جنگ و تشدید تنشهای منطقهای، بازار انرژی را بار دیگر در برابر یکی از بزرگترین آزمونهای عرضه و حملونقل قرار داده است. کاهش رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز، افزایش نگرانی درباره امنیت مسیرهای دریایی، تغییر مسیر صادرات نفت عربستان و امارات و رشد هزینه تأمین گاز اروپا، اکنون آثار خود را از بازار نفت خام تا قبوض انرژی خانوارها نشان داده است. در همین شرایط، قیمت نفت برنت از ۹۱ دلار در هر بشکه عبور کرده و نفت وست تگزاس نیز بالاتر از ۸۵ دلار معامله شده است.
- تردد در تنگه هرمز به ۶ کشتی در روز کاهش یافته و نفت برنت بالای ۹۱ دلار و نفت وست تگزاس بالای ۸۵ دلار معامله میشود.
- آرامکو برای سپتامبر سهم کامل سه پالایشگاه اروپایی را تأمین میکند و بخشی از نفت را از مسیر مصر و بندر سیدی کریر منتقل خواهد کرد.
- قیمت نفت موربان به ۹۷.۷۵ دلار رسیده و حدود ۷ دلار بالاتر از برنت معامله میشود؛ همزمان عرضه برخی مشتریان آسیایی حدود ۵ درصد کاهش مییابد.
- بحران انرژی به اروپا رسیده و سقف سالانه قبوض انرژی بریتانیا ممکن است از اکتبر به ۱۷۲۹ پوند برسد؛ یعنی حدود ۴ درصد بیشتر از سطح فعلی.
آنچه بازار را نگران کرده، تنها کاهش موقت عرضه نیست؛ مسئله اصلی افزایش نااطمینانی درباره مسیر انتقال نفت و گاز در هفتهها و ماههای آینده است. تنگه هرمز همچنان مهمترین نقطه فشار بازار باقی مانده و هرگونه اختلال بیشتر در این آبراه میتواند هزینه حملونقل، بیمه و تأمین انرژی را افزایش دهد. در مقابل، تولیدکنندگان منطقه تلاش میکنند با تغییر مسیر صادرات و استفاده از ظرفیتهای جایگزین، بخشی از این اختلال را خنثی کنند.
عربستان مسیر تازهای برای رساندن نفت به اروپا پیدا کرد
شرکت آرامکو عربستان اعلام کرده است که در ماه سپتامبر، دستکم سه پالایشگاه اروپایی سهم کامل نفت قراردادی خود را دریافت خواهند کرد. این تصمیم در شرایطی گرفته شده که مسیرهای معمول صادرات دریایی عربستان تحت تأثیر جنگ و ناامنی در منطقه قرار گرفتهاند.
دو پالایشگاه اروپایی نفت خود را از بندر سیدی کریر مصر در مدیترانه دریافت خواهند کرد و پالایشگاه سوم امکان انتخاب میان سیدی کریر، بندر ینبع عربستان در دریای سرخ یا انتقال کشتی به کشتی در نزدیکی مالت را خواهد داشت.
آرامکو اطلاعرسانی درباره سهمیههای سپتامبر را حدود یک هفته دیرتر از زمان معمول انجام داده است؛ موضوعی که نشان میدهد شرایط حملونقل و صادرات نفت همچنان با عدم قطعیت قابلتوجهی روبهرو است.
اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم تردد کشتیها از تنگه هرمز همچنان بهشدت مختل است و حملات حوثیها نیز مسیر دریای سرخ را برای کشتیرانی تجاری پرریسک کرده است. به همین دلیل، انتقال نفت به سیدی کریر میتواند برای پالایشگاههای اروپایی مزیت مهمی داشته باشد؛ زیرا نفت پس از رسیدن به مدیترانه دیگر نیازی به عبور از مسیرهای پرریسک دریای سرخ ندارد.
