- تغییر استراتژی باندهای خلافکار: سختتر شدن کنترلهای مرزی شرقی اروپا (پس از جنگ اوکراین) و جهش مالیات بر دخانیات، قاچاقچیان را از «واردات سیگار قاچاق» به سمت «تولید زیرزمینی در داخل اتحادیه اروپا» سوق داده است.
- ضرر ۱۶.۷ میلیارد یورویی به مالیاتدهندگان: طبق آمار جدید، مصرف سیگارهای تقلبی در اروپا ۱۳ درصد رشد کرده و تقریباً نیمی از کل بازار غیرقانونی دخانیات را تشکیل میدهد.
- سود سرشار با کمترین ریسک: هزینه ساخت یک کارخانه زیرزمینی (حدود ۱.۴ میلیون یورو) تنها ظرف ۱۰ تا ۱۴ روز تولید و فروش سیگار جبران میشود و مابقی سود خالص برای شبکههای جرم و جنایت است.
اگر اخبار بازارهای اروپایی را دنبال میکنید، حتماً میدانید که قاچاق دخانیات همواره یکی از چالشهای اصلی مالیاتی بوده است. اما گزارش جدید اختصاصی فایننشال تایمز (Financial Times) پرده از یک تغییر الگوی بیسابقه برمیدارد: باندهای سازمانیافته، تولید سیگارهای تقلبی با برندهای معروف (مثل مارلبورو، کنت و کمل) را به داخل مرزهای اتحادیه اروپا منتقل کردهاند.
اما سوال اصلی برای فعالان اقتصادی و بازار اینجاست: چرا جابهجایی خطوط تولید غیرقانونی به بلژیک و فرانسه تا این حد سودآور شده و تغییر قوانین اتحادیه اروپا چه تاثیری بر این بازار خواهد گذاشت؟
ما در یوتوتایمز جزییات این گزارش میدانی و جنجالی را زیر ذرهبین بردهایم.
۱. از مرزهای روسیه تا سولههای بلژیک؛ چرا الگوی قاچاق تغییر کرد؟
برای دههها، سیگارهای قاچاق از کشورهای ارزانتر مانند روسیه و بلاروس وارد اروپا میشدند. اما دو عامل اصلی این معادله را برهم زد:
- تشدید کنترلهای مرزی: پس از حمله روسیه به اوکراین، نظارت بر مرزهای شرقی اتحادیه اروپا به شدت سختگیرانه شد و حملونقل مرزی سیگار قاچاق را ریسکی کرد.
- جهش مالیات و فاصله قیمتی زیاد: افزایش پیاپی مالیات بر دخانیات در کشورهایی مانند فرانسه، بلژیک و بریتانیا (که قیمت هر پاکت سیگار رسمی را به حدود ۱۳ یورو رسانده)، شکاف قیمتی عمیقی با سیگارهای تقلبی ۲.۵ یورویی ایجاد کرده است.
به گفته یوروپل (پلیس اتحادیه اروپا)، تعداد کارخانههای غیرقانونی کشفشده در اروپا از سال ۲۰۱۸ تا کنون نزدیک به ۸۰ درصد رشد داشته است. بلژیک تنها در سال جاری ۱۱ کارخانه زیرزمینی را متلاشی کرده است؛ در حالی که در سال ۲۰۱۶ فقط ۱ کارخانه کشف شده بود.
۲. روایت میدانی از یک کارخانه زیرزمینی؛ سوله، ماشینآلات آلیبابا و کارگران مهاجر
گزارشگر فایننشال تایمز در بازدید از یکی از کارخانههای تازه متلاشیشده در شهر فلوروس بلژیک، جزئیات تکاندهندهای از نحوه کار این شبکهها ارائه میدهد:
- تجهیزات مدرن خریدهشده از اینترنت: دستگاههای بستهبندی، فرآوری توتون و نوارهای نقاله اکثراً بهصورت آنلاین از سایتهای چینی مانند Alibaba خریداری و مونتاژ شدهاند.
- شرایط زندگی کارگران: کارگران (عمدتاً مهاجران آلبانیایی و بلاروسی) در اتاق استراحت پیشساخته چوبی درست در کنار خط تولید میخوابیدند و در نوبتهای کاری مداوم، روزانه صدها هزار نخ سیگار تولید میکردند.
- بازگشت سرمایه فوقالعاده سریع: طبق محاسبات شرکت فیلیپ موریس، یک کارخانه زیرزمینی که روزانه ۱ میلیون نخ سیگار تولید میکند، ظرف ۱۰ تا ۱۴ روز هزینه ۱.۴ میلیون یورویی راه اندازی خود را کاملاً برمیگرداند.
۳. زیان ۱۶.۷ میلیارد یورویی و پاسخ کمیسیون اروپا
بر اساس برآوردهای مؤسسه KPMG، مصرف سیگارهای تقلبی در فرانسه به نزدیک ۲۰ درصد کل مصرف رسیده است. این تجارت غیرقانونی سالانه باعث از دست رفتن ۱۶.۷ میلیارد یورو درآمد مالیاتی برای دولتهای اروپایی میشود.
در پاسخ به این بحران، کمیسیون اروپا در حال آمادهسازی اصلاحات جامع قوانین دخانیات است:
- ردیابی توتون خام: قرار است توتون خام (که پیش از این نظارت کمتری روی ورود آن بود) تحت سیستم الکترونیکی ردیابی محمولههای اتحادیه اروپا قرار گیرد.
- افزایش حداقل مالیات بر دخانیات: طرحی که با هدف کاهش مصرف دنبال میشود، اما منتقدان و فعالان صنعت هشدار میدهند که افزایش مالیات بدون نظارت سختگیرانه، فقط بازار سیگارهای تقلبی ۲.۵ یورویی را داغتر میکند.
