بازار نفت در حالی وارد مرحله تازهای از تنش شده که افزایش فشار آمریکا بر ایران، کاهش امیدها به ازسرگیری مذاکرات و ادامه اختلال در مسیر کشتیرانی خلیج فارس، قیمت نفت برنت را به بالاترین سطح سه هفته اخیر رسانده است. بهای نفت برنت در معاملات صبح پنجشنبه با رشد ۱.۹۵ درصدی از مرز ۹۳ دلار عبور کرد و به ۹۳.۴۸ دلار در هر بشکه رسید. نفت آمریکا نیز با رشد حدود ۲ درصدی تا ۸۶.۱۲ دلار افزایش یافت.
- برنت از ۹۳ دلار عبور کرده و به ۹۳.۴۸ دلار رسیده، در حالی که نفت آمریکا به ۸۶.۱۲ دلار افزایش یافته است.
- امارات با تولید بیسابقه ۴.۱ میلیون بشکه در روز و فروش بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه در عرضههای اخیر، صادرات خود را حفظ کرده است.
- حاشیه سود گازوئیل آمریکا برای نخستین بار به بیش از ۱۰۰ دلار رسیده و نشان میدهد فشار واقعی بازار ممکن است در فرآوردهها شدیدتر از نفت خام باشد.
- ادامه فشار آمریکا بر ایران، اختلال هرمز و افزایش هزینه نفتکشها، سه ریسک اصلی صعود قیمت نفت در هفتههای آینده هستند.
در سوی دیگر بازار، تحولات مربوط به صادرات نفت امارات متحده عربی نشان میدهد تولیدکنندگان منطقه در حال سازگار شدن با شرایط جدید هستند. شرکت ملی نفت ابوظبی برای نهمین بار از ماه ژوئن، محمولههای نفت خام خود را در بازار عرضه کرده و همزمان تلاش کرده است با استفاده از مسیرهای جایگزین و ناوگان اختصاصی، جریان صادرات خود را حفظ کند.
نفت برنت به بالاترین سطح سه هفته اخیر رسید
قیمت نفت در روز پنجشنبه برای پنجمین روز متوالی افزایش یافت. مهمترین عامل این روند، افزایش نگرانیها درباره تشدید فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران و احتمال طولانی شدن اختلال در عرضه نفت منطقه بود. دونالد ترامپ اعلام کرده است که آمریکا قصد دارد فشار اقتصادی بیسابقهای علیه ایران اعمال کند و کشورهایی را که به هر شکل به اقتصاد ایران کمک کنند نیز با پیامدهای اقتصادی سنگین روبهرو خواهد کرد. این تهدید، نگرانی بازار درباره سختتر شدن تحریمها و محدود شدن بیشتر صادرات نفت ایران را افزایش داده است.
بازار همچنین نسبت به آینده مذاکرات آمریکا و ایران خوشبینی کمتری دارد. شکست تلاشهای اخیر برای رسیدن به توافق و افزایش فشارهای سیاسی باعث شده معاملهگران احتمال بازگشت سریع جریان عادی نفت از منطقه را کاهش دهند.
در چنین شرایطی، نفت برنت که پیشتر تحت تأثیر احتمال کاهش تنشها قرار گرفته بود، دوباره به سمت سطوح بالاتر حرکت کرده است.
فشار بیشتر آمریکا بر ایران
رئیسجمهور آمریکا در پیامی اعلام کرده است که واشنگتن یک عملیات اقتصادی بسیار گسترده علیه ایران آغاز خواهد کرد و هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی ایران کمک کند، با پیامدهای اقتصادی سنگین مواجه خواهد شد. این تهدید تنها صادرات مستقیم نفت ایران را هدف نمیگیرد و حوزههایی مانند قاچاق نفت، انتقال پول، شرکتهای پوششی، ثبت کشتیها و سازوکارهای مالی مرتبط با تجارت ایران را نیز در بر میگیرد.
چین در این میان اهمیت ویژهای دارد. بر اساس دادههای ارائهشده در گزارش، چین در سالهای اخیر خریدار بیش از ۹۰ درصد نفت تحریمشده ایران بوده است. به همین دلیل، هرگونه افزایش فشار بر شبکه صادرات ایران میتواند تجارت نفت میان ایران و پالایشگاههای مستقل چین را نیز تحت تأثیر قرار دهد. همزمان، ذخایر نفت در استان شاندونگ چین که محل فعالیت بخش بزرگی از پالایشگاههای مستقل این کشور است، به پایینترین سطح سال جاری رسیده و همین موضوع احتمال افزایش خرید نفت ایران توسط پالایشگاههای مستقل چین را مطرح کرده است.
نفت ایران عملاً از بازار جهانی کنار گذاشته شده است؟
یکی از مهمترین نکات مطرحشده در گزارشهای اخیر، تغییر وضعیت نفت ایران در معادلات عرضه جهانی است. باب مکنالی، رئیس گروه انرژی راپیدان، معتقد است محاصره دوباره صادرات نفت ایران باعث شده نفت این کشور عملاً از محاسبات عرضه جهانی خارج شود. به گفته او، پایانه خارک که بیش از ۹۰ درصد محمولههای صادراتی ایران از آن عبور میکند، دیگر صادرات عادی سابق را انجام نمیدهد.
