بازارهای مالی جهان در معاملات سهشنبه ۱۸ اوت بار دیگر تحت تأثیر افزایش تنشهای خاورمیانه قرار گرفتند؛ تحولی که همزمان بازار اوراق قرضه، سهام و نفت را تحت فشار قرار داد. تشدید نگرانیها درباره ادامه جنگ در خاورمیانه باعث شد سرمایهگذاران احتمال بازگشت فشارهای تورمی را جدیتر بگیرند و همین مسئله فروش اوراق قرضه دولتی آمریکا را افزایش داد.
- بازده اوراق ۳۰ ساله آمریکا به ۵.۳۲۳۲ درصد رسید؛ بالاترین سطح در نزدیک به ۲۰ سال گذشته.
- نفت برنت برای سومین روز متوالی صعود کرد و به بالاترین سطح از اواخر ماه گذشته رسید.
- احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا در سپتامبر از ۴۸.۴ درصد به ۳۴.۶ درصد کاهش یافته، اما ریسک تورمی دوباره بالا رفته است.
- تشدید تنشهای خاورمیانه میتواند همزمان نفت و بازده اوراق را بالا ببرد و فشار بیشتری بر سهام، بهویژه شرکتهای فناوری، وارد کند.
در این شرایط، بازده اوراق قرضه ۳۰ ساله آمریکا به ۵.۳۲۳۲ درصد رسید؛ بالاترین سطح در نزدیک به ۲۰ سال گذشته. بازده این اوراق در معاملات روز سهشنبه ۱.۴۲ واحد پایه افزایش یافت، در حالی که بازده اوراق ۱۰ ساله آمریکا نیز با ۰.۹۹ واحد پایه رشد به ۴.۷۳۳۹ درصد رسید.
افزایش بازده اوراق در شرایطی رخ میدهد که بازار سهام آمریکا در ماههای اخیر به رکوردهای تاریخی نزدیک شده بود و سرمایهگذاران پس از انتشار برخی دادههای ضعیفتر اقتصادی، انتظار داشتند فشار برای افزایش نرخ بهره کاهش پیدا کند. اما تشدید دوباره تنشهای خاورمیانه معادله بازار را تغییر داده و نگرانی درباره افزایش قیمت انرژی و بازگشت تورم، بخشی از آرامش اخیر را از بین برده است.
بازار اوراق قرضه در مرکز فشار فروش
مهمترین نشانه تغییر فضای بازار، جهش بازده اوراق قرضه بلندمدت آمریکا بود. رسیدن بازده اوراق ۳۰ ساله به ۵.۳۲۳۲ درصد نشان میدهد سرمایهگذاران برای نگهداری بدهی بلندمدت دولت آمریکا بازده بیشتری مطالبه میکنند. افزایش بازده اوراق معمولاً برای بازار سهام نیز خبر مثبتی نیست. هنگامی که بازده اوراق دولتی افزایش پیدا میکند، سرمایهگذاری در سهام در مقایسه با داراییهای کمریسک جذابیت کمتری پیدا میکند. از سوی دیگر، افزایش هزینه تأمین مالی میتواند فشار بیشتری بر شرکتهایی وارد کند که برای توسعه فعالیتهای خود، بهویژه در حوزه زیرساختهای هوش مصنوعی، به سرمایهگذاری سنگین نیاز دارند.
فشار فروش تنها محدود به بازار اوراق آمریکا نبود. بازده اوراق ۱۰ ساله ژاپن نیز به مرز ۳ درصد نزدیک شد؛ سطحی که از اواسط دهه ۱۹۹۰ تاکنون مشاهده نشده بود. در منطقه یورو نیز بازده اوراق دولتی در نزدیکی بالاترین سطوح چند سال اخیر قرار گرفت.
این همزمانی نشان میدهد نگرانیهای بازار دیگر صرفاً به اقتصاد آمریکا محدود نیست و افزایش ریسک تورمی و نااطمینانی ژئوپلیتیکی میتواند بازارهای بدهی کشورهای بزرگ را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نفت دوباره به عامل اصلی نگرانی تبدیل شد
افزایش تنشهای خاورمیانه در بازار نفت نیز بازتاب پیدا کرد. قیمت نفت برای سومین روز متوالی در محدوده مثبت قرار گرفت و نفت برنت به بالاترین سطح خود از اواخر ماه گذشته رسید.
