آیا رونق هوش مصنوعی می‌تواند سرمایه‌گذاری تریلیون‌دلاری خود را توجیه کند؟

رونق هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین موج‌های سرمایه‌گذاری فناوری در جهان تبدیل شده است؛ شرکت‌های بزرگ فناوری میلیاردها دلار برای ساخت مراکز داده، خرید تراشه‌های پیشرفته و توسعه زیرساخت‌های پردازشی هزینه می‌کنند و سرمایه‌گذاران نیز انتظار دارند این سرمایه‌گذاری‌ها در نهایت به درآمد و سودهای بسیار بزرگ منجر شود. با این حال، داده‌های جدید درباره میزان واقعی هزینه‌کرد کسب‌وکارها برای خدمات هوش مصنوعی، پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا درآمد حاصل از هوش مصنوعی با سرعتی متناسب با هزینه ساخت زیرساخت‌های آن در حال رشد است؟

داده‌های شرکت «کپیتال آن تپ» نشان می‌دهد استفاده از خدمات هوش مصنوعی در میان بنگاه‌های کوچک و متوسط بریتانیا طی دو سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۴ تنها ۳.۲ درصد از این بنگاه‌ها برای خدمات شرکت‌های هوش مصنوعی هزینه می‌کردند، اما این رقم در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۱۲.۸ درصد رسیده است؛ یعنی سهم بنگاه‌هایی که برای هوش مصنوعی هزینه می‌کنند در این مدت تقریباً چهار برابر شده است.

با وجود این رشد سریع، اندازه واقعی هزینه‌ها همچنان نسبت به حجم سرمایه‌گذاری انجام‌شده در بخش زیرساخت هوش مصنوعی بسیار کوچک است. میانگین هزینه هر بنگاه کوچک و متوسط برای خدمات هوش مصنوعی از ۹۳ پوند در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۴ به ۲۸۸ پوند در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ افزایش یافته است. این رشد نشان می‌دهد تقاضا در حال شکل‌گیری است، اما وقتی ارقام را در مقیاس کل اقتصاد بررسی کنیم، فاصله میان هزینه کاربران و سرمایه‌گذاری تولیدکنندگان بسیار بزرگ به نظر می‌رسد.

رشد هزینه هوش مصنوعی؛ سریع اما هنوز کوچک

یکی از نکات مهم در بررسی این داده‌ها، تفاوت میان میانگین و میانه هزینه‌هاست. اگرچه میانگین هزینه در سه‌ماهه دوم سال جاری به ۲۸۸ پوند رسیده، اما میانه هزینه تنها ۷۵.۶۰ پوند بوده است. دلیل این فاصله آن است که تعداد محدودی از شرکت‌ها مبالغ بسیار بالاتری برای هوش مصنوعی پرداخت می‌کنند و همین گروه میانگین را به سمت بالا می‌کشند. درصد بالای هزینه‌کنندگان نیز به‌تنهایی تصویر کاملی از اندازه بازار ارائه نمی‌کند. داده‌های کپیتال آن تپ نشان می‌دهد خدمات هوش مصنوعی هنوز تنها حدود ۰.۱ درصد از ارزش کل پرداخت‌های کارتی پردازش‌شده توسط این شرکت را تشکیل می‌دهد. به بیان دیگر، با وجود رشد چهاربرابری تعداد کسب‌وکارهای استفاده‌کننده از خدمات هوش مصنوعی، این فناوری هنوز سهم بسیار کوچکی از کل مخارج تجاری را به خود اختصاص داده است.

اگر این نسبت را به کل اقتصاد بریتانیا تعمیم دهیم، برآورد می‌شود مجموع هزینه سالانه خدمات هوش مصنوعی در این کشور حدود ۴ میلیارد پوند باشد. برای درک بهتر اندازه این رقم، گردش مالی سالانه فروشگاه زنجیره‌ای تسکو بیش از ده برابر آن است. این موضوع نشان می‌دهد بازار خدمات هوش مصنوعی هنوز در مرحله‌ای قرار دارد که افزایش تعداد کاربران الزاماً به معنای ایجاد درآمدهای عظیم برای شرکت‌های ارائه‌دهنده این فناوری نیست.

