افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی هیچ نشانه‌ای از توقف ندارد. تشدید نگرانی‌های امنیتی در خاورمیانه و افزایش نرخ حمل‌ونقل نفتکش‌ها، فشار بیشتری بر بازار جهانی انرژی وارد می‌کند. باید توجه داشت که یک عامل کلیدی در بازار، خطر نرسیدن به‌موقع نفت به خریداران است، و اکنون نیز هزینه‌های حمل‌ونقل همچنان  افزایش می‌یابد.

کمبود نفتکش‌ها به یک عامل هزینه‌زای قابل‌توجه تبدیل شده است. از آنجایی که بحران در خلیج فارس، شرکت‌های کشتیرانی را ناگزیر به ارزیابی مسیرهای موجود کرده، تقاضا برای کشتی‌های بزرگ به طرز چشمگیری افزایش یافته است. این فشار به ویژه در بازار ابرنفتکش‌ها که قادر به حمل بیش از دو میلیون بشکه نفت خام هستند، مشهود است. طبق برآوردهای بازار، در حال حاضر حدود ۵۰ کشتی از این نوع به عنوان تأسیسات ذخیره‌سازی نفت شناور در خلیج فارس استفاده می‌شوند که این امر تعداد نفتکش‌های موجود برای حمل نفت خام به خریداران بین‌المللی را کاهش می‌دهند.

طبق گزارش‌ها، هزینه سفر یک ابرنفتکش از ایالات متحده به چین به ۸۰ میلیون دلار رسیده است. با ظرفیت تقریبی دو میلیون بشکه، این مبلغ به تنهایی حدود ۴۰ دلار برای هر بشکه هزینه حمل‌ونقل، علاوه بر قیمت خود نفت خام، می‌شود.

بنابراین، این هزینه‌ها اقتصاد تجارت بین‌المللی نفت را تغییر می‌دهند و تأمین‌کنندگان  مجبور به ارائه تخفیف برای جبران هزینه بالاتر حمل‌ونقل به خریداران هستند. به عنوان مثال، عربستان سعودی قیمت‌ها را برای مشتریان آسیایی ۵ تا ۷ دلار در هر بشکه کاهش داده است. با این حال، این کاهش‌ها برای جبران افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل کافی نبوده و خریداران را در معرض هزینه‌های کلی بالاتر خرید قرار داده است.

در ژانویه ۲۰۲۵، نرخ حمل‌ونقل ابرنفتکش‌ها پس از گسترش تحریم‌های ایالات متحده علیه صنعت نفت روسیه، افزایش یافت و معامله‌گران را بر آن داشت تا برای تأمین نفت خام از تأمین‌کنندگان جایگزین به چین و هند، به سمت تأمین کشتی‌های جدید هجوم آورند.

طبق گزارش لویدز لیست اینتلیجنس، ۳۵ درصد از ۶۶۹ نفتکش موجود در ناوگان سایه که در حمل‌ونقل نفت روسیه، ونزوئلا و ایران نقش دارند، توسط ایالات متحده، بریتانیا یا اتحادیه اروپا تحریم شده‌اند.

نرخ حمل‌ونقل در مسیر خاورمیانه-چین ۳۹ درصد افزایش یافت و نرخ برخی از مسیرها از روسیه بیش از دو برابر شد. تقاضا برای نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) که توانایی حمل بیش از دو میلیون بشکه نفت دارند، به شدت افزایش یافت. زیرا خریداران چینی و هندی تلاش خود را برای تأمین نفت خام از منابع جایگزین افزایش دادند.

 بحران‌های ژئوپلیتیکی، حملات زیرساختی و اختلال در عرضه

یکی دیگر از عواملی که قیمت نفت را به شدت افزایش می‌دهد، حملات مکرر به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و همچنین حملاتی است که خطوط لوله حیاتی نفت و زیرساخت‌های انرژی را هدف قرار می‌دهند. برای نمونه، هرگونه اختلال در میادین یا خطوط لوله نفتی عربستان، به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت جهان، می‌تواند بقه بازارهای جهانی شوک وارد کند و قیمت‌ها را حتی بالاتر ببرد.

