در یک نگاه کشورهای خاورمیانه تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای کاهش تنش‌ها با ایران تشدید کرده‌اند، اما بانک استاندارد چارترد انتظار دارد قیمت نفت تا زمان بازگشت کامل حمل‌ونقل دریایی و تولید نفت در خلیج فارس به وضعیت عادی، همچنان در سطوح بالا باقی بماند. کاهش ذخایر استراتژیک نفت می‌تواند قیمت‌ها را بالا نگه دارد؛ چرا که دولت‌ها برای بازسازی ذخایر اضطراری خود اقدام به خرید نفت خواهند کرد و این موضوع حتی در صورت احیای عرضه خاورمیانه، تقاضای جدیدی ایجاد می‌کند. قیمت گاز طبیعی در اروپا به آستانه ۱۰۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت نزدیک شده است. افزایش تقاضای زمستانی، کاهش سطح ذخایر و تداوم کمبود گاز طبیعی مایع (LNG)، خطر افزایش بیشتر قیمت‌ها را به همراه دارد. کشورهای خاورمیانه تلاش‌های دیپلماتیک خود را از سر گرفته‌اند. روز دوشنبه، هیئت‌های بلندپایه‌ای از عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران با مقام‌های ایرانی دیدار کردند تا چارچوبی برای امنیت منطقه‌ای بررسی کنند؛ اقدامی که با هدف کاهش تنش‌ها صورت گرفته است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، از آمادگی تهران برای حل‌وفصل اختلافات منطقه‌ای سخن گفته است. بااین‌حال، ایران همچنان تأکید دارد که پیش از آغاز مذاکرات گسترده‌تر، باید تحریم‌های آمریکا و محاصره بنادر ایران مورد رسیدگی قرار گیرد. بانک استاندارد چارترد انتظار دارد دستیابی به توافقی معتبر، بخش قابل‌توجهی از صرف ریسک ژئوپلیتیکی را به‌سرعت از قیمت نفت حذف کند. بااین‌حال، قیمت‌ها تا زمانی که امنیت مسیرهای کشتیرانی تضمین نشود و عرضه نفت از منطقه خلیج فارس به وضعیت قابل‌اتکایی بازنگردد، همچنان بالا خواهند ماند. درحالی‌که مقام‌های عربستان سعودی و ایران در تهران دیدار می‌کردند، حوثی‌ها مدعی شدند حملات جدیدی به ایستگاه‌های پمپاژ خط لوله نفت شرق به غرب عربستان انجام داده‌اند. بااین‌حال، هنوز شواهد تأییدشده‌ای درباره وارد شدن خسارت جدید به این خط لوله یا اختلال در جریان انتقال نفت آن منتشر نشده است. با توجه به این شرایط، استاندارد چارترد پیش‌بینی می‌کند که قیمت نفت خام طی ماه‌های آینده همچنان در سطوح بالا باقی بماند. از نظر این بانک، سرعت و پایداری بازگشت عرضه نفت از منطقه خلیج فارس، مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده توازن بازار خواهند بود. به گفته این بانک، ازسرگیری بخشی از صادرات نفت خام توانسته است از شدت کمبود فوری عرضه بکاهد، اما اختلال در تولید، محدودیت فعالیت پالایشگاه‌ها و استفاده از مسیرهای جایگزین و پرهزینه برای حمل‌ونقل، همچنان عرضه مؤثر نفت را محدود کرده‌اند. بیشترین ریسک متوجه فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده است؛ چرا که کمبود گازوئیل و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، فشارهای تورمی را به بخش‌هایی فراتر از بازار نفت خام منتقل می‌کنند. دیپلماسی می‌تواند صرف ریسک ناشی از تنش‌های سیاسی را کاهش دهد، اما افت پایدار قیمت‌ها به عبور ایمن نفتکش‌ها از خلیج فارس و بازگشت حجم قابل‌توجهی از نفت منطقه به بازار نیاز دارد. در حال حاضر، آزادسازی ذخایر استراتژیک و تغییر مسیر تجارت نفت بخشی از کمبود عرضه را جبران می‌کنند، اما هیچ‌یک از این راهکارها نمی‌تواند برای مدت نامحدود جایگزین عرضه ازدست‌رفته شود. بازسازی ذخایر استراتژیک؛ عامل جدید افزایش تقاضای نفت دولت‌ها برای جبران کمبود عرضه، از ذخایر اضطراری نفت خود برداشت کرده‌اند. اکنون بازسازی این ذخایر می‌تواند طی ماه‌های آینده به افزایش تقاضای نفت منجر شود. بر اساس آخرین آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، ذخایر استراتژیک نفت این کشور تنها ۲۸۲.