در آستانه دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نشانههایی از تغییر رفتار بنگاههای آمریکایی در قبال کالاهای چینی ظاهر شده است. یک نظرسنجی خصوصی از شرکتهای چینی نشان میدهد سفارشهای ثبتشده از سوی مشتریان آمریکایی در هفتههای منتهی به این دیدار افزایش قابل توجهی داشته؛ اتفاقی که نشان میدهد بخشی از فعالان تجاری، خود را برای ادامه ثبات در روابط اقتصادی میان دو کشور آماده کردهاند.
- شاخص سفارش کالاهای چینی از سوی مشتریان آمریکایی در سپتامبر به ۱۳ واحد رسید.
- این شاخص در اوت ۳ واحد و در سپتامبر سال گذشته منفی ۱۲ واحد بود.
- آمریکا و چین آتشبس تجاری خود را تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ تمدید کردهاند.
- افزایش سفارشها نشان میدهد بخشی از شرکتها برای ثبات بیشتر در روابط تجاری دو کشور آماده شدهاند.
بر اساس دادههای چین بیژ بوک، شاخص سفارشهای آمریکا در ماه سپتامبر به ۱۳ واحد رسید؛ در حالی که این شاخص در ماه اوت ۳ واحد و در سپتامبر سال گذشته منفی ۱۲ واحد بود. این افزایش در شرایطی رخ داده که سفارشهای داخلی و مجموع سفارشهای صادراتی چین همچنان پایینتر از سطح سال گذشته قرار دارند.
این آمار از آن جهت اهمیت دارد که تغییر رفتار شرکتها پیش از مشخص شدن نتیجه مذاکرات، میتواند نشانهای از کاهش ریسک ادراکشده در تجارت دوجانبه باشد. تمدید آتشبس تجاری میان واشنگتن و پکن تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ نیز فضای بیشتری برای ادامه مذاکرات ایجاد کرده است، هرچند موضوعات اصلی اختلاف، از تعرفهها گرفته تا مواد معدنی راهبردی و خرید محصولات کشاورزی، همچنان پابرجا هستند.
سفارشهای آمریکا در نقطهای حساس افزایش یافت
نظرسنجی چین بیژ بوک از حدود ۱٬۳۰۰ شرکت چینی در فاصله اول تا ۲۲ سپتامبر انجام شده است؛ یعنی درست در دورهای که بازارها در انتظار دیدار ترامپ و شی و مشخص شدن مسیر بعدی روابط تجاری دو کشور بودند.
شاخص سفارشهای آمریکا که از تفاضل سهم شرکتهایی که افزایش سفارش را گزارش کردهاند و سهم شرکتهایی که کاهش سفارش داشتهاند محاسبه میشود، در سپتامبر به ۱۳ رسید. این رقم نهتنها نسبت به ماه اوت افزایش یافته، بلکه فاصله قابل توجهی با سطح منفی ۱۲ در سپتامبر سال گذشته دارد.
با این حال، نباید این افزایش را به معنای بازگشت کامل تجارت خارجی چین به روند صعودی تفسیر کرد. طبق همین بررسی، مجموع سفارشهای داخلی و صادراتی چین همچنان پایینتر از سال گذشته قرار دارد و سفارشهای جدید نسبت به ماه اوت نیز کاهش یافتهاند. بنابراین اتفاقی که در سپتامبر رخ داده، بیشتر به بهبود نسبی تقاضای آمریکا برای کالاهای چینی مربوط میشود تا یک احیای فراگیر در بخش صادرات چین.
چرا شرکتهای آمریکایی سفارشهای بیشتری ثبت کردند؟
یکی از توضیحات اصلی برای این افزایش، کاهش موقت ریسک تجاری میان واشنگتن و پکن است. شرکتهای آمریکایی زمانی که با احتمال افزایش تعرفه یا محدودیتهای جدید مواجه میشوند، ممکن است خرید از چین را کاهش داده یا سفارشها را به تعویق بیندازند. اما زمانی که احتمال تشدید تنش کاهش پیدا میکند، بخشی از این شرکتها میتوانند سفارشهای خود را زودتر ثبت کنند تا از شرایط تجاری موجود استفاده کنند.
