ورود شرکت اسپیسایکس (SpaceX) به بازار سهام یکی از بزرگترین رویدادهای مالی سال ۲۰۲۶ بود. ترکیب داستان رشد صنعت فضایی، موفقیت موشکهای فالکون، توسعه اینترنت ماهوارهای استارلینک و برنامههای جاهطلبانه ایلان ماسک در حوزه هوش مصنوعی باعث شد سرمایهگذاران با استقبال گستردهای از عرضه اولیه سهام این شرکت مواجه شوند.
اما تنها چند هفته پس از آغاز معاملات، نخستین نشانههای تردید در بازار ظاهر شد. سهام اسپیسایکس برای اولین بار به زیر قیمت عرضه اولیه سقوط کرد و برخی سرمایهگذاران مطرح نسبت به ارزشگذاری بسیار بالای این شرکت هشدار دادند.
جورج نوبل، سرمایهگذار شناختهشده و مدیر سابق نخستین صندوق بینالمللی فیدلیتی، معتقد است ارزش واقعی سهام اسپیسایکس بسیار پایینتر از قیمت فعلی بازار است. او ارزش منصفانه شرکت را حدود ۳۰ دلار برای هر سهم برآورد کرده که در مقایسه با قیمتهای اخیر، نشاندهنده احتمال افت حدود ۸۰ درصدی است.
اگرچه بسیاری از تحلیلگران انتظار چنین سقوط شدیدی را ندارند، اما نگرانی اصلی آنها درباره فاصله زیاد میان ارزش بازار SpaceX و درآمدهای واقعی کسبوکارهای فعلی این شرکت است.
در یک نگاه
- ارزشگذاری اولیه اسپیسایکس حدود ۲.۲ تریلیون دلار بود و بزرگترین عرضه اولیه تاریخ بازارها محسوب شد.
- جورج نوبل ارزش واقعی شرکت را بسیار پایینتر از قیمت بازار میداند و احتمال افت شدید سهام را مطرح کرده است.
- استارلینک تنها بخش فعلی اسپیسایکس است که درآمدزایی قابل توجه دارد.
- آزاد شدن سهام کارکنان و سرمایهگذاران اولیه میتواند فشار فروش جدیدی ایجاد کند.
- بسیاری از پروژههای آینده اسپیسایکس هنوز با چالشهای فنی، اقتصادی و قانونی روبهرو هستند.
آیا دوران هیجان اولیه اسپیسایکس به پایان رسیده است؟
عرضه اولیه اسپیسایکس با ارزش بازار حدود ۲.۲ تریلیون دلار انجام شد و این شرکت را در میان ارزشمندترین شرکتهای جهان قرار داد. این عرضه همچنین برای مدت کوتاهی باعث شد ایلان ماسک به نخستین فرد با ثروت بیش از یک تریلیون دلار تبدیل شود.
سهام اسپیسایکس در روزهای ابتدایی پس از عرضه بیش از ۵۰ درصد رشد کرد، اما این روند پایدار نماند. سهام شرکت در ادامه به زیر قیمت عرضه اولیه ۱۳۵ دلار سقوط کرد و در پایان معاملات تنها اندکی بالاتر از این سطح بسته شد.
یکی از دلایل رشد سریع اولیه، محدود بودن عرضه سهام بود. اسپیسایکس در مرحله نخست کمتر از ۵ درصد از سهام خود را در اختیار بازار قرار داد؛ موضوعی که باعث شد تقاضای بالا برای تعداد محدودی سهم، فشار صعودی شدیدی ایجاد کند.
همچنین ورود سریع اسپیسایکس به شاخص نزدک ۱۰۰ پس از تغییر قوانین این شاخص، باعث تقویت تقاضای سرمایهگذاران نهادی شد؛ اقدامی که برخی منتقدان آن را عاملی برای افزایش مصنوعی قیمت سهام میدانند.
استارلینک؛ قویترین بخش کسبوکار اسپیسایکس اما نه به ارزش ۲ تریلیون دلار
بخش اصلی جذابیت اسپیسایکس برای سرمایهگذاران، شبکه اینترنت ماهوارهای استارلینک (Starlink) است.
استارلینک یکی از موفقترین پروژههای شرکت محسوب میشود و در حال حاضر تنها کسبوکار اسپیسایکس است که به سودآوری رسیده است. این سرویس میتواند برای خطوط هوایی، مناطق دورافتاده و شرکتهای مخابراتی که نیاز به پوشش گسترده دارند، ارزشمند باشد.
اما منتقدان معتقدند حتی یک کسبوکار موفق مانند استارلینک نمیتواند به تنهایی ارزش چند تریلیون دلاری شرکت را توجیه کند.
استارلینک با محدودیتهای فنی و عملیاتی نیز مواجه است. اینترنت ماهوارهای در ساختمانهای مدرن عملکرد ضعیفتری دارد، ظرفیت شبکه در مناطق شهری پرتراکم محدود است و تبدیل شدن آن به یک اپراتور جهانی تلفن همراه نیازمند زیرساختهای جدید یا همکاری با شرکتهای مخابراتی خواهد بود.
بنابراین، اگرچه استارلینک یک دارایی بسیار ارزشمند برای اسپیسایکس است، اما هنوز فاصله زیادی با تبدیل شدن به یک کسبوکار غالب در بازار ارتباطات جهانی دارد.
