اسپیسایکس در سالهای اخیر از یک شرکت فضایی به یکی از بزرگترین نمادهای سرمایهگذاری روی فناوریهای آینده تبدیل شده است. این شرکت که با محوریت ایلان ماسک فعالیت میکند، دیگر تنها به پرتاب موشک و توسعه ماهوارههای ارتباطی محدود نیست و همزمان در حال دنبال کردن ایدههایی در حوزه هوش مصنوعی، اینترنت ماهوارهای، حملونقل فضایی و حتی ایجاد مراکز داده در فضا است.
- اسپیسایکس یکی از بزرگترین گزینهها برای سرمایهگذاری روی فناوریهای آینده محسوب میشود.
- این شرکت علاوه بر صنعت فضایی، به دنبال ورود به بازار مراکز داده، ارتباطات، حملونقل و فناوریهای پیشرفته است.
- موشکهای قابل استفاده مجدد میتوانند در آینده مزیت هزینهای بزرگی برای اسپیسایکس ایجاد کنند.
- یکپارچگی عمودی و کنترل بخشهای مختلف زنجیره فناوری، وابستگی شرکت به تأمینکنندگان خارجی را کاهش میدهد.
- ارزشگذاری اسپیسایکس بیش از آنکه بر سود کوتاهمدت متکی باشد، به اعتماد سرمایهگذاران به آینده و توانایی ایلان ماسک در اجرای پروژههای بلندپروازانه وابسته است.
سهام اسپیسایکس پس از عرضه در بازار در ژوئن، نوسانات قابلتوجهی را تجربه کرد اما اکنون وارد محدوده معاملاتی باثباتتری شده است. برای سرمایهگذارانی که افق بلندمدت دارند، این ثبات میتواند فرصتی برای بررسی دوباره ارزشهای بنیادی و ظرفیت رشد شرکت باشد؛ هرچند بخش مهمی از ارزشگذاری اسپیسایکس همچنان بر اساس آیندهای شکل گرفته که هنوز به طور کامل محقق نشده است.
اسپیسایکس؛ شرطبندی بزرگ روی آینده
اولین دلیل برای توجه به سهام اسپیسایکس، دامنه بسیار گسترده جاهطلبیهای این شرکت است. بسیاری از شرکتهای فناوری تلاش میکنند یک بازار مشخص را تصاحب کنند، اما اسپیسایکس در حال ساخت مجموعهای از فناوریها است که میتوانند چندین صنعت را تحت تأثیر قرار دهند.
یکی از بلندپروازانهترین ایدههای مطرحشده، ایجاد مراکز داده در فضا است. رشد سریع هوش مصنوعی باعث شده مصرف برق، محدودیت زمین و فرآیند دریافت مجوز به چالشهای جدی برای توسعه مراکز داده تبدیل شوند. قرار دادن مراکز داده در مدار زمین میتواند بخشی از این محدودیتها را تغییر دهد؛ زیرا این مراکز به منبع گسترده انرژی خورشیدی دسترسی خواهند داشت و محدودیتهای مربوط به زمین و مجوزهای ساختوساز زمینی نیز تا حد زیادی متفاوت خواهد بود.
البته این تنها یکی از پروژههای آیندهمحور اسپیسایکس است. این شرکت در حال توسعه شبکه ماهوارهای استارلینک، بررسی ظرفیتهای حملونقل زمینبهزمین و دنبال کردن ایدههایی برای استفاده از منابع فضایی است. در صورت موفقیت این پروژهها، اسپیسایکس دیگر صرفاً یک شرکت هوافضا نخواهد بود و میتواند به یک زیرساخت فناوری چندمنظوره تبدیل شود.
شتاب فناوری میتواند معادله را تغییر دهد
دومین دلیل، سرعت بالای پیشرفت فناوری است. بسیاری از ایدههایی که تا همین چند سال پیش غیرعملی یا بسیار دور از دسترس به نظر میرسیدند، اکنون به مرحله آزمایش و توسعه نزدیک شدهاند.
اسپیسایکس و ایلان ماسک در خط مقدم بخشی از این تحول قرار دارند. پیشرفت موشکهای قابل استفاده مجدد، توسعه ماهوارههای مدار پایین و افزایش ظرفیت پرتاب، نشان داده است که فاصله میان یک ایده بلندپروازانه و یک فناوری تجاری میتواند با سرعت بیشتری از گذشته کاهش یابد.
البته این مسئله به معنای موفقیت قطعی تمام پروژههای شرکت نیست. ایلان ماسک سابقه طولانی در ارائه زمانبندیهای بسیار خوشبینانه دارد و برخی پروژهها با تأخیر مواجه شدهاند. با این حال، برای سرمایهگذار بلندمدت، اهمیت اصلی در این است که منحنی پیشرفت فناوری با سرعت زیادی در حال حرکت است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، برخی از پروژههایی که امروز بسیار دور از دسترس به نظر میرسند، ممکن است طی سالهای آینده به فناوریهای عملی و درآمدزا تبدیل شوند.
