در حالی که جنگ اوکراین وارد یکی از حساسترین مراحل خود شده، دونالد ترامپ اعلام کرده است که «اوکراین زمین از دست میدهد» و پیشنویس طرح صلح باید تا روز پنجشنبه نهایی شود. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که به گزارش رسانهها، اوکراین به همراه فرانسه، آلمان و بریتانیا در حال تهیه طرح جایگزین برای پیشنهاد ایالات متحده هستند.
طرح صلح پیشنهادی آمریکا که توسط استیو ویتکف، فرستاده ویژه واشنگتن و مقامهای روسیه تدوین شده، شامل ۲۸ بند است که چارچوبی برای توقف جنگ، تعیین مرزها، بیطرفی نظامی اوکراین، تضمینهای امنیتی و بازسازی اقتصادی ارائه میکند.
در ادامه، مهمترین محورهای این طرح تشریح شده است:
۱. تعیین مرزها و ترتیبات سرزمینی
- یکی از جنجالیترین بخشهای طرح، قبول وضعیت میدانی کنونی توسط اوکراین است:
- بهرسمیت شناختن کریمه، لوهانسک و دونتسک بهعنوان مناطق تحت کنترل روسیه.
- جبهههای جنگ در خرسون و زاپوریژیا در خطوط فعلی «فریز» میشود.
- ایجاد منطقه حائل غیرنظامیشده در بخشهایی از دونتسک که اکنون در اختیار اوکراین است.
- عقبنشینی نیروهای اوکراینی از نقاط تعیینشده برای ایجاد این مناطق خنثی.
این بند عملاً به معنای چشمپوشی رسمی بر بخشی از خاک اوکراین تلقی شده و در کیف با واکنش منفی روبهرو شده است.
۲. بیطرفی امنیتی و کنارگذاشتن عضویت در ناتو
یکی از پایههای اصلی طرح، منع قطعی پیوستن اوکراین به ناتو است:
- اوکراین باید قانون اساسی خود را اصلاح کند و از هرگونه تلاش آینده برای عضویت در ناتو صرفنظر کند.
- ناتو نیز بهصورت رسمی متعهد میشود اوکراین را به عضویت نپذیرد.
- سقف نیروی انسانی ارتش اوکراین به ۶۰۰ هزار نفر محدود میشود.
- حضور هرگونه نیروی خارجی—اعم از ناتو یا کشورهای دیگر—در خاک اوکراین ممنوع خواهد شد.
این بند دقیقاً همان مطالبه دیرینه کرملین است.
۳. تضمینهای امنیتی؛ بدون عضویت در ناتو
در غیاب چتر امنیتی ناتو، طرح پیشنهادی یک سازوکار ویژه تضمین امنیت در نظر گرفته است:
- ایالات متحده متعهد میشود در صورت حمله دوباره روسیه، اقدامات قاطع انجام دهد؛ از جمله بازگرداندن تحریمها و حتی اقدام نظامی.
- اگر اوکراین حمله پیشدستانه یا تحریکآمیز علیه خاک روسیه انجام دهد، این تضمینها لغو میشود.
- اروپا نیرو اعزام نمیکند، اما جنگندهها در لهستان مستقر میشوند تا پوشش دفاعی هوایی فراهم کنند.
۴. اقتصاد و بازسازی
بخش اقتصادی طرح نقش مهمی در جلب همکاری طرفین دارد:
- صندوق بازسازی ۱۰۰ میلیارد دلاری برای اوکراین با استفاده از داراییهای بلوکهشده روسیه ایجاد میشود.
- رفع مرحلهای تحریمهای روسیه در صورت پایبندی به توافق.
- بازگشت احتمالی مسکو به گروه G8 بهعنوان یک امتیاز راهبردی.
- تأکید بر مسیر اوکراین برای پیوستن به اتحادیه اروپا بهجای ناتو.
واکنشها؛ استقبال محتاطانه، نگرانیهای عمیق
- اوکراین:
زِلِنسکی میگوید آماده بررسی طرح است، اما مقامهای اوکراینی در محافل خصوصی آن را «غیرقابلقبول» و شبیه «تسلیم» توصیف کردهاند؛ بهویژه بهدلیل الزام به واگذاری مناطق شرقی و کنار گذاشتن عضویت در ناتو. - روسیه:
کرملین بهطور کامل طرح را تأیید نکرده، اما نشانههای مثبتی بروز داده است؛ چرا که دو مطالبه کلیدی روسیه؛ بیطرفی اوکراین و تعیین وضعیت سرزمینی، در آن گنجانده شده است. - اروپا:
پاریس، برلین و لندن از اینکه در تدوین طرح کنار گذاشته شدهاند ابراز نارضایتی کردهاند و نگران پیامدهای امنیتی آن برای جناح شرقی ناتو هستند.
