همزمان با اینکه سلطه دلار در اقتصاد جهانی بار دیگر مورد بحث قرار گرفته است، داده‌های مربوط به سیستم‌های پرداخت بین‌المللی و ذخایر بانک‌های مرکزی تصویر دیگری را نشان می‌دهند. سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی جهانی از ۷۲ درصد در سال ۲۰۰۱ به ۵۶.۷ درصد در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته است. در مقابل، دلار ۵۲.۰۹ درصد از پرداخت‌های انجام شده از طریق سوئیفت را در اوت ۲۰۲۶ به خود اختصاص داد. همچنین، با وجود افزایش استفاده بین‌المللی از یوان چین، سهم آن در سیستم‌های پرداخت ۳.۲۶ درصد باقی مانده است. بنابراین، این پرسش مطرح می‌شود که آیا دلار واقعاً نقش خود را در اقتصاد جهانی از دست داده است؟

در سال‌های اخیر، جایگاه دلار آمریکا در نظام مالی جهانی، تحت تأثیر تلاش‌های کشورها برای افزایش تجارت با ارزهای ملی خود و گسترش استفاده بین‌المللی از یوان چین، دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. بر اساس داده‌های ماه اوت که بر اساس گزارش ردیابی ارز جهانی سپتامبر ۲۰۲۶ سوئیفت تهیه شده است، دلار با سهمی بیش از دو برابر نزدیک‌ترین رقیب خود، یورو، در جایگاه نخست قرار دارد.

  نیمی از پرداخت‌های جهانی به دلار است

طبق داده‌های سوئیفت در اوت ۲۰۲۶، دلار آمریکا با سهم ۵۲.۰۹ درصدی، رتبه اول را در ارزش پرداخت‌های جهانی کسب کرد. یورو با ۲۱.۳۷ درصد در رتبه دوم، پوند انگلیس با ۶.۳۷ درصد در سوم، ین ژاپن با ۳.۵۲ درصد و یوان چین با ۳.۲۶ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. سهم دلار کانادا ۲.۶۵ درصد ثبت شد، و سهم کل سایر ارزها ۱۰.۷۴ درصد بود.

بنابراین، سهم ترکیبی دلار و یورو به ۷۳.۴۶ درصد رسید. در مقابل، سهم یوان چین در سیستم پرداخت جهانی به شدت از دلار و یورو کمتر بوده است.

داده‌های تاریخی سوئیفت نشان می‌دهد که وزن ارزها در پرداخت‌های جهانی طی سال‌ها به طور قابل توجهی تغییر کرده است. طبق داده‌های تاریخی سوئیفت که توسط موسسه آلمانی امور بین‌الملل و امنیت (SWP) منتشر شده است، در آوریل ۲۰۱۱، سهم یورو در پرداخت‌های جهانی ۳۸.۹ درصد و سهم دلار ۳۵.۳ درصد بوده است. در آوریل ۲۰۱۵، سهم دلار به ۴۵.۳ درصد افزایش و سهم یورو به ۲۷.۱ درصد کاهش یافت. در آوریل ۲۰۱۹، دلار ۴۰.۸ درصد و یورو ۳۳.۲ درصد و در آوریل ۲۰۲۲، دلار ۴۱.۸ و یورو ۳۴.۷ درصد سهم داشتند. در ژوئیه ۲۰۲۳، سهم دلار به ۴۶.۵ درصد افزایش یافت، در حالی که سهم یورو ۲۴.۴ درصد بود.

داده‌ها نشان می‌دهد که سهم دلار در پرداخت‌های انجام شده از طریق سوئیفت در مقایسه با سال ۲۰۱۱ افزایش یافته است. باید توجه داشت که داده‌های پرداخت‌ سوئیفت بر اساس پیام‌های پردازش‌شده در سراسر شبکه است.

کاهش اصلی ذخایر بانک مرکزی از ۷۲ به ۵۶.۷ درصد

تغییرات بلندمدت در جایگاه جهانی دلار، به طور واضح‌تری در ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی منعکس می‌شود. بر اساس مطالعه فدرال رزرو در سال ۲۰۲۵ در مورد نقش بین‌المللی دلار، سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی رسمی اعلام شده در سراسر جهان در سال ۲۰۰۱ به اوج خود یعنی ۷۲ درصد رسید. اما در سال ۲۰۲۴ به حدود ۵۸ درصد کاهش یافت.