موشکهای قابل استفاده مجدد؛ مزیت هزینهای بالقوه
سومین مزیت اسپیسایکس به فناوری موشکهای قابل استفاده مجدد مربوط میشود. این فناوری یکی از مهمترین دستاوردهای شرکت در صنعت فضایی بوده و در صورت توسعه موفق آن در پروژه استارشیپ، میتواند مزیت رقابتی بسیار بزرگی ایجاد کند.
در مدل سنتی پرتابهای فضایی، بخش زیادی از تجهیزات پس از هر مأموریت از بین میرود و همین مسئله هزینه هر پرتاب را بالا میبرد. اما اگر اسپیسایکس بتواند هم تقویتکننده سوپر هوی و هم مرحله بالایی استارشیپ را بازیابی و دوباره با سرعت بالا استفاده کند، هزینه نهایی هر پرتاب میتواند به شکل قابلتوجهی کاهش یابد.
این موضوع از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد. کاهش هزینه پرتاب میتواند امکان انجام مأموریتهای بیشتر، استقرار ماهوارههای بیشتر و توسعه سریعتر شبکههای فضایی را فراهم کند.
البته هنوز باید موفقیت کامل این فناوری در مقیاس استارشیپ اثبات شود. بنابراین این مزیت فعلاً بیشتر یک ظرفیت بالقوه است تا یک دستاورد قطعی. اما اگر اسپیسایکس بتواند آن را عملیاتی کند، فاصله هزینهای این شرکت با بسیاری از رقبا میتواند بسیار زیاد شود.
“
«به نظر من، جذابیت اصلی اسپیسایکس در یک نسبت مالی مشخص یا سود کوتاهمدت خلاصه نمیشود؛ ارزش واقعی این شرکت در اختیار داشتن چند اختیار راهبردی روی اقتصاد آینده است. اگر تنها یکی از پروژههای بزرگ آن، بهویژه استارلینک، استارشیپ یا زیرساخت مراکز داده فضایی، به مقیاس تجاری مورد انتظار برسد، ساختار ارزشگذاری شرکت میتواند تغییر کند. با این حال، همین ویژگی باعث میشود اسپیسایکس برای سرمایهگذار محافظهکار گزینه سادهای نباشد؛ زیرا امروز بخشی از قیمت سهام، آیندهای را پیشخور میکند که هنوز باید ساخته شود. بنابراین از نگاه من، اسپیسایکس بیشتر یک سرمایهگذاری با ریسک بالا و اختیار رشد بسیار بزرگ است تا یک سهم ارزشی کلاسیک؛ سهمی که موفقیت آن میتواند بازدهی استثنایی ایجاد کند، اما شکست در اجرای پروژههای کلیدی نیز میتواند فاصله قابلتوجهی میان قیمت بازار و ارزش اقتصادی واقعی شرکت ایجاد کند.»
بابک شیری
یکپارچگی عمودی؛ کنترل بیشتر بر زنجیره فناوری
چهارمین دلیل، حرکت اسپیسایکس به سمت یکپارچگی عمودی است. این شرکت تلاش میکند بخش بیشتری از فناوری مورد نیاز خود را در داخل مجموعه یا از طریق شرکتهای نزدیک به خود کنترل کند.
یکی از نمونههای مهم این رویکرد، برنامه ساخت کارخانه بزرگ تولید تراشه با همکاری تسلا و اینتل است. هدف چنین رویکردی کاهش وابستگی به زنجیره تأمین خارجی و افزایش کنترل بر فناوریهای حیاتی است.
یکپارچگی عمودی در مورد اسپیسایکس اهمیت ویژهای دارد، زیرا پروژههای آینده شرکت به مجموعهای از فناوریهای پیچیده شامل موشک، ماهواره، ارتباطات، انرژی، تراشه و هوش مصنوعی وابسته هستند.
استارلینک نمونه خوبی از این مزیت است. اسپیسایکس با کنترل بخش مهمی از فرآیند طراحی و پرتاب ماهوارهها میتواند سرعت توسعه شبکه را افزایش دهد و هزینههای عملیاتی را بهتر مدیریت کند.
البته این یکپارچگی کامل نیست. برای مثال، شرکت همچنان در حوزه تراشههای انویدیا به تخصص این شرکت متکی است. بنابراین نمیتوان گفت اسپیسایکس همه فناوریهای خود را در داخل مجموعه تولید خواهد کرد. با این حال، مسیر حرکت شرکت نشان میدهد که کنترل بیشتر زنجیره تأمین، بخشی از استراتژی بلندمدت آن است.
