رشد پرشتاب سهام فناوری در آمریکا و هجوم سرمایهگذاران به شرکتهای مرتبط با هوش مصنوعی، نگرانیها درباره شکلگیری یک موج بیشازحد خوشبینانه در بازار را افزایش داده است. در تازهترین هشدار، یک یادداشت پژوهشی منتشرشده در وبلاگ بانک مرکزی اروپا اعلام کرد که اصلاح ارزشگذاری سهام فناوری آمریکا محتمل است و در صورت وقوع، پیامدهای آن میتواند فراتر از بازار سهام رفته و به ثبات مالی و اقتصاد جهانی آسیب وارد کند.
- یک یادداشت پژوهشی بانک مرکزی اروپا میگوید اصلاح ارزشگذاری سهام فناوری آمریکا محتمل است، هرچند زمان آن قابل پیشبینی نیست.
- خانوارهای اروپایی حدود ۴۴۰ میلیارد یورو و صندوقهای بازنشستگی و شرکتهای بیمه نیز تقریباً همین میزان در هفت غول فناوری آمریکا سرمایهگذاری کردهاند.
- نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که اصلاح سهام با بیثباتی گسترده مالی همزمان شود؛ زیرا فضای سیاست پولی و مالی برای مقابله با شوک نسبت به گذشته محدودتر است.
- حتی اگر هوش مصنوعی واقعاً سودآوری شرکتها را افزایش دهد، اگر رشد سود از انتظارات بازار عقب بماند، قیمت سهام همچنان میتواند با اصلاح سنگین مواجه شود.
این یادداشت تأکید میکند که قیمت سهام شرکتهای بزرگ فناوری اکنون فاصله قابلتوجهی با میانگینهای تاریخی پیدا کردهاند و سرمایهگذاران بخش بزرگی از آینده بازار را بر این فرض بنا کردهاند که هوش مصنوعی ساختار اقتصاد جهانی و سودآوری شرکتها را به شکل بنیادین تغییر خواهد داد. با این حال، حتی اگر این فناوری مطابق انتظارات توسعه پیدا کند و سود شرکتها افزایش یابد، باز هم احتمال کاهش قیمت سهام وجود دارد؛ زیرا تحقق انتظارات بسیار خوشبینانه بازار درباره رشد سود شرکتها دشوار خواهد بود.
اصلاح بازار؛ سناریویی که نمیتوان نادیده گرفت
در این گزارش آمده است که بررسی تجربه انقلابهای فناورانه گذشته، نتیجه نگرانکنندهای دارد: اصلاح ارزشگذاریهای فعلی بازار سهام محتمل است. نکته مهم این است که بانک مرکزی اروپا زمان مشخصی برای وقوع این اصلاح تعیین نکرده است. نویسندگان گزارش تأکید کردهاند که زمان دقیق چنین رویدادی از پیش قابل پیشبینی نیست و الگوهای رونق و سقوط بازار معمولاً تنها پس از وقوع، بهوضوح قابل شناسایی هستند.
بنابراین، هشدار مطرحشده به معنای پیشبینی سقوط فوری بازار نیست، بلکه بیشتر بر شکنندگی شرایط فعلی و احتمال افزایش ریسک اصلاح قیمتها در آینده تأکید دارد. سرمایهگذاران طی سالهای اخیر مبالغ قابلتوجهی را به سمت شرکتهای فناوری سوق دادهاند؛ زیرا انتظار دارند هوش مصنوعی باعث افزایش بهرهوری، رشد درآمد و ایجاد بازارهای جدید شود. همین خوشبینی باعث شده ارزش بسیاری از شرکتهای بزرگ فناوری به سطوحی برسد که توجیه آن به رشد بسیار بالای سود در سالهای آینده وابسته است.
خوشبینی بیش از حد میتواند سقوط را شدیدتر کند
یکی از نکات مهم گزارش بانک مرکزی اروپا، نقش رفتار روانی سرمایهگذاران در تشدید چرخههای صعود و سقوط است. هنگامی که سرمایهگذاران بیش از حد به آینده خوشبین میشوند، حاضرند قیمتهایی بسیار بالاتر از ارزش بنیادی شرکتها پرداخت کنند. در چنین شرایطی، افزایش قیمت سهام خود میتواند خوشبینی بیشتری ایجاد کند و سرمایه جدیدی را وارد بازار کند؛ فرآیندی که به افزایش بیشتر قیمتها منجر میشود.
اما این روند میتواند در جهت مخالف نیز عمل کند. اگر بخشی از سرمایهگذاران نسبت به چشمانداز آینده تردید کنند، کاهش خوشبینی میتواند باعث فروش گسترده سهام شود. در این حالت، قیمتها ممکن است نهتنها به اندازه تغییرات بنیادی شرکتها، بلکه به دلیل تغییر رفتار سرمایهگذاران با سرعت بیشتری سقوط کنند.
