هوش مصنوعی در سالهای اخیر به یکی از بزرگترین موجهای سرمایهگذاری جهان تبدیل شده است؛ موجی که هم تحسینبرانگیز است و هم نگرانکننده. هوارد مارکس، یکی از معتبرترین تحلیلگران مالی جهان، در یادداشت اخیر خود به این پرسش پرداخته که آیا رشد انفجاری AI نشانهای از شکلگیری یک حباب مالی است یا بخشی از یک تحول تکنولوژیک پایدار.
این مقاله بر اساس خلاصهای از مهمترین بخشهای یادداشت مارکس، تصویری روشن از فرصتها، ریسکها و واقعیتهای مالی پشتپرده صنعت هوش مصنوعی ارائه میدهد.
۱. ماهیت حبابها و شباهتهای AI با گذشته
مارکس توضیح میدهد که حبابها معمولاً با یک فناوری جدید آغاز میشوند؛ فناوریای که تخیل مردم را تسخیر میکند و سرمایهگذاران را بهسرعت وارد بازار میکند. اما این ورود سریع معمولاً با ترس از جا ماندن (FOMO) همراه است، نه تحلیل منطقی.
به گفته او:
- هیجان بیش از حد باعث میشود فرایند توسعهای که باید دههها طول بکشد، در چند سال فشرده شود.
- سرمایهگذاران از تاریخ درس نمیگیرند و هر نسل دوباره همان اشتباهات را تکرار میکند.
- برای تشخیص حباب لازم نیست متخصص فناوری باشید؛ شناخت رفتار انسان کافی است.
۲. پرسشهای کلیدی درباره آینده هوش مصنوعی
مارکس سه پرسش اساسی را مطرح میکند:
الف) برندگان چه کسانی خواهند بود؟
تاریخ نشان داده حتی فناوریهای تحولآفرین لزوماً برای سرمایهگذاران سودآور نیستند. مثال مشهور او: از ۲۰۰۰ شرکت خودروسازی اولیه، تنها ۳ شرکت باقی ماندند.
ب) آیا AI سودآور خواهد بود؟
- آیا بازار به سمت انحصار میرود؟
- یا رقابت شدید باعث میشود شرکتها سالها زیان بدهند؟
- هزینه رقابت صدها میلیارد دلار است.
ج) AI چه اثری بر شرکتهای استفادهکننده دارد؟
ممکن است بهرهوری را بالا ببرد، اما سود را نه؛ زیرا شرکتها ممکن است صرفهجوییها را در قالب کاهش قیمت به مشتری منتقل کنند.
۳. معاملات چرخشی و ریسکهای مالی پنهان
مارکس هشدار میدهد برخی الگوهای مالی AI شبیه معاملات چرخشی دوران داتکام است:
- شرکتها به یکدیگر خدمات میفروشند تا درآمد مصنوعی ایجاد کنند.
- OpenAI میلیاردها دلار از شرکتها میگیرد و همان مبلغ را برای خرید پردازش به آنها بازمیگرداند.
- عمر داراییهای AI کوتاه است و نسل جدید تراشهها میتواند نسل قبلی را سریعاً بیارزش کند.
۴. واقعیت مالی: هزینههای نجومی و بدهیهای سنگین
مارکس میگوید ساخت زیرساخت AI به ۵ تریلیون دلار سرمایهگذاری نیاز دارد، در حالی که شرکتهای بزرگ تنها ۳۵۰ میلیارد دلار نقد دارند.
برخی نکات مهم:
- برای بازده ۱۰٪، صنعت باید ۶۵۰ میلیارد دلار درآمد سالانه دائمی ایجاد کند.
- شرکتهایی مثل Oracle، Meta و Google برای تأمین مالی، اوراق ۳۰ ساله منتشر کردهاند.
- برخی شرکتها از SPVها برای پنهان کردن بدهی استفاده میکنند؛ مشابه الگوی انرون.
این ساختار میتواند ریسک سیستمی ایجاد کند.
۵. شباهتها و تفاوتها با حباب داتکام
شباهتها:
- روایت «تغییر جهان»
- معاملات مشکوک
- بدهی خارج از ترازنامه
- سرمایهگذاریهای میلیارددلاری بدون سوددهی
تفاوتها:
- AI محصول واقعی دارد
- شرکتهای بزرگ سودآورند
- ارزشگذاریها نسبت به ۲۰۰۰ منطقیتر است
- کاربران واقعی و گسترده وجود دارند
۶. مقایسههای تاریخی: از رادیو تا راهآهن
مارکس AI را با فناوریهایی مانند رادیو، هواپیما، برق و راهآهن مقایسه میکند:
- همه این فناوریها جهان را متحول کردند.
- اما همگی حبابهای عظیم ایجاد کردند.
- و پس از ترکیدن حباب، صنعت باقی ماند و رشد کرد.
به گفته او، AI نیز احتمالاً همین مسیر را طی میکند: یک فناوری تحولآفرین + یک حباب مالی دردناک
۷. جمعبندی: بهترین استراتژی چیست؟
مارکس توصیه میکند:
- نه کاملاً وارد شوید، نه کاملاً خارج بمانید
- بهترین رویکرد: موضعی میانه و محتاطانه
او همچنین به «پارادوکس بهرهوری» اشاره میکند:
- اگر AI شغلها را حذف کند، چه کسی مصرفکننده خواهد بود؟
- اگر نیروی کار جوان حذف شود، متخصصان آینده از کجا میآیند؟
- خطر تشدید شکاف اجتماعی و رشد پوپولیسم وجود دارد.
هوارد مارکس کیست؟
هوارد مارکس (Howard Marks) سرمایهگذار، نویسنده و همبنیانگذار شرکت Oaktree Capital Management است؛ یکی از بزرگترین شرکتهای مدیریت دارایی در جهان، بهویژه در حوزه سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک و بدهیهای مشکلدار.
او بهخاطر یادداشتهای تحلیلی (Memos) مشهور است؛ یادداشتهایی که حتی وارن بافت گفته:
«هر بار که یادداشت جدیدی از هوارد مارکس منتشر میشود، اولین کاری که میکنم این است که آن را میخوانم.»