۷ میلیون بشکه است؛ رقمی که پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ تاکنون محسوب می‌شود. بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت در آسیا نیز برای جبران کاهش عرضه از منطقه خلیج فارس، از ذخایر استراتژیک و تجاری خود برداشت کرده‌اند. استاندارد چارترد انتظار دارد که بازسازی این ذخایر، بخش قابل‌توجهی از نفتی را که دوباره وارد بازار می‌شود، جذب کند؛ به‌ویژه اگر دولت‌ها پیش از بازگشت تولید و حمل‌ونقل نفت در خلیج فارس به شرایط عادی، خریدهای خود را آغاز کنند. در چنین شرایطی، نفت کمتری برای بازسازی ذخایر تجاری باقی خواهد ماند و این مسئله می‌تواند حتی با کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی، قیمت‌ها را در سطوح بالا نگه دارد. قیمت گاز اروپا به آستانه ۱۰۰ یورو نزدیک می‌شود در بازار گاز طبیعی، استاندارد چارترد پیش‌بینی قبلی خود را درباره باقی ماندن قیمت گاز اروپا در سطوح بالا طی فصل زمستان تکرار کرده است. حتی با وجود آنکه دما در محدوده معمول فصلی قرار دارد، توازن عرضه و تقاضای فیزیکی گاز در اروپا به‌اندازه‌ای محدود شده که قیمت‌ها به محدوده ۱۰۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت نزدیک شده‌اند. روز چهارشنبه (6 آبان)، قراردادهای آتی گاز طبیعی اروپا در شاخص TTF با قیمت ۹۸.۵۸ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت معامله شدند. به نظر می‌رسد اروپا وارد دوره برداشت زمستانی از ذخایر گاز شده است؛ دوره‌ای که در آن مصرف از ذخایر افزایش می‌یابد و روند تزریق گاز به مخازن کاهش پیدا می‌کند. تقاضای گاز برای گرمایش در منطقه اروپای مرکزی و شمال‌غربی (CNWE) نسبت به هفته قبل حدود ۴۲ درصد افزایش یافته است، درحالی‌که میزان خالص تزریق گاز به ذخایر با افت شدید ۷۱ درصدی مواجه شده است. این منطقه در روزهای ۲۰ و ۲۱ اکتبر، برای نخستین بار در فصل جاری دو روز متوالی برداشت خالص از ذخایر را ثبت کرد. البته در مجموع هفته، تراز ذخایر همچنان اندکی مثبت بود؛ به این معنا که میزان تزریق گاز در کل هفته، با اختلافی محدود از برداشت آن بیشتر باقی ماند. اکنون اروپا با سرعت بیشتری نسبت به میزان ذخیره‌سازی، گاز مصرف می‌کند. افزایش تقاضا برای گرمایش و افت شدید تزریق گاز به مخازن، فشار بر بازار را تشدید کرده است. نکته مهم این است که این محدودیت عرضه، بدون وقوع موج سرمای شدید شکل گرفته است. دما عمدتاً در محدوده معمول فصلی قرار داشته و پیش‌بینی می‌شود همین وضعیت ادامه پیدا کند. بااین‌حال، قیمت گاز در بازارهای روز آینده و قراردادهای ماه پیش‌رو در شاخص TTF به محدوده ۱۰۰ یورو نزدیک شده است و کشورهای شمال‌غربی قاره اروپا نیز به‌صورت مقطعی برداشت از ذخایر را آغاز کرده‌اند. استاندارد چارترد معتقد است بازار در حال حاضر زمستانی ملایم را در قیمت‌ها لحاظ کرده است؛ بنابراین، حتی اگر دما در محدوده معمول فصلی باقی بماند، همچنان امکان افزایش بیشتر قیمت گاز وجود دارد. رقابت اروپا و آسیا برای تأمین گاز طبیعی مایع اروپا اکنون از موقعیت بهتری برای رقابت بر سر محموله‌های گاز طبیعی مایع (LNG) برخوردار است. در ۲۶ اکتبر، اختلاف قیمت قرارداد گاز TTF اروپا برای ماه دوم با شاخص JKM آسیا به ۱.