خط لوله شرق-غرب این کشور، معروف به پترولاین، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا اجازه عبور نفت خارج از تنگه هرمز را به  می‌دهد. اگرچه حمله پهپادی به میدان نفتی شیبه عربستان سعودی در یکشنبه گذشته خنثی شد، اما این حادثه خساراتی نیز را به بار آورد. بطوریکه، بقایای پهپادی که توسط نیروهای پدافند هوایی عربستان سعودی سرنگون شد، بر روی زیرساخت‌های این میدان سقوط کرد. باید توجه داشت که این میدان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا نفت خام تولید شده در آن مستقیماً به پالایشگاه آرامکو عربستان سعودی منتقل می‌شود.

طوفان ایسایاس در خلیج مکزیک نیز باعث کاهش ۷۲ درصدی تولید نفت شد. در نتیجه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مجبور شد چهار میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک نفت این کشور را آزاد کند. بعداً مشخص شد که بیش از چهار میلیون بشکه برای فروش آزاد شده تا از افزایش نگرانی عمومی پیش از انتخابات کنگره جلوگیری شود.

طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، ذخایر تجاری نفت خام این کشور ۳.۰۶ میلیون بشکه و ذخایر استراتژیک ۳۰۰ هزار بشکه کاهش یافته است. ذخایر بنزین ۲.۹۵ میلیون بشکه و سایر نیز ۱.۶۷ میلیون بشکه کاهش داشته است. در همین زمان، صادرات نفت ایالات متحده ۱.۱۲ میلیون بشکه  و تولید ۴۱۰ هزاربشکه افت را ثبت کرد. این تحولات بر بازار تأثیر گذاشت و قیمت جهانی نفت همچنان رو به افزایش بود.

چشم‌انداز پالایشگاه‌ها، محدودیت سوخت و پیامدهای صنعتی

گلدمن ساکس پیش از این هشدار داده بود که تأخیر در تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌ها و افزایش کارهای تعمیر و نگهداری برنامه‌ریزی‌شده در سطح جهان می‌تواند عرضه فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده را تا سال ۲۰۲۷ تحت فشار نگه دارد.طبق برآوردها، پالایشگاه‌های هند و کره جنوبی، تأمین‌کنندگان اصلی سوخت دیزل و سوخت هواپیما، نقش مهمی در تعیین میزان صادرات در سه‌ماهه دوم سال آینده ایفا کنند.

موجودی کم سوخت در مراکز تجاری اصلی، بازار را با فضای محدودی برای جذب اختلالات بیشتر مواجه می‌کند. در همین حال، بهبود اندک صادرات سوخت از خلیج فارس، حمایت بیشتری از قیمت‌ها می‌کند. انتقال کشتی به کشتی به حفظ حجم حمل‌ونقل نفت خام کمک کرده، اما اعمال همین رویکرد برای محصولات پالایش‌شده به دلیل ویژگی‌های متفاوت و اشتعال‌پذیری بالاتر آن‌ها پیچیده‌تر است. این محدودیت‌ها می‌تواند پیامدهایی فراتر از بازار نفت خام داشته باشد. هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل و کاهش دسترسی به دیزل و سوخت هواپیما احتمالا فشار بیشتری بر صنایع، خطوط هوایی و شرکت‌های حمل‌ونقل وارد کند، و همچنین تأمین انرژی را برای اقتصادهای وابسته به واردات گران‌تر می‌کند.

نوسانات قیمتی و چشم‌انداز آینده بازار انرژی

آخرین نوسانات قیمت نفت، حساسیت بازار را به تحولات ژئوپلیتیکی و انتظارات در مورد عرضه نشان می‌دهد. قیمت‌ها قبل از عقب‌نشینی در آغاز هفته معاملاتی بعدی، به بالاترین حد خود در شش ماه گذشته رسیدند، زیرا انتظارات از کاهش تنش‌ها بین ایالات متحده و ایران، برخی از سرمایه‌گذاران را به بازار سوق داد. در نتیجه، نفت خام برنت حدود ۱۱۵ دلار در هر بشکه معامله شد و نفت خام سبک آمریکا نزدیک به ۱۰۱ دلار بود.

اکنون، پرسش کلیدی این است که آیا ظرفیت کشتیرانی و مسیرهای تأمین منطقه‌ای می‌توانند به‌سرعت به حالت عادی بازگردند تا از تبدیل شدن هزینه‌های حمل‌ونقل به منبع تورم پایدارتر در بازار انرژی جلوگیری شود. حتی اگر تنش‌های ژئوپلیتیکی کاهش یابد، احتمالا حل مسئله انتقال نفتکش‌ها به تأسیسات ذخیره‌سازی شناور و مشکلات لجستیکی انباشته‌شده، زمان‌بر باشد.