در یک نگاه با افت صادرات روسیه در خاورمیانه و شمال آفریقا و تشدید هشدارهای فائو، سهم گندم روسی در ایران به ۳۵ درصد و در افغانستان به ۴۰ درصد افزایش یافت. هزینه حمل غلات از بنادر روسیه به ایران با جهشی کم‌سابقه از ۳۹ تا ۴۷ دلار به ۱۱۰ تا ۱۱۵ دلار در هر تن رسیده است. ترانزیت غلات از طریق بنادر آستاراخان و اولیا با ۲ برابر رشد به ۲.۲ میلیون تن رسید، اما افت عمق آب ولگا ظرفیت بارگیری شناورها را به ۷۰ تا ۸۰ درصد محدود کرده است. هزینه‌های سنگین لجستیک اثر تخفیف‌های قیمتی روسیه را خنثی کرده و با نزدیک‌شدن به پایان فصل دریانوردی، ریسک تجاری به‌شدت افزایش یافته است.   براساس داده‌های اخیر، ایران و افغانستان تنها بازارهایی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا شده‌اند که روسیه موفق به افزایش سهم خود از واردات گندم در آن‌ها شده است. در ایران، سهم بازار روسیه از ۲۰ درصد به ۳۵ درصد افزایش یافت و در افغانستان این رقم از ۱۵ درصد به ۴۰ درصد رسیده است. صادرکنندگان روسی به دلیل تخفیف‌های قیمتی، عدم وجود محدودیت‌های پرداخت مرتبط با تحریم‌ها و در دسترس بودن مسیر دریای خزر برای حمل غلات، موقعیت خود را در این دو کشور تقویت کردند. در مقابل، گندم روسیه جایگاه قابل‌توجهی را در سایر بازارهای صادراتی سنتی خود از دست داده است. به‌طوری که بر اساس آمارهای موجود، سهم روسیه در واردات غلات ترکیه از ۵۵ درصد به ۳۰ درصد، در مصر از ۴۰ درصد به ۲۵ درصد، در مراکش از ۳۵ درصد به ۲۰ درصد، در الجزایر از ۳۰ درصد به ۱۵ درصد و در لیبی از ۲۵ درصد به ۱۰ درصد کاهش یافته است. به طور کلی، سهم روسیه از واردات گندم در سراسر منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا از ۶۰ تا ۷۰ درصد به ۳۵ تا ۴۰ درصد کاهش یافته است که افتی معادل ۲۵ تا ۳۰ درصد را نشان می‌دهد. این امر امنیت غذایی منطقه را تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک قرار داده و با هشدارهای نظارتی نهادهایی چون فائو هم‌راستاست. یکی از عوامل اصلی این کاهش، حملات به بنادر و کشتی‌های تجاری دریای سیاه بود که لجستیک صادرات را مختل کرد و تهدیدهای مرتبط با حمل‌ونقل دریایی را به‌شدت افزایش داد. با این وجود، ایران و افغانستان همچنان مقاصد جایگزین مهمی برای صادرات گندم روسیه محسوب می‌شوند. هزینه حمل‌ونقل در امتداد مسیر دریای خزر-ایران ۲۵ تا ۳۵ دلار در هر تن و زمان تحویل ۱۰ تا ۱۴ روز تخمین زده می‌شود. طبق اعلام منابع آگاه، این مسیر همچنان بسیار قابل اعتماد ارزیابی می‌شود و تخفیف‌های گندم روسیه هزینه‌های اضافی لجستیک را به طور کامل جبران می‌کند. همچنین دسترسی محدود به تأمین‌کنندگان جایگزین به روسیه کمک می‌کند تا جایگاه خود را در این بازارها حفظ و تقویت کند. چالش‌های مسیر ترانزیتی خزر البته، مسیر دریای خزر که صادرکنندگان روسی برای تغییر مسیر محموله‌های غلات از آن استفاده می‌کنند، با کمبود شناور و افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل مواجه شده است. تا اواخر سپتامبر، نرخ حمل‌ونقل غلات از آستاراخان به بنادر ایران با کشتی‌های رودخانه‌ای-دریایی به ۱۱۰ تا ۱۱۵ دلار در هر تن جهش یافت که در مقایسه با سال گذشته افزایش ۲.