رونق هوش مصنوعی تنها به شرکت‌هایی که تراشه‌های پردازشی طراحی می‌کنند محدود نمی‌شود و بخش مهمی از زنجیره ارزش این صنعت در اختیار شرکت‌هایی است که تجهیزات موردنیاز برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان را تولید می‌کنند. در این میان، ASML و انویدیا دو مسیر متفاوت برای سرمایه‌گذاری در رشد هوش مصنوعی ارائه می‌کنند؛ یکی در ابتدای زنجیره تولید تراشه و دیگری در قلب زیرساخت محاسباتی سامانه‌های هوش مصنوعی قرار دارد.
- ASML تنها تولیدکننده دستگاه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان است.
- درآمد انویدیا در سال مالی ۲۰۲۶ با رشد حدود ۶۵.۵ درصدی به نزدیک ۲۱۵.۹ میلیارد دلار رسید.
- انویدیا حاشیه سود خالص بسیار بالاتری دارد، اما وابستگی بیشتری به چند مشتری بزرگ و محدودیت‌های صادراتی دارد.
- با وجود رشد سریع‌تر انویدیا، ASML از موقعیت راهبردی منحصربه‌فردی در زنجیره جهانی تولید تراشه برخوردار است.
ASML؛ گلوگاه فناوری ساخت تراشه
ASML یکی از مهم‌ترین شرکت‌های صنعت نیمه‌رسانا محسوب می‌شود، زیرا دستگاه‌های لیتوگرافی این شرکت برای ایجاد الگوهای بسیار پیچیده روی ویفرهای سیلیکونی به کار می‌روند. مهم‌تر از همه، ASML تنها شرکت جهان است که سامانه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید را در مقیاس تجاری تولید می‌کند؛ فناوری‌ای که برای ساخت نسل جدید تراشه‌های پیشرفته، از جمله تراشه‌های مورد استفاده در زیرساخت هوش مصنوعی، اهمیت حیاتی دارد.
در سال مالی ۲۰۲۵، درآمد ASML به حدود ۳۷.۱ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل حدود ۱۵.۶ درصد افزایش داشت. سود خالص شرکت نیز حدود ۱۰.۹ میلیارد دلار بود و حاشیه سود خالص آن به حدود ۲۹.۴ درصد رسید.
یکی از نقاط قوت ASML موقعیت انحصاری آن در فناوری لیتوگرافی پیشرفته است. با این حال، تمرکز مشتریان یک ریسک مهم محسوب می‌شود؛ به‌طوری که چهار مشتری حدود ۶۱ درصد فروش سال ۲۰۲۵ را تشکیل دادند. محدودیت‌های صادراتی به چین و وابستگی شرکت به تعداد محدودی تأمین‌کننده تخصصی نیز از دیگر ریسک‌های مهم آن هستند.
| شاخص | ASML | Nvidia |
|---|---|---|
| قیمت سهام | ۱٬۸۳۴.۱۰ دلار | ۲۳۹.۲۴ دلار |
| تغییر روزانه | ۱.۳۹٪- | ۰.۱۴٪+ |
| ارزش بازار | ۷۰۷ میلیارد دلار | ۵.۸ تریلیون دلار |
| بازه ۵۲ هفته‌ای | ۹۳۵.۴۱ تا ۱٬۹۹۹.۹۶ دلار | ۱۶۴.۲۷ تا ۲۴۳.۳۷ دلار |
| حاشیه سود ناخالص | ۵۲.۷۳٪ | ۷۴.۶۷٪ |
| نسبت P/E | ۵۷.۰۴ | ۳۰.۲۴ |
| سود هر سهم (EPS) | ۳۲.۱۲ دلار | ۷.۹۱ دلار |
| سود نقدی و بازده | ۹.۰۸ دلار (۰.۴۹٪) | ۰.۵۲ دلار (۰.۲۲٪) |
| منبع: داده‌های بازار | ||
انویدیا؛ موتور محاسباتی هوش مصنوعی
انویدیا در سمت دیگری از زنجیره قرار دارد. این شرکت پردازنده‌های گرافیکی و نرم‌افزارهای موردنیاز برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی را طراحی می‌کند و از مهم‌ترین ذی‌نفعان رشد مراکز داده و سرمایه‌گذاری جهانی در هوش مصنوعی است.