آرامکو دوباره بارگیری از خلیج فارس را آغاز کرد
عربستان در کنار تغییر مسیر صادرات، بارگیری نفت از داخل خلیج فارس را نیز دوباره آغاز کرده است. آرامکو هفته گذشته پس از یک وقفه سههفتهای، بارگیری از پایانههای رأس تنوره و الجعیمه را از سر گرفت.
در فاصله ۱۲ تا ۱۶ اوت، سه نفتکش بسیار بزرگ هرکدام حدود ۲ میلیون بشکه نفت بارگیری کردند. این اقدام نشان میدهد عربستان تلاش دارد ضمن مدیریت ریسکهای امنیتی، جریان صادرات خود را تا حد ممکن حفظ کند.
با این حال، انتقال نفت از مسیرهای جایگزین هزینه و زمان بیشتری دارد. عربستان در ماههای اخیر بخشی از نفت خود را از مسیر شمالی و از طریق مصر به سیدی کریر منتقل کرده تا نیاز به عبور نفتکشها از بابالمندب کاهش پیدا کند.
این مسیر برای مشتریان اروپایی جذابتر است، زیرا نفت از قبل در مدیترانه قرار دارد؛ اما برای مشتریان آسیایی، چنین تغییری میتواند به معنای افزایش زمان و هزینه حمل باشد.
امارات با کاهش عرضه، قیمت نفت موربان را بالا برد
همزمان با تغییر مسیر صادرات عربستان، بازار نفت امارات نیز با محدودیت تازهای مواجه شده است. شرکت ملی نفت ابوظبی قصد دارد عرضه نفت خام به برخی مشتریان آسیایی را در ماه اوت و سپتامبر حدود ۵ درصد کاهش دهد.
دلیل اصلی این کاهش، انجام عملیات تعمیر و نگهداری در برخی میدانهای نفتی خشکی ابوظبی عنوان شده است.
این اتفاق باعث شده قیمت نفت خام موربان، شاخص مهم نفت امارات، به بالاترین سطح چهار ماه اخیر برسد. موربان اکنون حدود ۹۷.۷۵ دلار در هر بشکه معامله میشود و تقریباً ۷ دلار بالاتر از نفت برنت قرار گرفته است.
این فاصله قیمتی از ابتدای آوریل تاکنون سابقه نداشته است؛ دورهای که محدودیتهای عرضه ناشی از بسته شدن تنگه هرمز به اوج خود رسیده بود.
موربان از اواخر آوریل تا اوایل اوت معمولاً با تخفیف نسبت به برنت معامله میشد و تنها در ۲۳ ژوئیه برای یک روز وارد محدوده قیمت بالاتر از برنت شد؛ زمانی که حملات آمریکا علیه اهدافی در ایران ادامه داشت.
امارات هنوز توانسته صادرات نفت خود را حفظ کند
با وجود فشارهای منطقهای، امارات توانسته صادرات نفت خود را تا حدود سطح پیش از بحران افزایش دهد. این کشور که از اول مه از سازمان کشورهای صادرکننده نفت خارج شده، در ماههای اخیر تلاش کرده فروش نفت خود را در بازار جهانی افزایش دهد.
از ماه ژوئن تاکنون، ابوظبی بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت را در معاملات نقدی عرضه کرده است.
امارات برای عبور از محدودیتهای تنگه هرمز نیز از روشهای مختلف استفاده کرده است؛ از جمله انتقال نفت از طریق خطوط لوله داخلی از غرب به شرق کشور، بارگیری نفت در خارج از تنگه و استفاده از کشتیهای بزرگتر برای انتقال محمولهها.
این روشها نشان میدهند تولیدکنندگان منطقه صرفاً منتظر بازگشت شرایط عادی نماندهاند و تلاش کردهاند ساختار صادرات خود را با شرایط جدید تطبیق دهند.
