این یادداشت، چند مورد از انتقال ذخایر طلای بانک‌های مرکزی هلند، فرانسه و آلمان را از سال ۲۰۱۳ به این سو بررسی می‌کند و تغییرات هم‌زمان در سهم دارایی‌های دلاری از ذخایر ارزی این کشورها را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

به‌طور کلی، انتخاب محل نگهداری ذخایر طلا می‌تواند تا حدودی بازتاب‌دهنده ارزیابی کشورها از خطر اعمال تحریم یا مصادره دارایی‌ها در حوزه قضایی محل نگهداری طلا باشد. البته عوامل دیگری مانند نزدیکی به بازارهای بین‌المللی طلا نیز در این تصمیم‌گیری نقش دارند.

سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی کشورها نیز علاوه بر عواملی مانند اندازه و قدرت اقتصاد آمریکا و عمق و نقدشوندگی بی‌رقیب بازارهای مالی این کشور، می‌تواند تحت تأثیر ریسک تحریم‌ها قرار بگیرد.

برخی کشورها هم‌زمان با کاهش سهم دلار آمریکا در ذخایر ارزی خود، ذخایر طلای بیشتری را در خارج از خاک آمریکا نگهداری کرده‌اند؛ اقدامی که با نگرانی از خطر تحریم‌ها مرتبط بوده است. بااین‌حال، بانک‌های مرکزی منطقه یورو که در این یادداشت بررسی شده‌اند، از این الگو پیروی نکرده‌اند.

در عوض، آن‌ها همچنان بخش عمده ذخایر ارزی خود را در قالب دارایی‌های دلاری نگهداری می‌کنند و پس از انتقال ذخایر طلای خود از آمریکا، کاهش چشمگیری در سهم دلار از ذخایر ارزی‌شان نداشته‌اند. به نظر می‌رسد برای این بانک‌های مرکزی اروپایی، مزایای اقتصادی نگهداری ذخایر در قالب دارایی‌های دلاری، بر هزینه‌های احتمالی آن غلبه دارد.

چرا محل نگهداری ذخایر طلا اهمیت دارد؟

پیش از بررسی وضعیت بانک‌های مرکزی منطقه یورو که موضوع اصلی این یادداشت هستند، ابتدا باید توضیح داد که چرا محل نگهداری ذخایر طلای یک کشور می‌تواند بر وضعیت ذخایر دلاری آن تأثیر بگذارد.

یکی از جذابیت‌های بالقوه طلا به‌عنوان دارایی ذخیره‌ای این است که برخلاف دارایی‌های مبتنی بر ارزهای خارجی، می‌توان از آن برای دور زدن تحریم‌های مالی و جلوگیری از مصادره دارایی‌ها توسط دولت‌های خارجی استفاده کرد.

البته تحقق این مزیت مستلزم آن است که طلا در خاک کشوری که تحریم‌ها را اعمال می‌کند، نگهداری نشود.

در عمل، این مسئله باعث شده است بانک‌های مرکزی نگران تحریم‌ها، ذخایر طلای خود را در خزانه‌های داخلی کشورشان نگهداری کنند. دو نمونه برجسته این رویکرد را به‌خوبی نشان می‌دهند.

نخست، روسیه ذخایر طلای خود را در داخل کشور نگهداری می‌کند. این کشور در دهه ۲۰۱۰، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره تحریم‌های مالی آمریکا، اقدام به انباشت طلا و کاهش دارایی‌های دلاری خود کرد.

دوم، ترکیه در سال ۲۰۱۸ طلای نگهداری‌شده خود در آمریکا و بریتانیا را به کشور بازگرداند و در همان دوره سهم دلار را در ذخایر ارزی خود به‌شدت کاهش داد. این اقدامات در دوره‌ای از تنش‌های ژئوپلیتیکی میان آنکارا و واشنگتن انجام شد؛ تنش‌هایی که انتقادهای رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از نقش بین‌المللی دلار را نیز در بر می‌گرفت.

اما در منطقه یورو، وضعیت آلمان، هلند و فرانسه متفاوت از روسیه و ترکیه بوده است. این سه کشور، برخلاف دو کشور یادشده، حتی پس از انتقال ذخایر طلای خود از آمریکا، سهم دارایی‌های دلاری را در ذخایر ارزی‌شان حفظ کردند.

انتقال ذخایر طلا در دهه ۲۰۱۰

آلمان: این کشور بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۷ حدود یک‌پنجم از طلای ذخیره‌شده خود در آمریکا را به خزانه‌های داخلی منتقل کرد. بااین‌حال، سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی آلمان در این دوره در حدود ۹۰ درصد باقی ماند و در حال حاضر نیز بیش از ۸۰ درصد است.

این میزان به‌مراتب بالاتر از سهم کلی دلار آمریکا در ذخایر ارزی جهان است که بر اساس داده‌های نظام COFER صندوق بین‌المللی پول محاسبه می‌شود.

هلند: این کشور نیز در سال ۲۰۱۴ حدود دوپنجم از ذخایر طلای خود را که در آمریکا نگهداری می‌شد، به داخل کشور بازگرداند. بااین‌حال، این اقدام تغییر چندانی در سهم ۸۳ درصدی دلار آمریکا از ذخایر ارزی هلند ایجاد نکرد.

اگرچه سهم دلار در سال ۲۰۱۸ تا حدود ۵۰ درصد کاهش یافت، این افت قابل‌توجه دوام چندانی نداشت و موقتی بود.

انتقال ذخایر طلا در دهه ۲۰۲۰

فرانسه: این کشور در سال ۲۰۲۵ و اوایل سال ۲۰۲۶ تمامی ذخایر طلای خود را که در آمریکا نگهداری می‌شد، به داخل کشور بازگرداند.

بااین‌حال، سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی فرانسه در سطح ۶۰ درصد ثابت ماند. این اتفاق در شرایطی رخ داد که سهم کلی دلار آمریکا از ذخایر ارزی جهان، بر اساس داده‌های COFER صندوق بین‌المللی پول، روندی کاهشی داشت.

هلند: این کشور در سال ۲۰۲۶ حدود دوپنجم از ذخایر طلای خود را که در آمریکا نگهداری می‌شد، به لندن منتقل کرد.

اگرچه هم‌زمان با این انتقال، سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی هلند ۱۰ واحد درصد کاهش یافت، اما این سهم همچنان بالاتر از پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در سال ۲۰۱۸ قرار دارد و دلار کماکان ارز غالب در ذخایر ارزی هلند است.

جمع‌بندی

در تمامی موارد بررسی‌شده، این بانک‌های مرکزی همچنان بخش عمده ذخایر خود را در قالب دارایی‌های دلاری نگهداری می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد که انتقال ذخایر طلا از آمریکا لزوماً به معنای متنوع‌سازی قابل‌توجه به ذخایر ارزی و فاصله گرفتن از دلار آمریکا نیست.

به بیان دیگر، انتقال طلا به خارج از آمریکا را نباید الزاماً نشانه‌ای از کاهش اعتماد به دلار یا تلاش برای کنار گذاشتن آن از ذخایر ارزی دانست. دست‌کم تجربه آلمان، فرانسه و هلند نشان می‌دهد که کشورها می‌توانند هم‌زمان با تغییر محل نگهداری طلای خود، همچنان به حفظ بخش عمده ذخایر ارزی‌شان در قالب دارایی‌های دلاری ادامه دهند.