اگر تحولات بازار جهانی انرژی را دنبال میکنید، احتمالاً از کاهش قیمت نفت برنت از سقف ۱۱۵ دلاری خود در ماه مارس به محدوده ۷۵ دلار آگاه هستید. اما اکنون گزارشهای جدید از درون سازمان اوپک (OPEC)، از احتمال شکلگیری یک تلاطم جدید در بازار حکایت دارند. عراق تهدید کرده است که اگر محدودیتهای تولید این سازمان پابرجا بماند، در وفاداری خود به این کارتل نفتی تجدیدنظر کرده و از آن خارج خواهد شد.
این موضعگیری که پس از خروج رسمی امارات در ماه مه مطرح میشود، نشاندهنده افزایش شکافهای ساختاری در این سازمان بزرگ نفتی است.
- چالش سهمیه تولید برای عراق: عراق به دلیل نیازهای مالی و سرمایهگذاریهای سنگین روی ظرفیت تولید خود، تهدید کرده است که در صورت تداوم محدودیتها از اوپک خارج میشود.
- ریسک ریزش شدید قیمتها: کارشناسان هشدار میدهند خروج احتمالی عراق و از هم پاشیدن انضباط تولید، میتواند قیمت نفت را به محدوده زیر ۵۰ دلار سوق دهد.
- دوراهی سخت عربستان سعودی: ریاض با وجود داشتن ظرفیت مازاد عرضه، برای تنبیه اعضای متمرد با چالش کاهش شدید درآمدهای خود مواجه است.
- کاهش قدرت چانهزنی اوپک: افزایش تولید نفت آمریکا و رویدادهای استراتژیک منطقه، نقشی محوری در کاهش تسلط سنتی اوپک بر بازار انرژی ایفا کردهاند.
اما چرا این تصمیم عراق تا این حد برای آینده بازار جهانی و زنجیره تأمین انرژی اهمیت دارد؟
۱. ریشههای تمایل عراق به افزایش استقلال نفتی
عراق در حال حاضر ششمین تولیدکننده بزرگ نفت خام در جهان به شمار میرود. این کشور نیز همانند امارات، در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای سنگینی را برای توسعه و افزایش ظرفیت تولید خود انجام داده است. مقامات بغداد اکنون با این چالش مواجهاند که از یک سو هزینههای بازسازی زیرساختها به شدت افزایش یافته و از سوی دیگر، پایبندی به سهمیههای اوپک پلاس مانع از فروش حداکثری و ارزآوری بیشتر شده است؛ مسئلهای که منافع ملی آنها را در تقابل با تعهدات گروهی قرار میدهد.
۲. سناریوی سقوط قیمت نفت به زیر ۵۰ دلار
تحلیلگران موسسه مالی میزوهو (Mizuho) سناریوی نگرانکنندهای را برای بازار ترسیم کردهاند. آنها هشدار میدهند که اگر عراق مسیر امارات را پیش بگیرد و تولیدکنندگان بزرگ منطقه رقابت برای تصاحب سهم بازار را بدون هماهنگی آغاز کنند، بازار با مازاد عرضه شدیدی روبهرو خواهد شد. وقوع این سناریو میتواند قیمت نفت را به زیر ۵۰ دلار در هر بشکه کاهش دهد؛ سطحی از قیمتها که از زمان بحران کرونا بیسابقه بوده است.
۳. محدودیتهای عربستان و جابهجایی قدرت در بازار انرژی
شاید این پرسش مطرح شود که آیا عربستان سعودی به عنوان رهبر سنتی اوپک نمیتواند با ظرفیت مازاد ۲ میلیون بشکهای خود بازار را مدیریت کند؟ واقعیت این است که استفاده تهاجمی از این ابزار برای تنبیه اعضای فراری، ریسک سقوط بیشتر قیمتها را به همراه دارد؛ آن هم در شرایطی که خود ریاض برای پیشبرد پروژههای توسعهای خود به درآمدهای پایدار نفتی نیاز مبرم دارد. از سوی دیگر، تحولات سال ۲۰۲۶ و نوسانات ناشی از بحران تنگه هرمز نشان داد که آمریکا عملاً نقش تنظیمکننده اصلی عرضه را در بازار جهانی به دست گرفته و از اهرمهای اوپک برای کنترل بلندمدت قیمتها کاسته شده است.
