سرمایه‌گذاری سنگین در مراکز داده و تراشه‌های هوش مصنوعی، نگرانی درباره شکل‌گیری حباب در بازار سهام را افزایش داده است. شرکت‌های بزرگ فناوری منابع نقدی گسترده‌ای مصرف می‌کنند، اما بازده این ظرفیت‌ها هنوز قطعی نیست. وینود خوسلا، سرمایه‌گذار فناوری و حامی اولیه اوپن‌ای‌آی، می‌گوید معیار سنجش این تحول نه قیمت سهام، بلکه میزان استفاده واقعی از هوش مصنوعی است.

هزینه سنگین غول‌های فناوری؛ آزمون بازده سرمایه‌گذاری

بر اساس برآورد گلدمن ساکس، مجموع جریان نقد آزاد آمازون، آلفابت، متا، مایکروسافت و اوراکل در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به حدود منفی ۳۱ میلیارد دلار رسید. این رقم در مقایسه با جریان نقد آزاد مثبت ۳۷ تا ۶۲ میلیارد دلاری این شرکت‌ها در هر فصل سال ۲۰۲۵، تغییر چشمگیری را نشان می‌دهد. هزینه ساخت مراکز داده، خرید تجهیزات و توسعه ظرفیت پردازشی، منابع نقدی شرکت‌های پیشرو را تحت فشار گذاشته است.

چرا خوسلا استفاده واقعی را مهم‌تر از قیمت سهام می‌داند؟

خوسلا در گفت‌وگو با یاهو فایننس تأکید کرده است که باید هوش مصنوعی را بر اساس میزان استفاده ارزیابی کرد. او برای سنجش این موضوع به تعداد توکن‌ها اشاره می‌کند؛ واحدهایی که مدل‌ها هنگام پردازش ورودی و تولید پاسخ به کار می‌گیرند.

بر اساس گزارش منتشرشده، درآمد فصلی اوپن‌ای‌آی با افزایشی نزدیک به ۵۰ درصد به ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. رشد درآمد این آزمایشگاه‌ها می‌تواند بخشی از توجیه اقتصادی توسعه مراکز داده را توضیح دهد؛ هرچند افزایش فروش به‌تنهایی تضمین‌کننده سودآوری نیست.

درس حباب اینترنت؛ مصرف رشد کرد، اما همه برنده نشدند

خوسلا برای توضیح تفاوت میان کاربرد فناوری و عملکرد سهام، به حباب اینترنت اشاره می‌کند. از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲، هم‌زمان با سقوط حدود ۷۸ درصدی شاخص نزدک، سهم آمریکایی‌های استفاده‌کننده از اینترنت از حدود ۴۳ درصد به ۵۹ درصد افزایش یافت. بنابراین، ترکیدن حباب بازار مانع گسترش اینترنت نشد؛ فناوری به مسیر رشد خود ادامه داد، اما بسیاری از سرمایه‌گذاری‌های اولیه بازده مورد انتظار را ایجاد نکردند.

نمونه صنعت فیبر نوری این مسئله را روشن می‌کند. شرکت‌های مخابراتی بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار برای توسعه شبکه‌ها هزینه کردند، اما طبق پژوهش کای وو، بنیان‌گذار اسپارکلاین کپیتال، حدود ۸۵ درصد ظرفیت ایجادشده بلااستفاده ماند. مازاد عرضه هزینه پهنای باند را حدود ۹۰ درصد کاهش داد و زیرساختی ارزان در اختیار کسب‌وکارهایی مانند نتفلیکس و متا گذاشت.

در مقابل، سازندگان زیرساخت الزاماً از رشد مصرف منتفع نشدند. سهام کورنینگ، تولیدکننده تجهیزات فیبر نوری، بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۲ حدود ۹۹ درصد سقوط کرد و بیش از دو دهه برای عبور از اوج قبلی خود زمان نیاز داشت.

کاهش هزینه هوش مصنوعی و گسترش کاربردها

الگوی کاهش هزینه در بازار هوش مصنوعی نیز قابل مشاهده است. اوپن‌ای‌آی پس از عرضه مدل لونا، قیمت استفاده از آن را ۸۰ درصد کاهش داد. سارا فریار، مدیر مالی شرکت، گفته است که پس از این تصمیم، میزان استفاده تقریباً ده برابر شد.

کمبود تراشه و ریسک بازگشت سرمایه

با وجود شباهت‌های تاریخی، بازار هوش مصنوعی تفاوت مهمی با صنعت فیبر نوری دارد. خوسلا انتظار دارد کمبود تراشه برای چند سال ادامه یابد؛ بااین‌حال، کای وو یادآوری می‌کند تراشه‌ها برخلاف کابل‌های فیبر نوری عمر اقتصادی کوتاه‌تری دارند و طی چند سال مستهلک می‌شوند. بنابراین، سازندگان مراکز داده فرصت محدودتری برای بازگشت سرمایه خواهند داشت. اگر تقاضا، قیمت خدمات یا میزان استفاده از تجهیزات کمتر از انتظار باشد، فشار مالی می‌تواند سریع‌تر آشکار شود.