۰۸ دلار به‌ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا (mmBtu) کاهش یافت؛ این در حالی است که اختلاف قیمت در اوایل ماه بیشتر بود. کاهش این فاصله قیمتی به اروپا اجازه می‌دهد هم‌زمان با افزایش تقاضای گرمایشی و آغاز برداشت از ذخایر، برای جذب محموله‌های انعطاف‌پذیر گاز از آمریکا و حوزه اقیانوس اطلس رقابت کند. به گفته استاندارد چارترد، افزایش صرف قیمت گاز اروپا نسبت به شاخص هنری هاب آمریکا، انگیزه صادرکنندگان آمریکایی برای ارسال محموله‌های بیشتر به اروپا را تقویت می‌کند. بااین‌حال، این بانک تأکید دارد که پیش از محاسبه این مزیت به‌عنوان عرضه اضافی، باید تداوم آن در بازار مشاهده شود. صادرات LNG از منطقه خلیج فارس همچنان با اختلال مواجه است و خریداران آسیایی نیز با محدودیت‌های مشابهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در نتیجه، اروپا و آسیا برای دسترسی به حجم محدودی از محموله‌های گاز طبیعی مایع با یکدیگر رقابت می‌کنند. احتمالاً اروپا برای تأمین گاز موردنیاز خود در طول زمستان، ناچار خواهد بود قیمت گاز در شاخص TTF را هم‌پای شاخص JKM آسیا افزایش دهد یا حتی از آن فراتر ببرد. کاهش فاصله قیمتی، توجه تأمین‌کنندگان را به بازار اروپا جلب می‌کند؛ اما برای جبران کاهش ذخایر، اروپا باید اطمینان حاصل کند که ورود محموله‌های گاز طبیعی مایع در طول زمستان ادامه خواهد داشت.  

در یک نگاه واردکنندگان جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) در سال ۲۰۲۶ با وجود کاهش ۶۰.۷ میلیون تنی واردات، به‌دلیل اختلال در عرضه از خاورمیانه، دست‌کم ۳۹ میلیارد دلار هزینه بیشتر متحمل خواهند شد. اروپا بیشترین آسیب مالی را متحمل می‌شود و هزینه واردات ال‌ان‌جی این منطقه دست‌کم ۱۲ میلیارد دلار افزایش می‌یابد؛ چرا که وابستگی زیاد به بازار نقدی، خریداران را در معرض جهش قیمت‌ها قرار داده است. آسیای شرقی به‌لطف قراردادهای بلندمدت مبتنی بر قیمت نفت و متنوع‌سازی منابع تأمین، در برابر بحران مقاوم‌تر است و افزایش هزینه واردات ال‌ان‌جی این منطقه به ۹.۷ درصد محدود می‌شود. درگیری‌های خاورمیانه جریان انتقال انرژی در جهان را مختل کرده و کشورها را وادار ساخته است مسیرهای تأمین خود را بازنگری کنند و امنیت انرژی را در اولویت قرار دهند. با افزایش مراجعه خریداران به بازار نقدی برای جبران حجم عرضه مختل‌شده، شرکت ریستاد انرژی (Rystad Energy) برآورد می‌کند که واردکنندگان جهانی گاز طبیعی مایع در سال ۲۰۲۶، با وجود خرید ۶۰.۷ میلیون تن کمتر از این سوخت، دست‌کم ۳۹ میلیارد دلار بیشتر برای تأمین محموله‌های قراردادی و خریدهای نقدی هزینه خواهند کرد. اختلال در صادرات ال‌ان‌جی قطر و امارات متحده عربی از طریق تنگه هرمز، خریداران را ناگزیر کرده است محموله‌های جایگزین را با قیمت‌های بالاتر تأمین کنند. انتظار می‌رود مجموع هزینه سبد تأمین ال‌ان‌جی به ۲۵۶ میلیارد دلار برسد که نسبت به برآورد پیش از جنگ، ۱۸ درصد افزایش نشان می‌دهد. این وضعیت نشان می‌دهد که میزان آسیب‌پذیری واردکنندگان به عواملی مانند پوشش قراردادهای بلندمدت، شاخص‌های مبنای قیمت‌گذاری و توانایی کاهش تقاضا بستگی دارد. مدل‌سازی ریستاد انرژی بر این فرض استوار است که محموله‌های ال‌ان‌جی قطر و امارات از ماه مارس تا پایان سال ۲۰۲۶ در دسترس نخواهند بود. در این سناریو، هزینه سبد تأمین جهانی ال‌ان‌جی از ۲۱۷.