بر اساس آخرین داده‌های منتشر شده توسط صندوق بین‌المللی پول در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، سهم دلار از ذخایر ارزی جهانی از ۵۷.۱۸ درصد در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۶ به ۵۶.۷۰ درصد در سه ماهه دوم کاهش یافته است. بنابراین، سهم دلار در ذخایر ارزی همچنان ۱۵.۳ واحد درصد کمتر از اوج خود در سال ۲۰۰۱ است.

در همین دوره، سهم یورو از ذخایر ارزی جهان ۲۰.۶ درصد ثبت شده و سهم یوان چین ۲.۱۱ درصد بوده است. طبق داده‌های صندوق بین‌المللی پول، کل ذخایر ارزی جهان در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۱۳.۲۲ تریلیون دلار رسیده است. ارزیابی فدرال رزرو نشان می‌دهد که تغییر رویکرد بانک‌های مرکزی به سمت ارزهای مختلف، مانند دلار استرالیا و کانادا، نیز در کاهش بلندمدت سهم دلار در ذخایر ارزی نقش داشته است.

 رهبری بی‌تغییر در بازار ارز به مدت ۲۰ سال

پرداخت‌ها و ذخایر بین‌المللی و همچنین معاملات در بازار ارز خارجی از جمله شاخص‌های مهمی هستند که جایگاه دلار را نشان می‌دهند. طبق بررسی سه ساله بازار ارز خارجی بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) که بازه زمانی تا آوریل ۲۰۲۵ را پوشش می‌دهد، میانگین حجم روزانه معاملات ارزی جهانی تقریباً به ۹.۶ تریلیون دلار رسیده است.

دلار در سال ۲۰۲۵، یک طرف ۸۹.۱ درصد از معاملات ارزی را تشکیل می‌داد. این نرخ در سال ۲۰۱۳، ۸۷ درصد، در سال ۲۰۱۹، ۸۸.۳ درصد و در سال ۲۰۲۲، ۸۸.۴ درصد بوده است. از سوی دیگر، سهم یوان چین از ۲.۲ درصد در سال ۲۰۱۳ به ۸.۶ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. به این ترتیب، هرچند استفاده از یوان در بازار ارز افزایش یافته، اما تسلط دلار همچنان ادامه یافت.

 آیا یوان چین می‌تواند جایگزین دلار شود؟

افزایش استفاده بین‌المللی از یوان چین به ویژه در داده‌های مربوط به تأمین مالی تجارت خارجی و بازار ارز مشهود است. طبق گزارش ژوئن ۲۰۲۶ بانک مرکزی اروپا (ECB)، سهم یوان در تأمین مالی تجارت جهانی از ۵.۵ درصد در سال ۲۰۲۴ به تقریباً ۸ درصد در مارس ۲۰۲۶ افزایش یافته است. در همین دوره، سهم دلار در تأمین مالی تجارت بیش از ۲ واحد درصد کاهش یافت و به تقریباً ۸۱ درصد رسید.

با این وجود، طبق داده‌های سوئیفت در اوت ۲۰۲۶، سهم یوان از ارزش پرداخت‌های جهانی تنها ۳.۲۶ درصد بوده است. طبق داده‌های صندوق بین‌المللی پول برای سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، سهم یوان در ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی در سراسر جهان نیز ۲.۱۱ درصد است. این داده‌ها نشان می‌دهد که با وجود افزایش استفاده از یوان در برخی از تراکنش‌های مالی بین‌المللی، سهم آن در پرداخت‌های جهانی، ذخایر و بازارهای ارز خارجی همچنان به شدت کمتر از دلار است.

اکنون این پرسش مطرح است که آیا دلار سلطه خود را از دست می‌دهد؟ داده‌های ۲۵ سال گذشته روندهای متفاوتی را در مورد جایگاه دلار در سیستم مالی جهانی نشان می‌دهد. سهم دلار در ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی از ۷۲ درصد در سال ۲۰۰۱ به ۵۶.۷ درصد در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است. در مقابل، داده‌های سوئیفت نشان می‌دهد که سهم دلار از ارزش پرداخت‌ها از ۳۵.۳ درصد در آوریل ۲۰۱۱ به ۵۲.۰۹ درصد در اوت ۲۰۲۶ افزایش یافته است.

همچنین، طبق داده‌های بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) برای سال ۲۰۲۵، دلار جایگاه خود را حفظ کرده و ۸۹.۱ درصد از معاملات ارزی جهانی را به خود اختصاص داده است. بنابراین، داده‌های فعلی نشان می‌دهد که وزن دلار در ذخایر جهانی در بلندمدت رو به کاهش است، اما جایگاه برتر خود را در پرداخت‌های بین‌المللی و بازارهای ارز خارجی حفظ می‌کند.