در هفتههای منتهی به دیدار ترامپ و شی، نشانههایی از همین رفتار مشاهده شد. دو کشور توافق کردند آتشبس تجاری را برای دو ماه دیگر تمدید کنند و برخی اقدامات محدودکننده، از جمله افزایش هزینههای بندری و بخشی از محدودیتهای مرتبط با صادرات مواد معدنی راهبردی، به تعویق بیفتد.
در چنین شرایطی، شرکتها الزاماً منتظر نمیمانند تا یک توافق بلندمدت و کامل امضا شود. حتی کاهش احتمال تشدید تنش میتواند برای تصمیمگیری کوتاهمدت آنها کافی باشد. این مسئله بهویژه برای واردکنندگان آمریکایی اهمیت دارد؛ زیرا تغییر تعرفه یا محدودیت وارداتی میتواند مستقیماً هزینه خرید، قیمت تمامشده و زمان تحویل کالا را تحت تأثیر قرار دهد.
چین هنوز با محدودیتهای تجاری روبهرو است
با وجود افزایش سفارشهای آمریکا، فشار تجاری بر چین همچنان پایان نیافته است. بر اساس برآورد بارکلیز که در گزارش اصلی به آن اشاره شده، نرخ مؤثر تعرفه آمریکا بر کالاهای چینی حدود ۲۳ درصد است؛ سطحی که همچنان بالاتر از میانگین تعرفه آمریکا برای بسیاری از شرکای تجاری بزرگ این کشور قرار دارد.
از سوی دیگر، اختلافات میان دو کشور فقط به تعرفهها محدود نمیشود. مواد معدنی کمیاب، فناوری پیشرفته، هوش مصنوعی، خرید محصولات کشاورزی و موضوع تایوان همچنان بخشی از دستورکار روابط واشنگتن و پکن هستند.
مواد معدنی کمیاب در این میان اهمیت ویژهای دارند. چین همچنان نقش بسیار مهمی در زنجیره جهانی استخراج، فرآوری و تولید آهنرباهای مبتنی بر این مواد دارد و واشنگتن به دنبال کاهش وابستگی خود به زنجیره تأمین چین است. به همین دلیل، حتی اگر تعرفهها برای مدتی ثابت بمانند، مسئله زنجیره تأمین همچنان میتواند به یکی از نقاط اصلی اختلاف میان دو کشور تبدیل شود.
بنادر چین نیز نشانههایی از افزایش تجارت نشان دادند
افزایش سفارشهای آمریکا تنها نشانه بهبود جریان تجارت نیست. دادههای رسمی اخیر نشان دادهاند که بنادر چین در آستانه دیدار ترامپ و شی یکی از شلوغترین دورههای فعالیت خود را تجربه کردهاند؛ موضوعی که با افزایش جریان کالا و انتظار برای ثبات بیشتر در روابط تجاری همزمان شده است.
این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد چین همچنان با فشارهایی مانند ضعف تقاضای داخلی، مشکلات بخش مسکن و فشار بر فعالیت تولیدی مواجه است. به همین دلیل، صادرات همچنان یکی از مهمترین کانالهای حمایت از فعالیت اقتصادی چین محسوب میشود.
اگر ثبات تجاری با آمریکا ادامه پیدا کند، صادرکنندگان چینی فرصت بیشتری برای حفظ سفارشهای خارجی و برنامهریزی تولید خواهند داشت. اما اگر مذاکرات دوباره به سمت افزایش تعرفهها و محدودیتهای تجاری حرکت کند، همین جریان میتواند به سرعت معکوس شود.
آتشبس تا ژانویه؛ فرصت برای مذاکره، نه پایان اختلاف
مهمترین تحول سیاسی–اقتصادی این هفته، تمدید آتشبس تجاری آمریکا و چین تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ بود. این تمدید به دو کشور فرصت بیشتری برای مذاکره درباره مسائل پیچیدهتر میدهد، اما به معنای حل شدن اختلافات ساختاری میان آنها نیست.
واشنگتن احتمالاً به دنبال پیشرفت بیشتر در زمینه صدور مجوزهای صادرات مواد معدنی کمیاب برای مصرفکنندگان آمریکایی و افزایش خرید محصولات کشاورزی از آمریکا خواهد بود. در مقابل، پکن نیز منافع مشخص خود را دنبال میکند و انتظار دارد فشارهای آمریکا در حوزههای مختلف کاهش یابد. همین منافع متقابل باعث شده دو طرف، دستکم در کوتاهمدت، انگیزههایی برای جلوگیری از تشدید دوباره تنش داشته باشند.