اسپیسایکس مجبور نیست با معیارهای کوتاهمدت بازار حرکت کند
پنجمین دلیل شاید از نظر سرمایهگذاری مهمتر از چهار مورد دیگر باشد: اسپیسایکس شرکتی است که بخش قابلتوجهی از ارزش آن به آینده وابسته است.
سهام شرکت الزاماً بر اساس معیارهای سنتی مانند سود کوتاهمدت، نسبت قیمت به سود یا جریان نقدی فعلی ارزیابی نمیشود. سرمایهگذاران بیشتر به این موضوع توجه دارند که اسپیسایکس در پنج، ۱۰ یا حتی ۲۰ سال آینده چه جایگاهی در اقتصاد فضایی و فناوری جهان خواهد داشت.
این ویژگی از یک طرف یک مزیت است، زیرا مدیریت شرکت میتواند منابع بیشتری را روی پروژههای بلندمدت و پرریسک متمرکز کند و مجبور نباشد برای پاسخگویی به انتظارات کوتاهمدت بازار، سرمایهگذاریهای بلندمدت خود را کاهش دهد اما همین ویژگی یک ریسک جدی نیز ایجاد میکند. اگر پروژههای بزرگ شرکت با شکست مواجه شوند یا زمان رسیدن آنها به بازار بسیار طولانیتر از انتظار سرمایهگذاران باشد، ارزشگذاری سهام میتواند به سرعت تحت فشار قرار گیرد.
اعتماد بالای سرمایهگذاران به ایلان ماسک نیز نقش مهمی در این میان دارد. بازار تاکنون حاضر بوده برای چشماندازهای بلندمدت اسپیسایکس ارزش بالایی قائل شود؛ اما این اعتماد در نهایت باید با دستاوردهای عملی و درآمدهای واقعی پشتیبانی شود.
آینده اسپیسایکس به چند صنعت گره خورده است
نکتهای که اسپیسایکس را از بسیاری از شرکتهای هوافضا متمایز میکند، این است که رشد آینده آن الزاماً به بازار پرتاب موشک محدود نیست.
استارلینک میتواند اسپیسایکس را به یکی از بازیگران مهم بازار ارتباطات جهانی تبدیل کند. موشکهای قابل استفاده مجدد میتوانند هزینه حملونقل فضایی را کاهش دهند. استارشیپ میتواند ظرفیت حمل بار به مدار را به شکل چشمگیری افزایش دهد و ایده مراکز داده فضایی نیز در صورت عملی شدن، شرکت را وارد یکی از بزرگترین صنایع اقتصادی آینده یعنی زیرساخت هوش مصنوعی کند.
از سوی دیگر، ایده حملونقل زمینبهزمین میتواند در صورت موفقیت فناوریهای مورد نیاز، صنعت حملونقل را تحت تأثیر قرار دهد. حتی استخراج منابع از سیارکها نیز در افق بسیار بلندمدت به عنوان یکی از گزینههای توسعه اقتصادی فضا مطرح شده است.
البته نباید میان «ظرفیت بالقوه» و «درآمد تحققیافته» تفاوت را نادیده گرفت. بسیاری از این پروژهها هنوز در مرحله توسعه، آزمایش یا حتی ایده قرار دارند. بنابراین ارزشگذاری اسپیسایکس به همان اندازه که به فناوری وابسته است، به میزان موفقیت این شرکت در تبدیل ایدهها به کسبوکار واقعی نیز وابسته خواهد بود.
جمعبندی
اسپیسایکس را نمیتوان مانند یک شرکت سنتی هوافضا ارزیابی کرد. بخش بزرگی از ارزش این شرکت در فناوریهایی نهفته است که هنوز به مرحله بلوغ کامل نرسیدهاند.
پنج عامل اصلی یعنی تمرکز بر فناوریهای آینده، شتاب پیشرفت فناوری، موشکهای قابل استفاده مجدد، یکپارچگی عمودی و امکان تمرکز بر افق بلندمدت، مجموعهای از مزیتهای بالقوه را برای اسپیسایکس ایجاد کردهاند.
در میان این عوامل، فناوری موشکهای قابل استفاده مجدد و شبکه استارلینک در حال حاضر ملموستر از ایدههایی مانند مراکز داده فضایی یا استخراج سیارکها هستند. به همین دلیل، سرمایهگذاران باید میان کسبوکارهایی که امروز درآمد ایجاد میکنند و پروژههایی که ارزش آنها به آینده وابسته است، تفاوت قائل شوند.
در نهایت، اگر اسپیسایکس بتواند هزینه دسترسی به فضا را به شکل معناداری کاهش دهد و همزمان استارلینک و زیرساختهای فضایی خود را گسترش دهد، موقعیت این شرکت میتواند بسیار فراتر از یک شرکت پرتاب موشک باشد.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