آمریکا پس از شکست مذاکرات در ماه ژوئیه، محاصره نفتی ایران را در خلیج عمان دوباره برقرار کرده است. این محاصره برای حدود سه هفته در ماه ژوئن و اوایل ژوئیه کاهش یافته بود تا فضای بیشتری برای مذاکرات ایجاد شود، اما با شکست روند گفتوگوها دوباره شدت گرفته است.
با این حال، حذف بخش قابلتوجهی از نفت ایران از بازار لزوماً به معنای جهش فوری قیمت نفت خام نیست. نکته مهم این است که بازار معاملات نفت خام هنوز بخشی از ریسک واقعی اختلال عرضه را در قیمتها لحاظ نکرده است.
فشار اصلی در بازار فرآوردههای نفتی دیده میشود
یکی از مهمترین نشانههای کمبود در بازار، وضعیت سوختهای پالایشی بهویژه گازوئیل است.
اوله هانسن، رئیس بخش راهبرد کالاها در ساکسو بانک، معتقد است نفت خام همچنان در بازار موجود است، اما کمبود اصلی در بخش پاییندستی و فرآوردههای نفتی دیده میشود.
این اختلاف میان بازار نفت خام و فرآوردهها اهمیت زیادی دارد. حاشیه سود پالایش گازوئیل در آمریکا در این هفته برای نخستین بار در تاریخ از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و در روز دوشنبه تا حدود ۱۰۲ دلار افزایش یافت. این رقم بعداً اندکی کاهش یافت، اما همچنان در محدوده حدود ۱۰۰ دلار باقی ماند.
به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند قیمت نفت خام ممکن است در صورت ادامه اختلالات، با تأخیر به فشار صعودی بازار فرآوردهها واکنش نشان دهد.
امارات مسیر صادرات نفت را تغییر داده است
در همین شرایط، امارات متحده عربی تلاش کرده جریان صادرات نفت خود را حتی در شرایط بحرانی حفظ کند. شرکت ملی نفت ابوظبی برای نهمین بار از ماه ژوئن یک عرضه نقدی نفت خام را به خریداران ارائه کرده است. در این عرضه، نفت خام سه میدان زاكوم علیا، املولو و داس در اختیار خریداران قرار گرفته است.
برآورد میشود این شرکت در هشت عرضه قبلی خود در تابستان، بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام فروخته باشد. عرضه جدید نیز برای بارگیری در ماههای اکتبر و نوامبر انجام شده است.
نکته مهم در این معاملات، شیوه تحویل محمولههاست. خریداران میتوانند نفت را به صورت تحویل روی کشتی از تأسیسات ذخیرهسازی فجیره، جزیره زركو یا جزیره داس دریافت کنند یا انتقال کشتی به کشتی را در محدوده فجیره تا صحار و خارج از تنگه هرمز انجام دهند.
این سازوکار به امارات اجازه میدهد بخشی از عملیات صادراتی خود را از نقاطی خارج از مسیر مستقیم تنگه هرمز انجام دهد.
تولید نفت امارات به رکورد تاریخی رسید
امارات در ماه ژوئن توانست تولید نفت خود را به حدود ۴.۱ میلیون بشکه در روز برساند؛ رقمی که بالاترین میزان تولید تاریخ این کشور برآورد شده است.
امارات که از اول ماه مه از سازمان کشورهای صادرکننده نفت خارج شده، در ماههای اخیر تلاش کرده ظرفیت تولید و صادرات خود را افزایش دهد و وابستگی به مسیرهای سنتی انتقال نفت را کاهش دهد.
این کشور برای عبور از بحران تنگه هرمز از چند روش استفاده کرده است. بخشی از نفت از طریق تنگه عبور داده میشود تا در خارج از آن به کشتیهای بزرگتر منتقل شود. همچنین استفاده حداکثری از خط لوله داخلی برای انتقال نفت از غرب به شرق کشور و دور زدن مسیرهای پرریسکتر، به حفظ صادرات کمک کرده است.
برخی نفتکشها نیز با روشهای خاص عملیاتی از تنگه عبور میکنند تا ریسکهای ناشی از شرایط امنیتی منطقه کاهش یابد.
ناوگان نفتکشها به یک مزیت استراتژیک تبدیل شده است
بحران خلیج فارس تنها بازار نفت را تحت تأثیر قرار نداده و هزینه حملونقل دریایی نیز به شدت افزایش یافته است. تقاضا برای نفتکشهای بسیار بزرگ از سوی تولیدکنندگان خاورمیانه باعث شده قیمت نفتکشهای بسیار بزرگ در سهماهه دوم سال به بالاترین سطح تاریخی برسد. بر اساس دادههای شرکت کشتیسازی و کارگزاری دریایی بریمَر، قیمت نفتکشهای بسیار بزرگ نو و دستدوم در این دوره از ۱۳۰ میلیون دلار عبور کرده است.
