در نظم جدید، آمریکا تنها میخواهد رهبر باشد نه شریک.