۸ میلیارد دلار به دست‌کم ۲۵۶.۳ میلیارد دلار افزایش می‌یابد. اروپا با بزرگ‌ترین افزایش هزینه مواجه است؛ به‌طوری‌که صورت‌حساب واردات ال‌ان‌جی این منطقه دست‌کم ۱۲ میلیارد دلار، معادل ۱۸ درصد، افزایش خواهد یافت؛ آن هم در شرایطی که تقاضا ۲۴ میلیون تن کاهش پیدا می‌کند. اروپا پیش از آغاز بحران نیز به‌شدت به خرید از بازار نقدی وابسته بود و همین مسئله فضای محدودی برای افزایش بیشتر سهم این بازار باقی گذاشته است. در نتیجه، با احتساب کاهش تقاضا، پیش‌بینی می‌شود سهم خریدهای نقدی از کل واردات این منطقه تنها ۵.۴۹ درصد افزایش یابد. هم‌زمان، اروپا از مجموع ۲۴.۷ میلیون تن ال‌ان‌جی قطر که پیش از آغاز درگیری برای تحویل در سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده بود، ۲۰.۶ میلیون تن را از دست خواهد داد. آسیای شرقی در موقعیت بهتری برای مقابله با این اختلال قرار دارد؛ چرا که خریدهای نقدی تنها ۱۴.۵ درصد از واردات این منطقه را تشکیل می‌دهند. تنوع بیشتر قراردادهای تأمین از منابع خارج از خاورمیانه و تقاضای کمتر برای ال‌ان‌جی، به کاهش آسیب‌پذیری این منطقه در برابر اختلال در تحویل محموله‌های قطر و امارات کمک می‌کند. با وجود آنکه آسیای شرقی از نظر اسمی بیشترین میزان وابستگی به قراردادهای تأمین از کشورهای حاشیه خلیج فارس را دارد، در میان مناطق خارج از خاورمیانه با کمترین افزایش نسبی هزینه واردات ال‌ان‌جی مواجه خواهد شد؛ افزایشی معادل ۹.۷ درصد. در همین حال، کشورهای جنوب آسیا عمدتاً از طریق کاهش واردات خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهند و پاکستان بیش از هند خریدهای خود را کاهش می‌دهد. در آفریقا و آمریکای جنوبی نیز مصر و برزیل، به‌ترتیب، عوامل اصلی افزایش قیمت‌ها و حجم واردات هستند؛ در حالی که خاورمیانه عمدتاً از طریق کاهش تقاضا با این وضعیت سازگار می‌شود. به گفته کریستوف هالسر، تحلیلگر ارشد حوزه تحقیقات گاز و ال‌ان‌جی در ریستاد انرژی: این درگیری به درجات مختلف بر تمام بازیگران بازار گاز تأثیر گذاشته است، اما همه اقتصادها به یک اندازه توانایی جذب این شوک را ندارند. برخی واردکنندگان آمادگی بیشتری برای مدیریت افزایش هزینه‌ها دارند، در حالی که برخی دیگر چاره‌ای جز کاهش حجم واردات و پذیرش پیامدهای اقتصادی آن نداشته‌اند. این بحران یک ضعف اساسی در امنیت تأمین گاز را آشکار می‌کند: متنوع‌‌سازی شاخص‌های قیمت‌گذاری می‌تواند به مدیریت هزینه‌ها کمک کند، اما تأمین فیزیکی گاز را تضمین نمی‌کند. واردکنندگان باید در کنار ریسک‌های قیمتی، میزان آسیب‌پذیری خود در برابر اختلالات عرضه را نیز ارزیابی کنند و سبد قراردادهای خود را بر پایه مسیرهای مطمئن تحویل و تقاضایی تنظیم کنند که جایگزین کردن آن آسان نیست. در نهایت، وقتی محموله‌های گاز ممکن است یک‌شبه از دسترس خارج شوند، پایداری و قابلیت اطمینان عرضه به‌اندازه قیمتی که برای آن پرداخت می‌شود اهمیت دارد. چرا آسیا در برابر بحران بهتر از اروپا مقاومت می‌کند؟ آسیای شرقی بهتر از اروپا با اختلالات عرضه کنار می‌آید و شرایط قیمت‌گذاری قراردادها یکی از عوامل اصلی این تفاوت است. تحقیقات ریستاد انرژی نشان می‌دهد که قیمت ۸۲ درصد از قراردادهای بلندمدت ال‌ان‌جی در آسیای شرقی بر اساس قیمت نفت تعیین می‌شود؛ قیمتی که در مقایسه با نرخ‌های نقدی ال‌ان‌جی افزایش بسیار کمتری داشته است. قیمت ال‌ان‌جی در این قراردادها حدود ۲۸ درصد افزایش یافته، در حالی که افزایش قیمت در قراردادهای مبتنی بر شاخص‌های مراکز معاملاتی گاز و بازار نقدی به ۷۲ درصد رسیده است. در مقابل، میانگین قیمت ال‌ان‌جی در اروپا ۴۷ درصد افزایش یافته است. اروپا حدود ۶۵ درصد از ال‌ان‌جی مورد نیاز خود را از بازار نقدی خریداری می‌کند و تقریباً یک‌چهارم قراردادهای بلندمدت آن نیز به شاخص‌های قیمت گاز وابسته‌اند. این ساختار، اروپا را به‌مراتب بیشتر در معرض تمام آثار نوسانات بازار قرار می‌دهد. تجربه اروپا یک ضعف راهبردی را آشکار می‌کند: اتکای بیش از حد به نقدشوندگی بازار نقدی برای تأمین بخش باقی‌مانده از تقاضای گاز. حتی اگر گاز به‌عنوان یک سوخت انتقالی در مسیر گذار انرژی در نظر گرفته شود، این موضوع نیاز به تأمین حجم گازی را که همچنان مصرف می‌شود، از بین نمی‌برد. به تعویق انداختن خریدهای قراردادی بلندمدت، پیش از آنکه منابع جایگزین در دسترس قرار گیرند، واردکنندگان را در معرض شوک ناشی از افزایش هزینه تأمین محموله‌های جایگزین قرار می‌دهد. مدت قراردادها و انعطاف‌پذیری حجم خرید باید با میزان تقاضای باقی‌مانده متناسب باشد و منابع تأمین و مسیرهای انتقال نیز تنوع داشته باشند. نقش گاز آمریکا و مسیرهای جایگزین تأمین قیمت‌گذاری مبتنی بر شاخص هنری هاب (Henry Hub) و مسیرهای انتقال گاز، هرکدام به مدیریت نوع متفاوتی از ریسک کمک می‌کنند. تحلیل ژئواستراتژیک ریستاد انرژی نیز بر اهمیت منابع تأمینی تأکید دارد که کمتر در معرض انسداد قرار می‌گیرند؛ یعنی منابعی که از گلوگاه‌های دریایی یا آبراه‌های مورد مناقشه عبور نمی‌کنند. محموله‌های ارسالی از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به اروپا، بدون عبور از تنگه هرمز به مقصد می‌رسند. با این حال، محموله‌های ارسالی به آسیا ممکن است با محدودیت‌های کانال پاناما مواجه شوند یا ناچار باشند مسیرهای جایگزین طولانی‌تری را طی کنند. از این رو، عرضه از استرالیا و کانادا از مسیر اقیانوس آرام می‌تواند گزینه‌های جایگزین مهمی برای تأمین گاز آسیا باشد. واردکنندگان همچنین باید مفاد قراردادهای سبد تأمین خود را از نظر تعهدات مربوط به جایگزینی محموله‌ها و انعطاف‌پذیری در انتخاب منابع بررسی کنند؛ به‌ویژه در شرایطی که تحویل محموله‌های قراردادی مطابق برنامه امکان‌پذیر نباشد. افزایش ظرفیت صادرات ال‌ان‌جی آمریکا؛ فرصت یا ریسک جدید؟ گسترش ظرفیت مایع‌سازی گاز در آمریکا فرصت‌های بیشتری برای واردکنندگان فراهم می‌کند تا قراردادهای مبتنی بر شاخص هنری هاب منعقد کنند و وابستگی خود به شاخص‌های قیمت‌گذاری جهانی گاز را متنوع سازند. با این حال، این روند پیوند میان تقاضای جهانی ال‌ان‌جی و بازار گاز آمریکا را نیز تقویت می‌کند. افزایش نیاز پایانه‌های ال‌ان‌جی به گاز طبیعی، در کنار تقاضای بخش برق، می‌تواند از قیمت‌های هنری هاب حمایت کند؛ حتی اگر افزایش ظرفیت جهانی مایع‌سازی گاز، قیمت‌های نقدی در آسیا و شاخص تی‌تی‌اف هلند (Dutch TTF) را کاهش دهد. بنابراین، واردکنندگان باید ارزیابی کنند که آیا مزیت هزینه‌ای فعلی قراردادهای مبتنی بر هنری هاب در تمام طول دوره قرارداد پایدار خواهد ماند یا خیر؛ به‌جای آنکه فرض کنند برتری قیمتی امروز الزاماً در آینده نیز ادامه خواهد داشت.