هزینه اجاره نفتکشهای غولپیکر برای انتقال نفت خام از خلیج فارس به چین در هفته جاری به بالاترین سطح دو ماه گذشته رسید؛ جهشی که نشان میدهد با افزایش ناامنی در تنگه هرمز، حمل نفت از منطقه خلیج فارس به یکی از پرریسکترین و در عین حال پرسودترین فعالیتهای بازار انرژی تبدیل شده است. نرخ روزانه اجاره نفتکشهای بسیار بزرگ حمل نفت خام برای مسیر خلیج فارس به چین روز دوشنبه تا ۵۱۰ هزار دلار در روز افزایش یافت؛ سطحی که از پایان ژوئن تاکنون سابقه نداشته است.
- نرخ اجاره نفتکشهای غولپیکر برای مسیر خلیج فارس به چین به ۵۱۰ هزار دلار در روز رسید؛ بالاترین سطح از پایان ژوئن.
- کاهش تردد نفتکشها در تنگه هرمز و افزایش ریسک امنیتی، ظرفیت حمل ایمن را کمیاب و بسیار گران کرده است.
- چین در ژوئیه ۴.۶۵ میلیون تن فرآورده نفتی صادر کرد و صادرات گازوئیل با رشد ۸۸ درصدی به ۸۱۰ هزار تن رسید.
- افزایش ذخایر چین بخشی از شوک بازار نفت را جذب کرده، اما تنگه هرمز همچنان مهمترین متغیر تعیینکننده مسیر قیمت و هزینه انتقال نفت به آسیا است.
افزایش شدید کرایه نفتکشها در شرایطی اتفاق افتاده که تولیدکنندگان نفت منطقه همچنان به دنبال رساندن محمولههای خود به بازارهای آسیایی، بهویژه چین، هستند. در مقابل، تعداد مالکان و اپراتورهایی که حاضرند با پذیرش ریسک امنیتی وارد خلیج فارس شوند، محموله نفت را دریافت کنند و بار دیگر از تنگه هرمز عبور کنند، محدود شده است. همین کاهش تمایل به پذیرش ریسک، هزینه حمل هر محموله را به شکل قابلتوجهی افزایش داده است.
تنگه هرمز هزینه انتقال نفت را بالا برد
تنگه هرمز همچنان مهمترین عامل تعیینکننده در بازار حملونقل نفت در خاورمیانه است. این آبراه مسیر اصلی انتقال نفت کشورهای تولیدکننده منطقه به بازارهای آسیایی محسوب میشود و هرگونه اختلال در آن میتواند نهتنها قیمت نفت خام، بلکه هزینه حمل، بیمه و دسترسی به نفتکشها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در روزهای اخیر، وضعیت امنیتی منطقه بدتر شده و تردد قابل مشاهده نفتکشها در تنگه هرمز نیز کاهش بیشتری داشته است. با وجود این، بازار هنوز تصویر دقیقی از میزان واقعی نفتی که از منطقه خارج میشود در اختیار ندارد؛ زیرا بخشی از نفتکشها با خاموش کردن سامانههای ردیابی خود حرکت میکنند و اطلاعات مربوط به مسیر و زمان جابهجایی آنها در دسترس عمومی قرار نمیگیرد.
همین مسئله باعث شده ارزیابی میزان واقعی صادرات نفت از خلیج فارس دشوارتر شود. در ظاهر، کاهش تردد کشتیها میتواند نشانه کاهش شدید صادرات باشد، اما حرکت بخشی از نفتکشها بدون ارسال اطلاعات ردیابی، تصویر واقعی عرضه را مبهم کرده است.
نفتکشهای حاضر به پذیرش ریسک، درآمدهای هنگفتی به دست میآورند
افزایش نرخ حمل به ۵۱۰ هزار دلار در روز نشان میدهد مالکانی که حاضر به پذیرش ریسک مسیر خلیج فارس هستند، میتوانند درآمد بسیار بالایی کسب کنند. البته این درآمد بالا بدون هزینه و ریسک نیست.