در سال مالی ۲۰۲۶، درآمد انویدیا به حدود ۲۱۵.۹ میلیارد دلار رسید و نسبت به سال قبل حدود ۶۵.۵ درصد افزایش یافت. سود خالص نیز به حدود ۱۲۰.۱ میلیارد دلار رسید و حاشیه سود خالص شرکت حدود ۵۵.۶ درصد بود.
توان نقدینگی انویدیا نیز قابل توجه است. جریان نقد آزاد این شرکت در سال مالی ۲۰۲۶ حدود ۹۶.۷ میلیارد دلار گزارش شد و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام آن در پایان همان سال تنها حدود ۰.۰۵ برابر بود.
با این حال، تمرکز مشتریان یک ریسک جدی است. دو مشتری بزرگ انویدیا به‌ترتیب حدود ۲۲ و ۱۴ درصد درآمد شرکت را ایجاد کردند. علاوه بر این، شرکت برای تولید تراشه‌های خود به تولیدکنندگانی مانند شرکت تولید نیمه‌رسانای تایوان وابسته است و محدودیت‌های صادراتی آمریکا نیز در سال‌های اخیر هزینه‌های سنگینی به آن تحمیل کرده است.:
“
«از نگاه من، جذابیت اصلی این مقایسه در تفاوت جایگاه این دو شرکت در زنجیره ارزش هوش مصنوعی است. انویدیا در حال حاضر از قدرت درآمدزایی و حاشیه سودی کم‌نظیر برخوردار است، اما ASML یک مزیت ساختاری دارد که رقابت با آن بسیار دشوار است. در بلندمدت، اگر موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی ادامه پیدا کند، هر دو شرکت می‌توانند از این روند منتفع شوند؛ با این تفاوت که انویدیا بیشتر به رشد تقاضای محاسباتی وابسته است، در حالی که ASML از نیاز بنیادی صنعت به پیشرفته‌ترین تجهیزات ساخت تراشه بهره می‌برد. بنابراین برای سرمایه‌گذار بلندمدت، تفاوت اصلی نه در جذابیت فناوری، بلکه در میزان تحمل ریسک، افق سرمایه‌گذاری و ترجیح میان رشد سریع‌تر و موقعیت راهبردی پایدارتر نهفته است.»
بابک شیری
مقایسه ارزش‌گذاری و چشم‌انداز
در زمان بررسی، نسبت قیمت به سود آینده انویدیا حدود ۲۴.۴ برابر و برای ASML حدود ۲۸.۹ برابر بود. بنابراین انویدیا با وجود رشد بسیار سریع، از نظر این معیار ارزش‌گذاری پایین‌تری داشت. با این حال، ASML مزیتی دارد که به‌سادگی قابل جایگزینی نیست. هر شرکتی که بخواهد تراشه‌های پیشرفته تولید کند، فارغ از اینکه رقیب انویدیا باشد یا مشتری آن، به تجهیزات پیشرفته لیتوگرافی نیاز خواهد داشت.
| شاخص ارزش‌گذاری | ASML | Nvidia |
|---|---|---|
| نسبت P/E پیشرو | ۲۸.۹ برابر | ۲۴.۴ برابر |
| نسبت قیمت به فروش (P/S) | ۱۶.۴ برابر | ۱۸.۰ برابر |
| منبع: داده‌های بازار | ||
در مقابل، رشد انویدیا مستقیماً به ادامه سرمایه‌گذاری شرکت‌های فناوری در مراکز داده و زیرساخت هوش مصنوعی وابسته است. بنابراین هر دو شرکت از رشد هوش مصنوعی منتفع می‌شوند، اما در دو نقطه متفاوت از این زنجیره ارزش قرار دارند.
جمع‌بندی
انویدیا در حال حاضر از رشد درآمد سریع‌تر، سودآوری بالاتر و جریان نقد آزاد بسیار قدرتمند برخوردار است و ارزش‌گذاری آن بر مبنای سود آینده نیز پایین‌تر از ASML قرار دارد. در مقابل، ASML به دلیل انحصار فناوری لیتوگرافی فرابنفش شدید، یکی از راهبردی‌ترین موقعیت‌ها را در زنجیره جهانی تولید تراشه در اختیار دارد.
به همین دلیل، انتخاب میان این دو سهم بیش از آنکه صرفاً به مقایسه سود و درآمد محدود شود، به دیدگاه سرمایه‌گذار درباره آینده صنعت هوش مصنوعی بستگی دارد؛ انویدیا نماینده رشد مستقیم زیرساخت محاسباتی هوش مصنوعی است و ASML نماینده زیرساخت تولید تراشه‌هایی که این صنعت به آنها نیاز دارد.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