به همین دلیل، گزارش تأکید میکند که خوشبینی بیش از حد میتواند در زمان برگشت بازار، افت قیمتها را شدیدتر از حالتی کند که سرمایهگذاران بر اساس عوامل بنیادی و منطقی تصمیمگیری میکنند.
تجربه حباب فناوری همچنان یک هشدار است
مقایسه شرایط امروز با دورههای قبلی رونق فناوری یکی از بخشهای مهم این تحلیل است. در دوره حباب فناوری در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، سرمایهگذاران نیز انتظار داشتند فناوری ساختار اقتصاد را متحول کند و شرکتهای مرتبط با این تحول را با ارزشهای بسیار بالا خریداری کردند. اما زمانی که انتظارات تغییر کرد، سقوط بازار تنها به شرکتهای کوچک و کمسود محدود نشد. بسیاری از شرکتهای بزرگ و معتبر نیز با افتهای سنگین مواجه شدند.
شرایط امروز البته تفاوتهای مهمی با آن دوره دارد. شرکتهای بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعی در بسیاری از موارد درآمد، سود و جریان نقدی قابلتوجهی دارند و رشد سرمایهگذاری در این صنعت نیز پشتوانه واقعی اقتصادی دارد. با این حال، مسئله اصلی از نگاه گزارش، فاصله میان رشد واقعی سود شرکتها و انتظارات بسیار بالای سرمایهگذاران است.
حتی اگر هوش مصنوعی در نهایت به افزایش قابلتوجه بهرهوری و سودآوری منجر شود، ممکن است سرعت تحقق این اتفاق کمتر از چیزی باشد که بازار امروز در قیمت سهام منعکس کرده است.
اروپا نیز از اصلاح بازار آمریکا در امان نیست
یکی از مهمترین نکات گزارش بانک مرکزی اروپا، میزان ارتباط بازارهای مالی اروپا با بازار سهام آمریکاست. اگرچه ارزشگذاری سهام اروپایی در مقایسه با آمریکا منطقیتر به نظر میرسد، اما بازارهای سهام دو منطقه ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. بنابراین، یک اصلاح شدید در بازار آمریکا میتواند به سرعت به بازارهای اروپایی نیز منتقل شود.
این مسئله برای اروپا اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا خانوارهای این منطقه حدود ۴۴۰ میلیارد یورو در هفت شرکت بزرگ فناوری آمریکا سرمایهگذاری کردهاند. این هفت شرکت شامل آلفابت، آمازون، اپل، متا، مایکروسافت، انویدیا و تسلا هستند.
از سوی دیگر، میزان سرمایهگذاری شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی اروپایی در همین گروه از شرکتها نیز تقریباً به همین اندازه است. بنابراین، اصلاح شدید ارزش سهام شرکتهای بزرگ فناوری آمریکا تنها به معنای کاهش ثروت سرمایهگذاران آمریکایی نخواهد بود و میتواند مستقیماً بر ترازنامه خانوارها، شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی اروپا نیز تأثیر بگذارد.
نگرانی اصلی؛ همزمانی اصلاح بازار و بیثباتی مالی
بانک مرکزی اروپا در این گزارش میان یک اصلاح معمولی بازار سهام و سناریوی شدیدتر تفاوت قائل شده است. در سناریوی نخست، قیمت سهام فناوری کاهش پیدا میکند اما نظام مالی و اقتصاد گستردهتر همچنان توان تحمل این شوک را دارند. چنین اصلاحی میتواند بخشی از ارزشگذاریهای افراطی را از بین ببرد و بازار را به سطوح منطقیتری بازگرداند.
اما سناریوی خطرناکتر زمانی رخ میدهد که اصلاح سهام همزمان با بیثباتی گستردهتر بازارهای مالی اتفاق بیفتد. در این شرایط، توان سیاستگذاران برای کاهش اثرات اقتصادی بحران اهمیت زیادی پیدا میکند. مشکل اینجاست که فضای سیاستگذاری امروز مانند دوره حباب فناوری نیست.
در زمان بحرانهای گذشته، بانکهای مرکزی میتوانستند با کاهش قابلتوجه نرخهای بهره و دولتها نیز با افزایش هزینههای عمومی، بخشی از فشار اقتصادی را خنثی کنند. اما در شرایط فعلی، فضای کمتری برای استفاده از چنین ابزارهایی وجود دارد.
گزارش تأکید میکند که در مقایسه با دوره حباب فناوری، نقطه شروع اقتصاد امروز فضای بسیار محدودتری برای کاهش نرخ بهره یا استفاده از سیاست مالی بهمنظور کاهش آثار یک شوک بزرگ دارد.
هفت غول فناوری در مرکز توجه بازار
بخش قابلتوجهی از نگرانیها به شرکتهای موسوم به هفت غول فناوری مربوط میشود. این شرکتها در سالهای اخیر به محرک اصلی رشد شاخصهای بازار آمریکا تبدیل شدهاند و سرمایهگذاران جهانی نیز به شکل گسترده در سهام آنها حضور دارند.