۳ تا ۲.۴ برابری را به ثبت رسانده است. حتی جهش این هزینه‌ها در ماه‌های اخیر کم‌سابقه بوده است. به طوری که در سپتامبر ۲۰۲۵، هزینه حمل‌ونقل در این مسیر حدود ۴۷ دلار در هر تن و در اواخر ژوئیه ۲۰۲۶ این رقم ۳۹ دلار در هر تن ثبت شده بود. عوامل اصلی این صعود قیمتی عبارتند از: ۱. افزایش شدید صادرات بار و بارگیری غلات از طریق دریای خزر ۲. محدودیت ناوگان و شناورهای موجود ۳. شرایط دشوار ناوبری و افت عمق آب در مسیر رودخانه ولگا. صادرات غلات به ایران در میان محدودیت‌های حوزه دریای آزوف-دریای سیاه رشدی محسوس را تجربه کرده است. در فاصله ژانویه تا آگوست ۲۰۲۶، روسیه ۲.۴ میلیون تن غلات را از طریق تمامی مسیرها به ایران ارسال کرد که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رشدی ۷۰ درصدی را نشان می‌دهد. از سوی دیگر، انتقال غلات از طریق بنادر آستاراخان و اولیا در مدت مشابه دقیقاً دو برابر شده و به مرز ۲.۲ میلیون تن رسیده است. همچنین، ظرفیت باربری مسیر خزر با چالش‌های فنی و جغرافیایی مواجه است. به دلیل کاهش شدید سطح آب در رودخانه ولگا، کشتی‌ها ناچارند تنها با ۷۰ تا ۸۰ درصد از ظرفیت مجاز خود بارگیری کنند. این کمبود تناژ با توجه به موقعیت جغرافیایی دریای خزر به‌عنوان حوزه بسته آبی تشدید می‌شود که ورود یا جابه‌جایی سریع کشتی‌های کمکی از سایر دریاها را عملاً دشوار و ناممکن می‌سازد. در نتیجه، مالکان کشتی هزینه‌های مربوط به تأخیرها و ریسک‌های ناوبری را مستقیماً روی نرخ حمل کالا سرشکن می‌کنند. در مجموع، افزایش هزینه‌های لجستیک بیشترین فشار را به صادرات غلات وارد می‌آورد که این امر، حاشیه سود تاجران را کاهش می‌دهد و رقابت‌پذیری گندم روسیه را در بازار ایران با خطر مواجه می‌کند.

در یک نگاه شاخص قیمت مواد غذایی فائو با رشد ۱.۹ درصدی در ماه اوت به ۱۳۳.۳ واحد رسید که بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲ است. شکر ۱۱.۹ درصد و گندم ۱۵ درصد سالانه رشد کردند و تمام گروه‌های شاخص غلات، روغن‌ها، گوشت، لبنیات و شکر افزایش قیمت داشتند. قیمت کود از اوج خود در سه‌ماهه دوم کاهش یافت اما به دلیل هزینه‌های انرژی و ریسک‌های لجستیکی در تنگه هرمز و باب‌المندب همچنان بالاست. فائو و بانک جهانی با کاهش ۲ درصدی تولید غلات، تداوم تورم غذایی و افزایش ۳۱ درصدی قیمت کود در سال ۲۰۲۶ را پیش‌بینی می‌کنند.   طبق داده‌های فائو، قیمت جهانی مواد غذایی در ماه اوت ۱.۹ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح خود از نوامبر ۲۰۲۲ رسید که ناشی از شرایط نامساعد آب و هوایی و اختلالات ژئوپلیتیکی بود. افزایش شدید قیمت غلات، شکر و روغن نباتی این شاخص را به ۱۳۳.۳ واحد رساند و قیمت کود که در سه ماهه دوم سال به اوج خود رسیده بود، کاهش یافته اما به دلیل هزینه‌های انرژی و خطرات لجستیکی همچنان بالا است و خطرات جدیدی را برای تورم مواد غذایی ایجاد می‌کند. شاخص قیمت مواد غذایی فائو در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۱.