بازار نفت پیش از این نیز تحت تأثیر نگرانیهای مربوط به درگیریهای منطقهای قرار داشت، اما آخرین نشانهها از واشنگتن و تهران امیدها به پایان سریع درگیری را کاهش داده است. همین مسئله باعث شده سرمایهگذاران احتمال ادامه اختلال در عرضه نفت و افزایش هزینه انرژی را دوباره در محاسبات خود وارد کنند. اهمیت این موضوع برای بازارهای مالی بسیار بالاست. افزایش قیمت نفت میتواند مستقیماً هزینه انرژی را افزایش دهد و از طریق بالا بردن هزینه حملونقل، تولید و خدمات، فشار تورمی گستردهتری ایجاد کند. در چنین شرایطی، بانکهای مرکزی ممکن است برای کاهش نرخ بهره با احتیاط بیشتری عمل کنند.
به همین دلیل، بازار اکنون تنها به خود قیمت نفت توجه نمیکند؛ بلکه مسیر احتمالی آن و مدت زمان ادامه اختلالات منطقهای نیز به یکی از متغیرهای اصلی تصمیمگیری سرمایهگذاران تبدیل شده است.
احتمال کاهش نرخ بهره کمتر از هفته گذشته است
با وجود افزایش نگرانیهای تورمی، بازار همچنان احتمال افزایش نرخ بهره در نشست سپتامبر فدرال رزرو را پایینتر از هفته گذشته ارزیابی میکند. بر اساس ابزار سنجش انتظارات بازار، احتمال افزایش نرخ بهره در نشست سپتامبر به ۳۴.۶ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم یک هفته قبل ۴۸.۴ درصد بود.
این کاهش نشان میدهد دادههای اقتصادی اخیر همچنان به نفع کاهش فشار برای افزایش نرخ بهره عمل کردهاند. با این حال، تشدید درگیریهای خاورمیانه میتواند این تصویر را تغییر دهد، بهخصوص اگر افزایش قیمت نفت به تورم مصرفکننده و تولیدکننده منتقل شود. به گفته جورج بوری، راهبردگذار ارشد سرمایهگذاری در بخش درآمد ثابت شرکت آلاسپرینگ، در صورتی که شرایط از کنترل خارج شود و درگیریها تشدید شوند، ممکن است فدرال رزرو ناچار شود در میانه چرخه اقتصادی سیاست خود را تعدیل کند.
در واقع، بازار اکنون با دو نیروی متضاد روبهرو است؛ از یک طرف، دادههای اقتصادی ضعیفتر میتوانند زمینه کاهش نرخ بهره را فراهم کنند و از طرف دیگر، افزایش قیمت انرژی و تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی میتواند دوباره فشار تورمی ایجاد کند.
سهام آمریکا محتاط شد
افزایش بازده اوراق و نگرانی درباره تورم باعث شد بازارهای سهام نیز در معاملات سهشنبه محتاط شوند. شاخص اروپایی استاکس ۶۰۰ با کاهش ۰.۵۲ درصدی به ۶۵۳.۰۱ واحد رسید. در آمریکا نیز معاملات آتی شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۰.۵۰ درصد و معاملات آتی شاخص نزدک ۱۰۰ حدود ۱.۲۲ درصد کاهش داشتند. شاخص جهانی سهام اماسسیآی نیز ۰.۲۶ درصد افت کرد و به ۱۱۵۳.۶۴ واحد رسید.
این واکنش نشان میدهد افزایش بازده اوراق در حال تبدیل شدن به یک عامل مهم فشار بر ارزشگذاری سهام است. بهخصوص سهام شرکتهای فناوری که در ماههای اخیر به دلیل رشد سرمایهگذاری در هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفتهاند، نسبت به افزایش نرخهای بهره حساستر هستند.
وقتی نرخ بازده اوراق بلندمدت افزایش پیدا میکند، ارزش فعلی سودهای آینده شرکتها کاهش مییابد. به همین دلیل، شرکتهایی که بخش بزرگی از ارزش آنها بر اساس رشد سود در سالهای آینده شکل گرفته است، ممکن است بیشتر از سایر بخشهای بازار تحت فشار قرار گیرند.
آرامش بازار سهام شکننده است
شاخص نوسان بازار سهام آمریکا نیز در معاملات سهشنبه افزایش یافت و به بالاترین سطح خود در بیش از یک هفته رسید. افزایش این شاخص نشان میدهد سرمایهگذاران برای پوشش ریسکهای جدید، احتیاط بیشتری به خرج میدهند. در هفتههای گذشته، بازار سهام آمریکا از ترکیب رشد سود شرکتها، امید به کاهش نرخ بهره و آرامتر شدن برخی نگرانیهای اقتصادی حمایت شده بود. اما افزایش دوباره ریسک ژئوپلیتیکی میتواند این شرایط را به سرعت تغییر دهد.