شکاف میان درآمد و هزینه زیرساختی

مسئله اصلی زمانی آشکار می‌شود که هزینه فعلی استفاده از خدمات هوش مصنوعی را در کنار سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ فناوری قرار دهیم. بر اساس برآورد اکونومیست، بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری آمریکا انتظار دارند در سال ۲۰۲۶ حدود ۹۰۰ میلیارد دلار برای زیرساخت‌های فناوری هزینه کنند و این رقم در سال ۲۰۲۷ به حدود ۱.۴ تریلیون دلار برسد.

این ارقام شامل سرمایه‌گذاری‌های عظیم برای ساخت مراکز داده، خرید پردازنده‌ها و تجهیزات محاسباتی، توسعه شبکه‌های ارتباطی و ایجاد ظرفیت لازم برای اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی است.

در نتیجه، شکاف قابل‌توجهی میان میزان سرمایه‌گذاری در زیرساخت و درآمدی که در حال حاضر از مشتریان نهایی به دست می‌آید، شکل گرفته است. شرکت‌ها میلیاردها دلار برای ایجاد ظرفیت آینده هزینه می‌کنند، در حالی که مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها هنوز بخش کوچکی از این هزینه را به‌صورت مستقیم پرداخت می‌کنند.

این وضعیت الزاماً به معنای شکست اقتصادی هوش مصنوعی نیست. فناوری‌های بزرگ معمولاً پیش از آنکه به جریان درآمدی گسترده برسند، نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین در زیرساخت هستند. اما اندازه این سرمایه‌گذاری‌ها در دوره کنونی باعث شده مسئله بازگشت سرمایه به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های پیش روی سرمایه‌گذاران تبدیل شود.

آیا درآمد هوش مصنوعی می‌تواند به این سرعت رشد کند؟

برای توجیه سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، هزینه‌کرد شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان برای خدمات هوش مصنوعی باید در سال‌های آینده چندین برابر شود. روند فعلی نشان می‌دهد تقاضا واقعاً در حال افزایش است؛ سهم بنگاه‌های کوچک و متوسط بریتانیا که برای خدمات هوش مصنوعی هزینه می‌کنند طی دو سال چهار برابر شده و میانگین هزینه نیز بیش از سه برابر افزایش یافته است.

اما حتی چنین رشدی در برابر حجم سرمایه‌گذاری زیرساختی بسیار کوچک است. اگر هزینه سالانه خدمات هوش مصنوعی در بریتانیا حدود ۴ میلیارد پوند باشد، رسیدن به سطحی که بتواند سرمایه‌گذاری‌های صدها میلیارد دلاری شرکت‌های فناوری را توجیه کند، به رشد بسیار بزرگ‌تری نیاز خواهد داشت.

این همان نقطه‌ای است که نگرانی سرمایه‌گذاران شکل می‌گیرد. شرکت‌های فناوری امروز بر اساس انتظار رشد تقاضای آینده سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ بنابراین ارزش اقتصادی بخش بزرگی از این سرمایه‌گذاری‌ها به این وابسته است که استفاده تجاری از هوش مصنوعی با سرعت بسیار بیشتری گسترش پیدا کند.

سرمایه‌گذاری عظیم، حتی با اتکا به بدهی

ابعاد این سرمایه‌گذاری زمانی مهم‌تر می‌شود که بدانیم بخشی از هزینه‌های زیرساختی شرکت‌های هوش مصنوعی و فناوری با استفاده از بدهی تأمین می‌شود. این مسئله فشار بیشتری برای ایجاد درآمد و جریان نقدی کافی در آینده ایجاد می‌کند. در صورتی که تقاضا مطابق انتظارات رشد کند، سرمایه‌گذاری سنگین امروز می‌تواند به ایجاد یک زیرساخت بسیار ارزشمند منجر شود و شرکت‌هایی که زودتر ظرفیت محاسباتی خود را توسعه داده‌اند، از رشد بازار آینده سود ببرند.

اما اگر رشد تقاضا کندتر از انتظار باشد، ظرفیت مازاد، هزینه استهلاک بالا و تعهدات مالی می‌تواند سودآوری شرکت‌ها را تحت فشار قرار دهد. در چنین شرایطی، بازار ممکن است نسبت به ارزش‌گذاری شرکت‌هایی که بخش بزرگی از آینده آنها به رشد هوش مصنوعی وابسته است، حساس‌تر شود.