یک نفتکش بسیار بزرگ باید برای دریافت محموله وارد منطقه خلیج فارس شود، در محدودهای با شرایط امنیتی نامطمئن حرکت کند، نفت خام را بارگیری کند و سپس برای رساندن آن به چین بار دیگر از تنگه هرمز عبور کند. به همین دلیل، هر سفر رفتوبرگشت با ریسکهایی همراه است که در شرایط عادی بازار وجود ندارد.
شرکت کارگزاری کشتیرانی «فیرنلیز» نیز در گزارش هفتگی خود تأکید کرده است که فعالیت نفتکشهای بسیار بزرگ در هفتههای اخیر متوقف نشده، اما جزئیات مربوط به جابهجایی کشتیها محدودتر شده است. دلیل این موضوع آن است که اپراتورها تمایل ندارند زمان و مکان حضور کشتیهای خود در خاورمیانه را بیش از حد آشکار کنند.
در چنین بازاری، اطلاعات مربوط به مسیر نفتکشها خود به یک موضوع امنیتی تبدیل شده است. مالکان کشتیها از یک طرف با فرصت درآمدی کمسابقه مواجهاند و از طرف دیگر باید احتمال آسیبدیدن کشتی، افزایش هزینههای بیمه و خطرات ناشی از عبور از منطقه پرتنش را در تصمیم خود لحاظ کنند.
چین همچنان مقصد اصلی نفت خلیج فارس است
افزایش نرخ حمل تنها نتیجه کاهش عرضه نفتکش نیست؛ تقاضای تولیدکنندگان نفت منطقه برای رساندن نفت خود به مشتریان آسیایی نیز نقش مهمی دارد. چین یکی از مهمترین خریداران نفت خام خاورمیانه است و ادامه جریان صادرات به این کشور برای تولیدکنندگان منطقه اهمیت زیادی دارد.
در شرایطی که مسیرهای حملونقل با محدودیت مواجه شدهاند، هر نفتکشی که بتواند وارد خلیج فارس شود و محموله خود را به چین منتقل کند، ارزش بیشتری پیدا میکند. به همین دلیل، افزایش هزینه حمل در واقع بازتابی از ترکیب دو عامل است: افزایش ریسک مسیر و تداوم تقاضا برای انتقال نفت به آسیا.
این شرایط میتواند در صورت ادامه ناامنی، هزینه نهایی نفت تحویلی به خریداران آسیایی را افزایش دهد. حتی اگر قیمت خود نفت خام در بازار جهانی ثابت بماند، افزایش هزینه حمل و بیمه میتواند قیمت واقعی تحویل نفت به پالایشگاهها را بالا ببرد.
بازار هنوز نمیداند چه مقدار نفت واقعاً از منطقه خارج میشود
یکی از پیچیدهترین بخشهای وضعیت فعلی بازار نفت، نبود اطلاعات کامل درباره حجم واقعی صادرات از خلیج فارس است. کاهش تردد قابل مشاهده نفتکشها در تنگه هرمز میتواند این تصور را ایجاد کند که صادرات نفت منطقه به شدت کاهش یافته است، اما استفاده از روشهای پنهان برای جابهجایی نفت باعث شده برآورد دقیق دشوار باشد.
بخشی از نفتکشها با خاموش کردن سامانههای ردیابی خود حرکت میکنند و به همین دلیل، دادههای مربوط به تردد کشتیها نمیتواند تصویر کاملی از حجم صادرات ارائه دهد. این مسئله برای معاملهگران نفت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرگونه برآورد اشتباه درباره حجم واقعی عرضه میتواند باعث نوسانات شدید قیمت شود.
اگر مشخص شود که حجم قابلتوجهی از نفت همچنان در حال خروج از منطقه است، فشار عرضه بر بازار کمتر از چیزی خواهد بود که دادههای تردد کشتیها نشان میدهند. اما اگر حرکتهای پنهان نیز نتوانند جریان صادرات را در سطح قابلقبولی حفظ کنند، بازار با کاهش واقعی عرضه مواجه خواهد شد.