تحلیلگران گروه اوراسیا نیز پس از تمدید آتشبس، احتمال تداوم ثبات در روابط دوجانبه را افزایش دادهاند؛ هرچند این ارزیابی به معنای از میان رفتن اختلافات بنیادی میان دو کشور نیست.
“
«نکته مهم این گزارش، خودِ افزایش سفارشها نیست؛ بلکه زمان وقوع آن است. بنگاهها پیش از آنکه دیپلماسی به توافقی پایدار تبدیل شود، در حال قیمتگذاری احتمال ثبات در روابط آمریکا و چین هستند و این رفتار میتواند از تحولات رسمی سیاست تجاری جلوتر حرکت کند. اگر این روند در ماههای آینده با رشد پایدار سفارشهای صادراتی چین، بهبود فعالیت بنادر و کاهش محدودیتهای مواد معدنی راهبردی همراه شود، میتوان از یک تغییر معنادارتر در انتظارات تجاری سخن گفت؛ اما در شرایط فعلی، دادهها بیشتر بازتاب خرید فرصت از سوی بنگاهها در یک پنجره شکننده ثبات است تا نشانه پایان رقابت اقتصادی میان واشنگتن و پکن. همین تفاوت میان «کاهش تنش» و «حل اختلاف» است که باید در تحلیل بازارهای جهانی مورد توجه قرار گیرد.»
بابک شیری
اثر این تحولات بر اقتصاد جهانی
روابط تجاری آمریکا و چین تنها یک مسئله دوجانبه نیست. این دو اقتصاد در مرکز زنجیرههای تأمین جهانی قرار دارند و تغییر در تعرفهها یا محدودیتهای تجاری میتواند از طریق قیمت کالاها، هزینه حملونقل، مواد اولیه و تولید صنعتی به سایر کشورها منتقل شود.
افزایش سفارشهای آمریکایی از چین در شرایط فعلی میتواند نشانهای از تلاش شرکتها برای کاهش ریسک کوتاهمدت باشد. اگر ثبات تجاری ادامه پیدا کند، شرکتهای آمریکایی امکان بیشتری برای برنامهریزی واردات و شرکتهای چینی نیز فرصت بیشتری برای حفظ ظرفیت صادراتی خود خواهند داشت اما در صورت بازگشت تنش، پیامدها میتواند متفاوت باشد؛ بهویژه در بخشهایی که وابستگی بیشتری به زنجیره تأمین چین دارند.
به همین دلیل، بازارها احتمالاً در ماههای آینده نهتنها به تعرفهها، بلکه به جریان مواد معدنی کمیاب، سفارشهای صادراتی، خرید محصولات کشاورزی و سیاستهای فناوری نیز توجه خواهند کرد.
جمعبندی
جهش شاخص سفارشهای آمریکا از چین به ۱۳ واحد در سپتامبر، در مقایسه با ۳ واحد در اوت و منفی ۱۲ واحد در سپتامبر سال گذشته، نشان میدهد بخشی از بنگاههای آمریکایی در آستانه دیدار ترامپ و شی، احتمال ثبات بیشتر در روابط تجاری را در تصمیمهای خرید خود لحاظ کردهاند. با این حال، ضعف نسبی مجموع سفارشهای داخلی و صادراتی چین نشان میدهد که این تغییر هنوز به معنای بازگشت کامل تقاضای خارجی یا احیای گسترده اقتصاد چین نیست.
تمدید آتشبس تجاری تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ نیز یک بازه زمانی جدید برای مذاکره ایجاد کرده است، اما مسائل اصلی همچنان باقی ماندهاند؛ از تعرفهها و مواد معدنی کمیاب گرفته تا خرید محصولات کشاورزی، فناوری و محدودیتهای راهبردی.
در نتیجه، دادههای سفارشهای آمریکا را میتوان بیش از آنکه نشانه یک تغییر ساختاری در تجارت جهانی دانست، نشانهای از کاهش موقت ریسک تجاری و افزایش تمایل بنگاهها به استفاده از پنجره ثبات موجود تلقی کرد.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
