تا به حال شده برای نگه داشتن چیزی که مدام در حال سقوط است، تمام پساندازتان را خرج کنید و در آخر ببینید هیچ چیز عوض نشده؟ این دقیقاً حکایت این روزهای دولت ژاپن است. توکیو همین چند هفته پیش رکورد تاریخی ۱۱ تریلیون ین را به بازار تزریق کرد تا جلوی بیارزش شدن پول ملیاش را بگیرد. اما اگر امروز به تابلوهای صرافی نگاه کنید، ین دوباره به کف چهل ساله خود چسبیده و دلار بر مدار ۱۶۱ ین میتازد. چرا غول اقتصادی آسیا به این روز افتاده و چرا دوباره بوی یک مداخله ارزی بزرگ به مشام میرسد؟
- شکاف بزرگ نرخ بهره: با وجود اینکه بانک ژاپن نرخ بهره را به ۱.۰ درصد رسانده، فاصله زیاد آن با نرخ بهره آمریکا همچنان سرمایهها را از توکیو فراری میدهد و ین را تضعیف میکند.
- ترمز و گاز همزمان دولت و بانک مرکزی: سیاست مالی نخستوزیر جدید (خانم تاکایچی) بر پایه مخارج سنگین دولتی استوار است؛ این یعنی در حالی که بانک مرکزی برای تقویت ین ترمز میکشد، دولت با پمپاژ پول پا روی گاز گذاشته است.
- بیاثری تزریقهای میلیاردی: مداخلات ارزی سنگین و بیسابقه وزارت دارایی ژاپن در ماههای گذشته عملاً توسط بازار بلعیده شده و نتوانسته جلوی سقوط ین به کانال ۱۶۱ را بگیرد.
- بومرنگ سیاستهای تاریخی: ژاپن برای فرار از ۳۰ سال تورم منفی، سالها بازار را غرق در ینهای ارزان و نرخ بهره منفی کرد؛ لجبازی اقتصادی طولانیمدتی که امروز به شکل ضعف ساختاری پول ملی بروز کرده است.
داستان ۳۰ سال جنگ ژاپن با غول «ارزانی»
برای اینکه بفهمیم چرا ین به این روز افتاده، باید بدانیم توکیو از چه مسیر سختی عبور کرده است. ژاپن از اوایل دهه ۱۹۹۰ وارد چرخهای به نام «تورم منفی» شد. یعنی مردم دست از خرید میکشیدند چون میدانستند فردا همهچیز ارزانتر میشود. برای فرار از این قفل اقتصادی، بانک مرکزی ژاپن سالها دست به یک انتحار اقتصادی زد: «نرخ بهره منفی». یعنی به زبان ساده، بازار را غرق در ینهای ارزان و بیارزش کردند تا شاید اقتصاد تکان بخورد. همین سیاست طولانیمدت، امروز مثل بومرنگ به سمت خودشان برگشته است.
وقتی نسخه پزشک (بانک مرکزی) با جیب بیمار نمیخواند
شاید بپرسید بانک ژاپن که بالاخره ترس را کنار گذاشته و نرخ بهره را به ۱ درصد (بالاترین حد در ۳۱ سال گذشته) رسانده است، پس چرا ین قوی نمیشود؟ پاسخ در یک واژه است: «شکاف بزرگ». وقتی در آمریکا میتوانید بدون ریسک سود بالای ۳.۵ درصد بگیرید، چرا باید پولتان را در ژاپن با سود ۱ درصد نگه دارید؟ سرمایهگذاران بزرگ فریب این افزایش نرخهای کوچک را نمیخورند؛ آنها سرمایه خود را از توکیو خارج کرده و به دلار تبدیل میکنند.
قمار بزرگ خانم تاکایچی؛ ترمز و گاز همزمان در اقتصاد
اما تناقض اصلی در پاستور ژاپن رخ داده است! با آمدن خانم سانائه تاکایچی به عنوان نخستوزیر جدید، بازار کاملاً گیج شد. او که طرفدار سرسخت سیاستهای انبساطی است، عقیده دارد ژاپن هنوز به اندازه کافی رشد نکرده و نباید با بالا بردن نرخ بهره، جلوی نفس کشیدن بازار را گرفت.
✔️ بیشتر بخوانید: طلا بین دو نیروی متضاد؛ کاهش تنشهای ژئوپلیتیک یا نرخ بهره بالاتر؟
دیدگاه مالی او بر پایه خرج کردنهای سنگین دولتی استوار است. در واقع، در حالی که بانک مرکزی با افزایش نرخ بهره پا روی ترمز گذاشته تا جلو سقوط ین را بگیرد، دولت تاکایچی با تصویب بودجههای کلان و پمپاژ پول، پا روی گاز فشاری میدهد. این عدم هماهنگی، معاملهگران فارکس را مطمئن کرده که عزم جدی برای نجات ین وجود ندارد.
چرا حتی صلح در خاورمیانه هم به داد ین نرسید؟
یکی از بزرگترین امیدهای ژاپن این بود که با آرام شدن اوضاع خاورمیانه و توافق اخیر میان آمریکا و ایران، قیمت نفت پایین بیاید و هزینه واردات انرژی برای ژاپن فقیر از نظر منابع، کمتر شود. این اتفاق افتاد و نفت ارزان شد، اما حجم فروشهای سنگین روی ین به قدری بالا رفت که این کاتالیزور مثبت هم نتوانست جلوی ریزش را بگیرد.
نتیجهگیری: مسکنی که دیگر اثر ندارد
حالا ژاپن دوباره به همان نقطه بحرانی مرز ۱۶۲ ین نزدیک شده است. وزیر دارایی جدید به طور علنی خط و نشان میکشد که آماده مداخله است. اما واقعیت این است که مداخله ارزی بدون همراهی آمریکا، شبیه به مشت کوبیدن بر سندان است.
تا زمانی که شکاف نرخ بهره میان واشنگتن و توکیو پر نشود و ولخرجیهای دولت تاکایچی مهار نگردد، هر نوع تزریق دلاری از سوی دولت ژاپن، صرفاً یک مسکن چند روزه خواهد بود.