چین صادرات فرآوردههای نفتی را افزایش داد
در همین شرایط، چین نیز مسیر متفاوتی را در بازار فرآوردههای نفتی در پیش گرفته است. صادرات فرآوردههای نفتی این کشور در ماه ژوئیه نسبت به ماه ژوئن ۶.۷ درصد افزایش یافت، هرچند در مقایسه سالانه همچنان ۱۲.۹ درصد کاهش داشت.
پالایشگاههای چینی در ماه گذشته مجموعاً ۴.۶۵ میلیون تن فرآورده نفتی شامل بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و سوخت دریایی صادر کردند. افزایش صادرات گازوئیل در این میان قابل توجه بود؛ صادرات این محصول به ۸۱۰ هزار تن رسید که نسبت به ماه قبل ۸۸ درصد افزایش داشت.
حجم صادرات گازوئیل در ژوئیه تقریباً با سطح ژوئیه سال ۲۰۲۵ برابر شد و حدود ۵۰ درصد بالاتر از میانگین ماهانه صادرات در سال جاری قرار گرفت. این افزایش در شرایطی رخ داده که بازار جهانی با کمبود ذخایر گازوئیل مواجه است و جنگهای خاورمیانه و اوکراین فشار بیشتری بر بازار سوخت ایجاد کردهاند.
محدودیت صادرات چین در حال کاهش است
دادههای صادراتی چین نشان میدهد پکن در ماههای گذشته برای حفظ امنیت عرضه داخلی، محدودیتهای شدیدی بر صادرات فرآوردههای نفتی اعمال کرده بود. در اوایل ماه مارس و تنها چند روز پس از آغاز درگیریهای خاورمیانه و بسته شدن تنگه هرمز، دولت چین صادرات سوخت را ممنوع کرد و تنها اجازه داد حجم محدودی از سوخت به برخی کشورهای جنوب شرق آسیا صادر شود.
اما افزایش ذخایر داخلی باعث شد دولت چین به تدریج از شدت این محدودیتها بکاهد. آخرین مرحله کاهش محدودیتها در اوایل ماه جاری اعلام شد و اجازه صادرات مجموعاً ۲.۷ میلیون تن فرآورده نفتی تا پایان ماه اوت صادر شد.
پالایشگاهها حتی میتوانند بخشی از این سهمیه را به ماه سپتامبر منتقل کنند، در صورتی که نتوانند تمام حجم تعیینشده را تا پایان اوت به فروش برسانند.
افزایش ذخایر داخلی چین یکی از عواملی بوده که به گفته تحلیلگران، از جهش شدیدتر قیمت نفت در جریان جنگ ایران جلوگیری کرده است. در شرایطی که اختلالات منطقهای میتوانست فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کند، وجود ذخایر بالاتر در چین بخشی از این شوک را جذب کرده است.
صادرات بنزین و سوخت هواپیما همچنان پایینتر از سال گذشته است
با وجود افزایش کلی صادرات فرآوردههای نفتی چین، همه محصولات روند مشابهی نداشتهاند. صادرات بنزین در ماه ژوئیه نسبت به سال گذشته ۵۵.۳ درصد کاهش داشت، اما در مقایسه با ماه ژوئن رشد چشمگیر ۳۲۰ درصدی را ثبت کرد.
این افزایش ماهانه پس از آن اتفاق افتاد که دولت چین محدودیتهای صادراتی اعمالشده در ماه مارس را کاهش داد. بنابراین، رشد شدید صادرات بنزین نسبت به ماه قبل بیشتر از آنکه نشانه افزایش پایدار ظرفیت صادراتی باشد، نتیجه آزاد شدن بخشی از محدودیتهای قبلی است.
صادرات سوخت هواپیما نیز در مقایسه سالانه ۳۳ درصد کاهش یافت، اما نسبت به ماه ژوئن ۴۲ درصد افزایش داشت. این ارقام نشان میدهند بازار فرآوردههای نفتی چین هنوز به سطح پیش از آغاز جنگ بازنگشته است، اما روند ماهانه در برخی بخشها به سمت افزایش صادرات حرکت کرده است.