رویاهای بزرگ اسپیسایکس؛ فرصت یا ریسک ارزشگذاری؟
بخش زیادی از ارزش فعلی اسپیسایکس بر اساس پروژههایی بنا شده که هنوز درآمد قابل توجهی ایجاد نکردهاند.
یکی از مهمترین برنامههای شرکت، ساخت مراکز داده در فضا برای پردازش هوش مصنوعی است. ایلان ماسک اعلام کرده بود این پروژه میتواند در آینده نزدیک آغاز شود، اما کارشناسان معتقدند فناوری مورد نیاز هنوز آماده نیست.
راهاندازی دیتاسنتر در مدار زمین نیازمند حل مشکلات پیچیدهای مانند:
- مقاومت تراشهها در برابر تشعشعات فضایی
- سیستمهای خنککننده در خلأ فضا
- تأمین انرژی پایدار
- هزینه بالای انتقال تجهیزات به مدار
علاوه بر آن، برنامههایی مانند استخراج منابع از سیارکها و حملونقل فوقسریع زمینی نیز با موانع جدی مواجه هستند.
استخراج انبوه مواد معدنی از سیارکها هنوز فناوری اقتصادی قابل اجرا ندارد و ورود حجم عظیمی از مواد خام به زمین میتواند بازار این کالاها را دچار اختلال کند.
همچنین ایده انتقال محمولهها بین نقاط مختلف زمین در کمتر از یک ساعت، علاوه بر مسائل فنی، نیازمند همکاریهای گسترده بینالمللی، قوانین جدید حملونقل و زیرساختهای بسیار پرهزینه است.
استارشیپ؛ کلید آینده اسپیسایکس اما هنوز در مرحله آزمایش
بخش مهم دیگری از داستان اسپیسایکس به موشک نسل جدید استارشیپ مربوط میشود.
این پروژه قرار است پایه اصلی برنامههای آینده شرکت برای سفرهای فضایی، انتقال تجهیزات سنگین و حتی مأموریتهای مریخ باشد.
اما استارشیپ هنوز در مرحله توسعه و آزمایش قرار دارد. پرواز آزمایشی سیزدهم این موشک در حالی برنامهریزی شده که هنوز رسیدن کامل به مدار زمین و بازیابی موفق هر دو مرحله موشک تضمین نشده است.
موفقیت استارشیپ میتواند ارزش اسپیسایکس را به سطح جدیدی برساند، اما شکستهای احتمالی یا تأخیرهای طولانی میتواند فشار زیادی بر ارزشگذاری شرکت وارد کند.
مشکل اصلی؛ قیمت سهام بر اساس آیندهای بسیار خوشبینانه
یکی از انتقادهای اصلی به ارزش فعلی اسپیسایکس این است که قیمت سهام بیشتر بر اساس وعدههای آینده تعیین شده تا عملکرد مالی فعلی.
ایلان ماسک سابقه طولانی در ارائه پیشبینیهای بسیار جاهطلبانه دارد. برنامههایی مانند استعمار مریخ، هایپرلوپ لسآنجلس تا سانفرانسیسکو، رباتهای انساننمای تسلا و تاکسیهای خودران، همگی با تأخیرهای قابل توجه مواجه شدهاند.
بررسیهای انجامشده روی صدها پیشبینی عمومی ماسک نشان داده است که بخش کوچکی از این وعدهها طبق زمانبندی اولیه تحقق یافتهاند.
برای یک شرکت رشد محور که ارزش آن عمدتاً به آینده وابسته است، فاصله میان وعدهها و زمان اجرای واقعی پروژهها میتواند یک ریسک مهم برای سرمایهگذاران باشد.
سهام آزادشده؛ ریسک بعدی اسپیسایکس
یکی از مهمترین عواملی که میتواند فشار فروش ایجاد کند، پایان دوره محدودیت فروش سهام (Lock-up Period) برای کارکنان و سرمایهگذاران اولیه است.
بر اساس برنامه اعلامشده، حداقل ۲۰ درصد از سهام قفلشده پس از انتشار گزارش مالی فصل دوم آزاد خواهد شد و تمام محدودیتها تا پایان سال پایان مییابد.
ورود حجم بزرگی از سهام جدید به بازار میتواند عرضه را افزایش داده و باعث فشار نزولی بر قیمت شود.
“
«افت سهام اسپیسایکس را باید بیشتر یک آزمون ارزشگذاری دانست تا زیر سؤال رفتن تواناییهای فنی شرکت. اسپیسایکس بدون شک یکی از نوآورترین شرکتهای جهان است، اما بازار سهام در نهایت بر اساس جریان نقدی، سودآوری و توانایی تبدیل ایدهها به درآمد ارزشگذاری میشود. در شرایط فعلی، بخش بزرگی از ارزش اسپیسایکس بر پایه آیندهای بسیار خوشبینانه بنا شده است. برای معاملهگران حرفهای، سه عامل تعیینکننده خواهد بود: رشد واقعی درآمد استارلینک، موفقیت پروژه استارشیپ و میزان فروش سهام پس از پایان دوره قفل. اگر این سه عامل مطابق انتظارات پیش نروند، حتی یک شرکت فوقالعاده نیز میتواند سهامی بیشازحد گران محسوب شود.»
بابک شیری
