بازار جهانی انرژی بار دیگر تحت تأثیر تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه قرار گرفته است. فروپاشی آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا، بازگشت محدودیتهای دریایی علیه صادرات انرژی ایران و افزایش نگرانی درباره امنیت مسیرهای کشتیرانی، باعث شده جریان نفت و گاز منطقه با اختلال جدی روبهرو شود.
در تازهترین تحولات، نفتکشهای مرتبط با ایران که حامل گاز مایع نفتی (LPG) هستند، پس از عبور از تنگه هرمز و ورود به دریای عمان، مسیر خود را تغییر داده و برخی از آنها اقدام به بازگشت یا حرکتهای نامنظم دریایی کردهاند.
در یک نگاه
- نفتکشهای مرتبط با ایران پس از افزایش فشار دریایی آمریکا تغییر مسیر دادهاند.
- آمریکا اعلام کرده چند کشتی تلاشکننده برای عبور از محاصره دریایی را تغییر مسیر داده و یک کشتی را نیز متوقف کرده است.
- ترافیک نفتکشها در تنگه هرمز به پایینترین سطح دو ماه اخیر رسیده است.
- افزایش ریسک ژئوپلیتیکی باعث جهش هفتگی قیمت نفت شده است.
محاصره دریایی آمریکا صادرات انرژی ایران را تحت فشار قرار داد
بر اساس دادههای رهگیری کشتیها، نفتکشهای Glendale و Danuta I که هر دو تحت تحریمهای آمریکا قرار دارند، در دریای عمان و دریای عرب تغییر مسیرهای ناگهانی انجام دادهاند. این تغییر مسیرها در حالی رخ داده که کشتیها با احتمال مواجهه با عملیات دریایی آمریکا روبهرو هستند.
آمریکا در هفته جاری بار دیگر عملیات محاصره دریایی علیه صادرات نفت ایران را فعال کرده است. این اقدام پس از فروپاشی آتشبس اخیر و حملات ایران به چند کشتی تجاری، از جمله نفتکشها و حاملهای LNG، انجام شد.
پس از این حملات، آمریکا طی چندین شب متوالی حملات هوایی علیه اهدافی در ایران انجام داد و همزمان حضور دریایی خود در منطقه را افزایش داد.
در یکی از مهمترین اقدامات، نیروهای آمریکایی یک نفتکش تحریمشده مرتبط با ایران را در نزدیکی جزیره خارک، یکی از مهمترین پایانههای صادرات نفت ایران، هدف قرار داده و از فعالیت خارج کردند.
سقوط تردد نفتکشها در تنگه هرمز
اگرچه آمریکا اعلام کرده که تنگه هرمز همچنان برای کشتیرانی آزاد است، اما در عمل بسیاری از شرکتهای کشتیرانی و مالکان نفتکشها تمایلی به عبور از این مسیر ندارند.
افزایش خطر حمله به کشتیهای تجاری باعث شده سطح هشدار امنیتی برای حملونقل دریایی منطقه دوباره به سطح «شدید» افزایش یابد.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است و بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز خاورمیانه از این مسیر عبور میکند. کاهش تردد در این منطقه، حتی بدون توقف کامل صادرات، میتواند باعث افزایش هزینه حملونقل، رشد نرخ بیمه کشتیها و ایجاد نگرانی درباره عرضه جهانی انرژی شود.
نفت در مسیر بزرگترین رشد هفتگی از ماه آوریل
همزمان با تشدید بحران، قیمت نفت خام در مسیر ثبت بزرگترین رشد هفتگی خود از ماه آوریل قرار گرفته است.
قیمت نفت برنت در معاملات روز جمعه حدود ۱۲ درصد رشد هفتگی را تجربه کرد و به بالاترین سطح بیش از یک ماه اخیر رسید.
در معاملات آسیایی:
- نفت برنت حدود ۸۵ دلار در هر بشکه معامله شد.
- نفت خام وستتگزاس اینترمدیت (WTI) نزدیک به ۸۰ دلار در هر بشکه قرار گرفت.
در ابتدای هفته، قیمت نفت برنت حتی از سطح ۸۶ دلار نیز عبور کرد؛ زیرا نگرانیها درباره حمله به نفتکشها و کاهش عرضه از منطقه افزایش یافت.
خطر بسته شدن مسیرهای انرژی افزایش یافته است
علاوه بر تنگه هرمز، نگرانیها درباره مسیر دریای سرخ نیز افزایش یافته است.
گزارشها حاکی از آن است که حوثیهای یمن، که همسو با ایران هستند، ممکن است در صورت دریافت دستور از سپاه پاسداران، اقدام به محدود کردن تردد در تنگه بابالمندب کنند.
بسته شدن یا محدود شدن همزمان دو مسیر مهم انرژی یعنی هرمز و بابالمندب میتواند فشار قابل توجهی بر تجارت جهانی نفت، LNG و کالاهای دریایی وارد کند.
این اتفاق چه پیامی برای بازار دارد؟
بازار نفت در شرایط فعلی بیش از آنکه تحت تأثیر عوامل سنتی مانند رشد تقاضا یا سطح ذخایر قرار داشته باشد، به ریسکهای ژئوپلیتیکی واکنش نشان میدهد.
ادامه درگیریها و کاهش عبور نفتکشها از تنگه هرمز میتواند یک «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» جدید به قیمت نفت اضافه کند؛ حتی اگر عرضه واقعی نفت هنوز به طور کامل متوقف نشده باشد.
برای معاملهگران حرفهای، سه عامل تعیینکننده خواهد بود:
- مدت زمان ادامه محاصره دریایی آمریکا
- توان ایران برای حفظ صادرات نفت از مسیرهای جایگزین
- واکنش تولیدکنندگان بزرگ مانند عربستان و سایر اعضای اوپک به کاهش احتمالی عرضه
در مجموع، بازگشت فشارهای دریایی علیه صادرات انرژی ایران نشان میدهد بازار نفت همچنان در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی بسیار حساس است. اگر اختلال در تنگه هرمز طولانی شود، احتمال ادامه روند صعودی قیمت نفت افزایش مییابد؛ اما هرگونه کاهش تنش یا بازگشت مسیرهای کشتیرانی به شرایط عادی میتواند بخشی از این رشد را اصلاح کند.
“
«جهش اخیر نفت بیش از آنکه ناشی از کمبود فوری عرضه باشد، نتیجه افزایش ریسک در مهمترین مسیر انتقال انرژی جهان است. تنگه هرمز همچنان نقطهای است که کوچکترین اختلال در آن میتواند اثر بزرگی بر قیمت نفت، هزینه حملونقل و تورم جهانی داشته باشد. برای معاملهگران انرژی، اکنون مسیر آینده بازار به تحولات نظامی، سطح تردد نفتکشها و واکنش تولیدکنندگان بزرگ نفت به این بحران وابسته است.»
بابک شیری