تردد کشتیها در تنگه هرمز باز هم کاهش یافت
مهمترین نگرانی بازار انرژی همچنان تنگه هرمز است. بر اساس دادههای ردیابی کشتیها، روز سهشنبه تنها ۶ کشتی حامل کالاهای اساسی از این آبراه عبور کردند؛ در حالی که روز دوشنبه این تعداد ۹ کشتی بود.
میانگین ۱۰ روزه نیز حدود ۱۱ کشتی در روز بوده است. بنابراین، سطح فعلی تردد بهطور محسوسی پایینتر از شرایط معمول قرار دارد.
در میان کشتیهای عبوری، یک نفتکش بسیار بزرگ بدون بار و دو نفتکش کوچکتر از مسیر نزدیک عمان وارد خلیج فارس شدند. در مسیر خروج نیز دو نفتکش با اندازه متوسط و یک کشتی باری بزرگ از تنگه عبور کردند.
این کاهش تردد در حالی اتفاق افتاده که آمریکا همچنان تأکید دارد تنگه هرمز باز است، اما ایران موضع متفاوتی دارد و همچنان بر کنترل این آبراه تأکید میکند.
رفتار کشتیها نیز نشاندهنده افزایش نااطمینانی است. برخی نفتکشها مسیر خود را تغییر داده یا حتی در میانه راه بازگشت داشتهاند؛ زیرا شرکتهای کشتیرانی نمیدانند وضعیت امنیتی منطقه در ساعات و روزهای آینده چگونه تغییر خواهد کرد.
حمله به یک کشتی نگرانیها را بیشتر کرد
اوضاع امنیتی منطقه روز سهشنبه پس از اصابت یک پرتابه ناشناس به یک کشتی باری در تنگه هرمز حساستر شد.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد گزارشی درباره این حادثه دریافت کرده است. کشتی موردنظر هنگام عبور به سمت خروجی تنگه هدف حادثه قرار گرفت.
هرچند جزئیات کامل این حادثه مشخص نشده، اما تأثیر آن بر رفتار شرکتهای کشتیرانی قابلتوجه است. هر حادثه جدید میتواند هزینه بیمه و حملونقل را افزایش داده و برخی شرکتها را به توقف یا تغییر مسیر وادار کند.
به همین دلیل، بازار نفت اکنون تنها میزان تولید کشورهای صادرکننده را دنبال نمیکند؛ بلکه تعداد کشتیهای عبوری از تنگه، هزینه حملونقل و امنیت مسیرهای دریایی نیز به متغیرهای تعیینکننده قیمت تبدیل شدهاند.
“
«بازار انرژی دیگر فقط با مسئله کمبود نفت مواجه نیست؛ مسئله اصلی، امنیت مسیر انتقال است. تا زمانی که تردد در تنگه هرمز و دریای سرخ به وضعیت عادی بازنگردد، ریسک ژئوپلیتیکی بخش مهمی از قیمت نفت و گاز را تشکیل خواهد داد.»
بابک شیری
بحران نفت به بازار گاز اروپا رسید
تأثیر بحران تنها به نفت محدود نمانده است. در بریتانیا انتظار میرود قبوض انرژی خانوارها از ماه اکتبر حدود ۴ درصد افزایش پیدا کند و به بالاترین سطح از تابستان ۲۰۲۳ برسد.
برآورد مؤسسه کورنوال اینسایت نشان میدهد سقف سالانه قیمت انرژی خانوارها ممکن است در دوره اکتبر تا دسامبر به حدود ۱۷۲۹ پوند، معادل حدود ۲۳۴۴ دلار، برسد؛ در حالی که سقف فعلی ۱۶۶۳ پوند یا حدود ۲۲۵۴ دلار است.
این افزایش پس از آن رخ میدهد که قبوض انرژی بریتانیا از اول ژوئیه تا پایان سپتامبر نیز حدود ۱۳ درصد افزایش یافته است.
عامل اصلی این روند، افزایش قیمت عمدهفروشی گاز و دشوارتر شدن تأمین محمولههای گاز مایع از خاورمیانه عنوان شده است. افزایش تقاضا برای ذخیرهسازی گاز در اروپا پیش از زمستان نیز فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است.