راهبردگذاران شرکت گرامرسی نیز در گزارشی اعلام کردند که ادامه بنبست موجود، ضرورت حفظ پوششهای حفاظتی در برابر نوسان دوباره قیمت نفت و تورم را افزایش میدهد. این دیدگاه نشان میدهد سرمایهگذاران لزوماً انتظار سقوط بازار را ندارند، اما در حال افزایش آمادگی خود برای نوسانات شدیدتر هستند.
“
«بازار فعلاً نه با یک بحران اقتصادی، بلکه با بازگشت ریسک تورمی روبهروست؛ اگر تنشهای خاورمیانه قیمت نفت را بالاتر ببرد، کاهش نرخ بهره برای فدرال رزرو دشوارتر میشود و این میتواند فشار همزمانی بر اوراق و سهام ایجاد کند.»
بابک شیری
صورتجلسه فدرال رزرو اهمیت بیشتری پیدا کرده است
در شرایطی که بازار درباره مسیر نرخ بهره با ابهام مواجه شده، صورتجلسه آخرین نشست فدرال رزرو اهمیت ویژهای پیدا کرده است. این صورتجلسه قرار است روز چهارشنبه منتشر شود و میتواند اطلاعات بیشتری درباره اختلافنظر میان اعضای بانک مرکزی در مورد مسیر آینده نرخ بهره ارائه کند.
همچنین نشست سالانه جکسون هول در هفته آینده زیر ذرهبین سرمایهگذاران قرار خواهد داشت. بازار به دنبال نشانههایی خواهد بود که نشان دهد سیاستگذاران فدرال رزرو دادههای اقتصادی اخیر، وضعیت تورم و افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی را چگونه ارزیابی میکنند. جوناس گولترمن، اقتصاددان ارشد بازارهای شرکت کپیتال اکونومیکس، معتقد است با توجه به کاهش اطلاعات موجود در بیانیههای سیاستگذاری و کنفرانسهای خبری رئیس فدرال رزرو، صورتجلسه نشستها اکنون اهمیت بیشتری برای درک توازن دیدگاهها در میان سیاستگذاران پیدا کرده است.
بنابراین، واکنش بازار به صورتجلسه چهارشنبه میتواند در کنار مسیر قیمت نفت، نقش مهمی در تعیین جهت اوراق قرضه و سهام طی روزهای آینده داشته باشد.
بازار در نقطه حساسی قرار گرفته است
شرایط فعلی بازار نشان میدهد سرمایهگذاران بار دیگر مجبور شدهاند میان دو ریسک مهم تعادل برقرار کنند؛ ریسک تورم و ریسک کاهش رشد اقتصادی.
اگر درگیریهای خاورمیانه تشدید شود، افزایش قیمت نفت میتواند تورم را بالا ببرد و مسیر کاهش نرخ بهره را برای فدرال رزرو دشوارتر کند. در چنین سناریویی، احتمال افزایش بیشتر بازده اوراق قرضه وجود دارد و این مسئله میتواند فشار بیشتری بر سهام، بهخصوص شرکتهای فناوری و رشد محور، وارد کند. در مقابل، اگر تنشهای منطقهای کاهش پیدا کند و جریان عرضه نفت به حالت عادی بازگردد، فشار تورمی کاهش خواهد یافت و بازار میتواند دوباره روی دادههای اقتصادی داخلی آمریکا و احتمال کاهش نرخ بهره تمرکز کند.
به همین دلیل، بازار در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری به تحولات خاورمیانه، قیمت نفت و پیامهای فدرال رزرو وابسته است. حرکت همزمان بازده اوراق، نفت و سهام در معاملات سهشنبه نشان داد آرامش چند هفته اخیر شکننده بوده و یک شوک ژئوپلیتیکی میتواند در مدت کوتاهی به چندین بازار اصلی جهان سرایت کند.
در نهایت، مهمترین نکته برای سرمایهگذاران این است که افزایش بازده اوراق ۳۰ ساله آمریکا به ۵.۳۲۳۲ درصد در کنار نفت صعودی و افزایش نوسان سهام، زنگ هشدار جدیدی برای بازارهای جهانی به صدا درآورده است. تا زمانی که مسیر جنگ و قیمت انرژی مشخص نشود، احتمالاً بازار با نوسان بیشتری معامله خواهد شد و سرمایهگذاران برای تصمیمگیری درباره نرخ بهره، بیش از گذشته به دادههای تورمی و پیامهای فدرال رزرو توجه خواهند کرد.