آلفابت، آمازون، اپل، متا، مایکروسافت، انویدیا و تسلا نهتنها بخش مهمی از ارزش بازار آمریکا را تشکیل میدهند، بلکه عملکرد آنها بر صندوقهای سرمایهگذاری، بازنشستگی و پرتفوی خانوارهای سراسر جهان نیز تأثیرگذار است.
در نتیجه، هرگونه کاهش شدید در ارزش این شرکتها میتواند از طریق کاهش ثروت خانوارها و افت ارزش داراییهای مالی، اثرات گستردهتری بر مصرف و سرمایهگذاری داشته باشد. این مسئله بهخصوص برای اروپا اهمیت دارد؛ زیرا همانطور که گزارش اشاره میکند، مجموع مواجهه مالی خانوارها و نهادهای بازنشستگی و بیمهای اروپا با این هفت شرکت بسیار قابلتوجه است.
زمان اصلاح قابل پیشبینی نیست
یکی از مهمترین پیامهای این گزارش این است که هشدار درباره ارزشگذاری بالا نباید با پیشبینی زمان سقوط اشتباه گرفته شود. بانک مرکزی اروپا صراحتاً تأکید کرده که زمان دقیق اصلاح بازار از پیش قابل شناسایی نیست. بازارها ممکن است مدت زیادی در شرایط ارزشگذاری بالا باقی بمانند و حتی پیش از یک اصلاح، رکوردهای جدیدی ثبت کنند.
تجربه تاریخی نیز نشان میدهد بسیاری از حبابهای مالی تنها زمانی بهعنوان حباب شناخته میشوند که سقوط اتفاق افتاده باشد. به همین دلیل، تلاش برای تعیین یک تاریخ مشخص برای پایان روند صعودی میتواند برای سرمایهگذاران خطرناک باشد. آنچه در شرایط فعلی اهمیت بیشتری دارد، مدیریت ریسک و توجه به میزان وابستگی ارزشگذاری شرکتها به رشد سود آینده است.
“
«هشدار بانک مرکزی اروپا به معنای پیشبینی سقوط فوری بازار نیست؛ اما ارزشگذاری بالای سهام فناوری و وابستگی شدید سرمایهگذاران به رشد آینده هوش مصنوعی نشان میدهد حاشیه امن بازار کاهش یافته است. اگر رشد سود شرکتها نتواند انتظارات فعلی را برآورده کند، اصلاح قیمتها میتواند بسیار فراتر از سهام فناوری گسترش پیدا کند.»
بابک شیری
بازار اروپا نیز آسیبپذیر است
اگرچه ارزشگذاری بازارهای اروپایی نسبت به آمریکا منطقیتر ارزیابی میشود، اما ارتباط نزدیک میان بازارهای مالی باعث میشود اروپا نتواند خود را از پیامدهای یک سقوط بزرگ در آمریکا جدا کند.
سرمایهگذاران اروپایی از طریق سهام، صندوقهای سرمایهگذاری، بیمه و پساندازهای بازنشستگی به بازار آمریکا متصل هستند. بنابراین، افت شدید سهام فناوری آمریکا میتواند از مسیر کاهش ارزش داراییها به اقتصاد اروپا منتقل شود. با این حال، شدت این اثر به اندازه اصلاح، وضعیت نظام بانکی و مالی و واکنش سیاستگذاران بستگی خواهد داشت.
پیام هشدار برای سرمایهگذاران
گزارش بانک مرکزی اروپا در نهایت یک پیام نسبتاً روشن دارد: رشد هوش مصنوعی الزاماً به معنای رشد نامحدود ارزش سهام شرکتهای مرتبط با آن نیست.
ممکن است فناوری واقعاً تحولآفرین باشد، بهرهوری را افزایش دهد و سود شرکتها را در بلندمدت بالا ببرد؛ اما اگر قیمت سهام پیش از تحقق این سودها بیش از حد افزایش یافته باشد، بازار همچنان میتواند با اصلاح جدی مواجه شود.
برای سرمایهگذاران، مسئله اصلی نه خروج کامل از بازار، بلکه توجه بیشتر به قیمتگذاری، میزان ریسک و تنوع داراییهاست. بازارهای گران میتوانند برای مدت طولانی به رشد خود ادامه دهند، اما هرچه فاصله میان قیمت و بنیادهای اقتصادی بیشتر شود، حساسیت بازار نسبت به اخبار منفی نیز افزایش پیدا میکند.
در شرایط فعلی، آینده بازار سهام آمریکا بیش از هر چیز به این بستگی دارد که آیا رشد واقعی سود شرکتها میتواند انتظارات بسیار بالای سرمایهگذاران را برآورده کند یا خیر. اگر پاسخ مثبت باشد، بخشی از ارزشگذاریهای بالا ممکن است در طول زمان توجیه شود؛ اما اگر رشد سود از انتظارات عقب بماند، همان خوشبینی که موتور صعود بازار بوده، میتواند به عامل اصلی اصلاح تبدیل شود.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