۹ درصد افزایش یافت و به ۱۳۳.۳ واحد رسید که بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲ است. قیمت جهانی مواد غذایی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲.۵ درصد افزایش یافت، اما همچنان اندکی پایین‌تر از سطح تاریخی پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در مارس ۲۰۲۲ است. در ماه اوت، قیمت‌ها در تمام گروه‌های موجود در شاخص مواد غذایی شامل غلات، روغن‌های گیاهی، گوشت، لبنیات و قندها افزایش یافت. قیمت شکر در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۱۱.۹ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح خود از ژوئن ۲۰۲۵ رسید. در همین دوره، قیمت غلات ۲.۲ درصد، محصولات لبنی ۲.۳ درصد و قیمت گوشت ۱ درصد افزایش یافت. قیمت گندم به دلیل مشکلات صادرات در منطقه دریای سیاه و شرایط آب و هوایی گرم و خشک در اروپا، ماهانه ۲.۶ درصد و سالانه ۱۵ درصد افزایش یافت. قیمت ذرت نیز تحت تأثیر نگرانی‌های تولید در ایالات متحده و اتحادیه اروپا، تقاضا برای خوراک دام و اتانول و اختلالات در صادرات اوکراین، ۲.۵ درصد افزایش یافت. همچنین، قیمت برنج ۰.۵ درصد افزایش یافت. قیمت روغن نباتی در سه ماه گذشته روند صعودی خود را ادامه داده و به بالاترین سطح خود از ژوئن ۲۰۲۲ رسیده که ناشی از تقاضای بالای واردات و نگرانی‌ها از تأثیر منفی ال نینو بر تولید در جنوب شرقی آسیا است. پیش‌بینی کاهش تولید غلات فائو پیش‌بینی می‌کند که تولید جهانی غلات امسال در مقایسه با سال گذشته ۲ درصد کاهش یابد و به ۲.۹۸ میلیارد تن برسد. علاوه بر این، پیش‌بینی می‌شود تولید جهانی ذرت به ۱.۳۰۹ میلیارد تن، تولید گندم به ۸۱۰.۷ میلیون تن و تولید برنج به ۵۵۳.۱ میلیون تن برسد. اگرچه ذخایر جهانی غلات در سطوح معقولی باقی مانده است، اما کاهش تولید و تجارت، نگرانی‌های مربوط به عرضه در بازارها را تشدید می‌کند. قیمت کود از بالاترین سطح خود کاهش یافت طبق داده‌های قیمت کالاهای بانک جهانی، قیمت جهانی کود اخیراً از بالاترین سطح خود در سه ماهه دوم سال کاهش یافته است. با وجود این، قیمت جهانی کود همچنان در سطح بالایی قرار دارد. قیمت کود بسته به نوع محصول در دوره ژوئن تا آگوست روندهای متفاوتی را نشان داد. شاخص قیمت جهانی کود در ماه آگوست ۶.۲ درصد کاهش یافت و از ۱۵۶.۱ واحد در ماه ژوئن به ۱۴۶.۴ واحد رسید. این شاخص همچنین در ماه آگوست نسبت به ماه قبل ۱.۹ درصد کاهش یافته است. بانک جهانی انتظار دارد که به دلیل تأثیر درگیری‌های خاورمیانه بر بازارهای انرژی و کود، قیمت کود در طول سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ​​۳۱ درصد افزایش یابد و دسترسی کشاورزان به کود به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ برسد. علیرغم کاهش اخیر قیمت کود، هزینه‌های بالای انرژی، اختلال در ترافیک کشتیرانی در تنگه هرمز و باب المندب، شرایط آب و هوایی مرتبط با ال نینو، عدم قطعیت در تجارت دریای سیاه و کمبود عرضه فسفات، همگی نشان می‌دهند که این عوامل همچنان خطرات رو به رشدی را برای قیمت‌های جهانی مواد غذایی در دوره آینده ایجاد می‌کنند.