“
«جهش نرخ حمل نفتکشها به ۵۱۰ هزار دلار در روز نشان میدهد بحران تنگه هرمز فقط مسئله عرضه نفت نیست؛ هزینه و امکان انتقال نفت نیز به یک متغیر تعیینکننده تبدیل شده است. در مقابل، افزایش ذخایر و صادرات فرآوردههای چین فعلاً بخشی از فشار بازار را جذب کرده، اما تداوم این روند به سیاست صادراتی پکن و مهمتر از آن، آینده امنیت تنگه هرمز بستگی دارد.»
بابک شیری
جنگ، مسیر تجارت نفت و سوخت را تغییر داده است
ترکیب افزایش نرخ نفتکشهای مسیر خلیج فارس به چین و افزایش صادرات فرآوردههای نفتی چین، تصویری متفاوت از بازار انرژی در شرایط جنگی ارائه میدهد. از یک سو، ناامنی در تنگه هرمز هزینه انتقال نفت خام را به شدت افزایش داده و از سوی دیگر، افزایش ذخایر چین امکان آزادسازی بخشی از فرآوردههای نفتی این کشور را فراهم کرده است.
در واقع، بازار جهانی نفت تنها با مسئله میزان تولید مواجه نیست؛ مسیر انتقال نفت و فرآورده نیز به اندازه حجم تولید اهمیت پیدا کرده است. اگر نفت وجود داشته باشد اما امکان انتقال ایمن و اقتصادی آن به بازار مصرف فراهم نباشد، اثر آن بر بازار میتواند مشابه کاهش عرضه باشد.
افزایش نرخ روزانه نفتکشهای غولپیکر تا ۵۱۰ هزار دلار یکی از روشنترین نشانههای این تغییر است. چنین نرخی نشان میدهد بازار برای ظرفیت حمل ایمن حاضر است مبلغ بسیار بالایی پرداخت کند.
از طرف دیگر، ذخایر بالای چین یک عامل تعدیلکننده مهم برای بازار جهانی محسوب میشود. افزایش صادرات گازوئیل و فرآوردههای نفتی از چین میتواند بخشی از کمبود ایجادشده در سایر بازارها را جبران کند، اما این ظرفیت نیز به میزان ذخایر داخلی و سیاست صادراتی پکن وابسته خواهد بود.
تنگه هرمز همچنان مهمترین متغیر بازار نفت است
در نهایت، مسیر بازار نفت در هفتههای آینده بیش از هر چیز به وضعیت امنیتی تنگه هرمز وابسته خواهد بود. اگر تردد نفتکشها افزایش یابد و شرکتهای کشتیرانی با اطمینان بیشتری وارد منطقه شوند، نرخ حمل میتواند از سطوح بسیار بالای فعلی فاصله بگیرد.
اما اگر ناامنی ادامه پیدا کند، عرضه محدود نفتکشهای حاضر به پذیرش ریسک میتواند نرخ حمل را حتی بالاتر ببرد. در چنین شرایطی، هزینه انتقال نفت به آسیا افزایش یافته و فشار بیشتری بر پالایشگاهها و خریداران وارد خواهد شد.
همزمان، افزایش صادرات فرآوردههای نفتی چین نشان میدهد پکن تلاش میکند از ذخایر بالای داخلی برای پاسخ به بخشی از نیاز بازار جهانی استفاده کند. بنابراین، بازار انرژی در هفتههای آینده میان دو نیروی متضاد حرکت خواهد کرد: ریسک اختلال در مسیر صادرات خلیج فارس و افزایش ظرفیت چین برای عرضه فرآوردههای نفتی.
در نهایت، نرخ ۵۱۰ هزار دلار در روز برای اجاره نفتکشهای غولپیکر تنها یک عدد در بازار حملونقل نیست؛ این رقم تصویری از هزینهای است که بازار برای عبور نفت از یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان پرداخت میکند. هرچه ریسک تنگه هرمز بیشتر شود، ارزش ظرفیت حمل ایمن نیز افزایش خواهد یافت و همین موضوع میتواند یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر قیمت واقعی نفت در بازار آسیا باشد.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