موج تازه تورمی در اروپا؟
افزایش هزینه انرژی میتواند پیامدهای گستردهتری برای اقتصاد اروپا داشته باشد. در بریتانیا، نرخ تورم در ماه ژوئیه به ۲.۹ درصد رسید که بالاترین سطح چهار ماه اخیر بود.
اگر قیمت گاز و برق در ماههای آینده همچنان افزایش یابد، فشار بر خانوارها و صنایع بیشتر خواهد شد و احتمالاً بانکهای مرکزی نیز برای کاهش نرخ بهره با احتیاط بیشتری عمل خواهند کرد.
در واقع، بحران انرژی میتواند همزمان دو اثر متضاد ایجاد کند: از یک طرف رشد هزینههای خانوار و شرکتها را افزایش دهد و از طرف دیگر با ایجاد فشار تورمی، فضای سیاست پولی را محدود کند.
بازار نفت در انتظار تصمیمهای سیاسی است
تحولات اخیر نشان میدهد بازار انرژی بیش از هر زمان دیگری به سیاست و امنیت گره خورده است. قیمت برنت بالاتر از ۹۱ دلار و نفت وست تگزاس بالاتر از ۸۵ دلار قرار گرفتهاند؛ در حالی که کاهش تردد در هرمز و افزایش تنش میان ایران و کشورهای منطقه، احتمال تداوم نوسان قیمتها را بالا برده است.
در چنین شرایطی، آرامکو و شرکت ملی نفت ابوظبی تلاش میکنند با تغییر مسیر صادرات و مدیریت عرضه، جریان نفت را حفظ کنند. عربستان با استفاده بیشتر از مسیر مصر و امارات با استفاده از زیرساختهای داخلی خود نشان دادهاند که حتی در شرایط اختلال نیز میتوان بخشی از صادرات را حفظ کرد.
اما ظرفیت این راهکارها نامحدود نیست. اگر تردد در تنگه هرمز بیش از این کاهش یابد یا حملات به کشتیهای تجاری گسترش پیدا کند، بازار با ریسک یک شوک عرضه جدید مواجه خواهد شد.
در مقابل، هرگونه کاهش تنش و بازگشت امنیت به مسیرهای دریایی میتواند بخشی از حق بیمه ژئوپلیتیکی موجود در قیمت نفت را حذف کند و قیمتها را پایین بیاورد.
جمعبندی
بازار انرژی اکنون در نقطهای قرار دارد که مسیر حرکت قیمت نفت و گاز بیش از آنکه فقط به میزان تولید وابسته باشد، به امنیت انتقال انرژی بستگی دارد. عربستان برای حفظ صادرات خود به مسیر مصر و مدیترانه تکیه کرده، امارات عرضه برخی مشتریان آسیایی را کاهش داده و قیمت موربان به ۹۷.۷۵ دلار رسیده است؛ در همین حال، تردد کشتیها در تنگه هرمز به تنها ۶ فروند در روز کاهش یافته است.
در اروپا نیز پیامدهای بحران مستقیماً به مصرفکننده منتقل شده و قبوض انرژی بریتانیا ممکن است در ماه اکتبر به ۱۷۲۹ پوند برسد. اگر اختلالات دریایی ادامه پیدا کند، فشار بر قیمت نفت، گاز و تورم جهانی میتواند بیشتر شود؛ اما در صورت کاهش تنشهای منطقهای، بخشی از این افزایش قیمت میتواند معکوس شود.
به نظر میرسد در هفتههای آینده، تنگه هرمز مهمترین متغیر بازار انرژی جهان باقی خواهد ماند؛ زیرا هر تغییر در وضعیت این آبراه میتواند همزمان بر قیمت نفت، هزینه حملونقل، بازار گاز اروپا و حتی سیاست پولی اقتصادهای بزرگ اثر بگذارد.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