هزینه اجاره یک نفتکش بسیار بزرگ برای یک سال نیز به رکورد تاریخی رسیده است. دلیل اصلی این افزایش، نگرانی شرکتهای بزرگ کشتیرانی از عبور از تنگه هرمز و افزایش حملات به کشتیهاست. در نتیجه، تولیدکنندگان نفت منطقه بیش از گذشته به استفاده از ناوگان اختصاصی خود روی آوردهاند. امارات در اوایل ماه جاری میلادی نیز شش نفتکش بسیار بزرگ نفتی و پنج کشتی بسیار بزرگ حمل گاز خریداری کرد که ارزش مجموع آنها به ۱.۳ میلیارد دلار رسید. این کشتیها قرار است بلافاصله پس از تحویل وارد عملیات شوند.
مالکیت این ناوگان به ابوظبی کمک کرده است جریان صادرات نفت خود را در شرایطی که شرکتهای بینالمللی تمایل کمتری به عبور از هرمز دارند، حفظ کند.
“
«بازار نفت در ظاهر با نفت خام بالای ۹۳ دلار وارد محدوده هشدار شده، اما فشار واقعی فعلاً در بازار فرآوردهها و حملونقل دیده میشود. اگر اختلال هرمز طولانی شود، فاصله میان قیمت فعلی برنت و ریسک واقعی عرضه میتواند بهسرعت کاهش پیدا کند.»
بابک شیری
امارات و کویت از نفتکشهای شاتل استفاده میکنند
امارات و کویت برای مقابله با محدودیتهای تنگه هرمز، از روش انتقال نفت به نفتکشهای منتظر در خلیج عمان نیز استفاده میکنند. در این روش، نفتکشهای کوچکتر یا شناورهایی که امکان عبور از مسیرهای محدود را دارند، نفت را به نقاطی خارج از محدوده پرریسک منتقل میکنند و سپس محموله به نفتکشهای بزرگتر تحویل داده میشود. امارات همچنین اعلام کرده است که قصد دارد سرمایهگذاری بیشتری در خرید نفتکشهای دستدوم انجام دهد تا شرکتهای زیرمجموعه گروه ملی نفت ابوظبی بتوانند در شرایط بحرانی نیز به صادرات ادامه دهند.
این رویکرد نشان میدهد ناوگان حملونقل نفت دیگر تنها یک ابزار لجستیکی نیست، بلکه به بخشی از استراتژی امنیت انرژی کشورهای تولیدکننده تبدیل شده است.
عراق در موقعیت دشوارتری قرار دارد
در مقابل امارات، عراق از مزیت داشتن ناوگان نفتکش اختصاصی مشابه برخوردار نیست و برای انتقال نفت خود به شرکتهای بینالمللی، معاملهگران و خریداران خارجی وابسته است. همین مسئله باعث شده صادرات نفت عراق در شرایط فعلی با ریسک بیشتری مواجه شود. برای تشویق خریداران به پذیرش ریسک عبور از تنگه هرمز، عراق مجبور شده نفت خود را با تخفیفهای قابلتوجه عرضه کند.
این اختلاف میان کشورهای تولیدکننده نشان میدهد بحران هرمز تنها مسئله میزان تولید نفت نیست؛ توانایی انتقال، بیمه، دسترسی به نفتکش و مسیرهای جایگزین نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کردهاند.
بازار نفت هنوز ۹۰ دلار را جدی نگرفته است
با وجود مجموعه این فشارها، نفت برنت هنوز در مقایسه با برخی دورههای شدید بحران در سطوح بسیار بالایی قرار نگرفته است.
برنت در معاملات پنجشنبه به ۹۳.۴۸ دلار رسید و از مرز ۹۳ دلار عبور کرد، اما برخی تحلیلگران معتقدند با توجه به شدت اختلال در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان، قیمت میتوانست بسیار بالاتر باشد.
مشکل اصلی بازار این است که معاملهگران هنوز انتظار دارند بخشی از اختلالات در نهایت برطرف شود. اما هرچه بحران طولانیتر شود، احتمال اینکه بازار نفت خام نیز فشار بازار فرآوردهها را در قیمتها منعکس کند، افزایش خواهد یافت.
در شرایط فعلی، سه عامل بیش از سایر متغیرها مسیر قیمت نفت را تعیین میکنند:
۱. سرنوشت مذاکرات آمریکا و ایران
۲. میزان اختلال در تردد تنگه هرمز
۳. توان کشورهای تولیدکننده برای ایجاد مسیرهای جایگزین صادراتی
اگر فشار آمریکا بر ایران افزایش یابد و مذاکرات همچنان بدون نتیجه باقی بماند، ریسک صعودی قیمت نفت تقویت خواهد شد. در مقابل، هرگونه توافق پایدار و بازگشت کشتیرانی عادی میتواند بخشی از ریسک سیاسی موجود در قیمت نفت را تخلیه کند.
با این حال، تحولات اخیر نشان میدهد بازار نفت وارد مرحلهای شده که در آن فقط میزان بشکههای تولیدشده اهمیت ندارد؛ بلکه اینکه نفت چگونه، از چه مسیری و با چه هزینهای به خریدار برسد نیز به یک متغیر تعیینکننده تبدیل شده است.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