آیا هوش مصنوعی واقعاً در اقتصاد نفوذ کرده است؟

داده‌های بنگاه‌های کوچک و متوسط بریتانیا یک نکته مهم را روشن می‌کند: هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک فناوری آزمایشی نیست. تعداد کسب‌وکارهایی که برای استفاده از این ابزارها هزینه می‌کنند به‌سرعت افزایش یافته و میانگین هزینه نیز رشد قابل‌توجهی داشته است. با این حال، فاصله میان پذیرش فناوری و اثر اقتصادی آن همچنان زیاد است. پرداخت ۷۵.۶۰ پوند به‌عنوان هزینه میانه یک بنگاه در یک فصل، حتی اگر در مقیاس میلیون‌ها کسب‌وکار تکرار شود، با سرمایه‌گذاری صدها میلیارد دلاری برای ایجاد زیرساخت هوش مصنوعی قابل مقایسه نیست.

به همین دلیل، مرحله بعدی رونق هوش مصنوعی اهمیت بسیار بیشتری از مرحله فعلی خواهد داشت. بازار باید شاهد تبدیل استفاده گسترده‌تر از این فناوری به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، رشد درآمد و در نهایت افزایش سود شرکت‌ها باشد.

اگر چنین اتفاقی رخ دهد، سرمایه‌گذاری‌های سنگین امروز می‌توانند پایه‌های یک چرخه اقتصادی بسیار بزرگ را ایجاد کنند. اما اگر درآمدها و میزان استفاده واقعی از خدمات هوش مصنوعی نتوانند با سرعت سرمایه‌گذاری زیرساختی حرکت کنند، فاصله میان انتظارات بازار و واقعیت اقتصادی می‌تواند به یک ریسک جدی تبدیل شود.

“

«رونق هوش مصنوعی هنوز با رشد سریع تقاضا همراه است، اما فاصله میان هزینه واقعی کاربران و سرمایه‌گذاری تریلیون‌دلاری در زیرساخت نشان می‌دهد بازار در سال‌های آینده بیش از هر چیز به دنبال اثبات بازده اقتصادی این سرمایه‌گذاری‌ها خواهد بود.»

بابک شیری

مسئله تریلیون‌دلاری هوش مصنوعی

رونق هوش مصنوعی اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که دیگر صرفاً مسئله توسعه یک فناوری جدید نیست؛ بلکه به یک پروژه عظیم سرمایه‌گذاری جهانی تبدیل شده است. شرکت‌های فناوری برای سال ۲۰۲۶ حدود ۹۰۰ میلیارد دلار و برای سال ۲۰۲۷ حدود ۱.۴ تریلیون دلار سرمایه‌گذاری زیرساختی در نظر گرفته‌اند، در حالی که برآورد هزینه سالانه خدمات هوش مصنوعی در بریتانیا تنها حدود ۴ میلیارد پوند است.

البته این دو عدد مستقیماً قابل مقایسه نیستند، زیرا سرمایه‌گذاری زیرساختی شرکت‌های بزرگ بازار جهانی را پوشش می‌دهد، در حالی که رقم ۴ میلیارد پوند تنها مربوط به خدمات هوش مصنوعی در بریتانیاست. با این حال، این مقایسه به‌خوبی ابعاد مسئله را نشان می‌دهد: ظرفیت اقتصادی مورد انتظار از هوش مصنوعی باید در سال‌های آینده به‌سرعت افزایش پیدا کند تا بتواند سرمایه‌گذاری عظیم انجام‌شده در این صنعت را توجیه کند.

در نهایت، سؤال اصلی دیگر این نیست که هوش مصنوعی تا چه اندازه رشد خواهد کرد؛ بلکه این است که چه زمانی درآمد و بهره‌وری حاصل از آن می‌تواند به اندازه سرمایه‌ای که برای ساخت این صنعت هزینه می‌شود، بزرگ شود. پاسخ به همین سؤال می‌تواند مسیر بعدی سهام فناوری و حتی بخشی از اقتصاد جهانی را مشخص کند.

در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.