برنامه آمریکا برای ایجاد یک پایگاه بلندمدت روی ماه دیگر صرفاً در حد یک چشمانداز دوردست فضایی نیست و ناسا اکنون در حال مشخص کردن فناوریهایی است که برای تحقق این هدف به آنها نیاز خواهد داشت. این سازمان در هفته گذشته درخواستهایی برای دریافت پیشنهاد درباره پنج نیاز مشخص مرتبط با مأموریت پایگاه ماه منتشر کرد؛ نیازهایی که از استخراج اکسیژن از سطح ماه تا سامانههای تولید برق خورشیدی را شامل میشوند. با این حال، در میان این فناوریها یک گزینه اهمیت ویژهای دارد: یک مولد هستهای کوچک که بتواند بدون وابستگی به زیرساختهای متعارف نیروگاهی، برق موردنیاز تجهیزات و ساکنان آینده پایگاه را تأمین کند.
- برنامه ناسا برای ایجاد یک پایگاه دائمی روی ماه وارد مرحله اجراییتری شده و این سازمان به دنبال راهکارهایی برای تأمین نیازهای حیاتی این پایگاه است.
- یکی از مهمترین نیازها، یک منبع ساده و قابلاعتماد تولید برق هستهای است که بتواند در شرایط دشوار سطح ماه فعالیت کند.
- فناوری موردنظر ناسا پیشتر توسط یکی از زیرمجموعههای شرکت آمتک ساخته و برای این سازمان در مقیاس عملیاتی آزمایش شده است.
- موفقیت در این پروژه میتواند علاوه بر قرارداد ناسا، به یک ابزار مهم برای بازاریابی این فناوری در سایر بازارهای تخصصی تبدیل شود.
مسئله تأمین انرژی در ماه با آنچه روی زمین تجربه میشود تفاوت اساسی دارد. نیروگاههای هستهای متعارف معمولاً با شکافت اتمهای اورانیوم، آب را به بخار تبدیل میکنند و سپس بخار توربین تولید برق را به حرکت درمیآورد. چنین سازوکاری برای محیط ماه گزینه مناسبی نیست، زیرا دسترسی به آب در سطح ماه بسیار محدود است. در نتیجه، ناسا به دنبال فناوریهایی است که بتوانند با ساختاری سادهتر و بدون نیاز به حجم زیادی از آب، انرژی پایدار تولید کنند.
نیاز ناسا به یک منبع برق هستهای قابلاعتماد
یکی از راهکارهای مورد توجه، فناوری «مولد رادیوایزوتوپی استرلینگ» است. این سامانه به جای آنکه برای تولید برق به یک چرخه بخار و توربین متکی باشد، از گرمای طبیعی حاصل از واپاشی مواد رادیواکتیو مانند پلوتونیوم-۲۳۸ استفاده میکند.
اصل عملکرد این فناوری نسبتاً ساده است. ماده رادیواکتیو در فرآیند واپاشی گرما تولید میکند و این گرما به یک سامانه استرلینگ منتقل میشود. در این سامانه، یک پیستون داخل سیلندر به صورت رفت و برگشتی حرکت میکند و حرکت یک آهنربا در انتهای پیستون میتواند جریان الکتریکی ایجاد کند.
مزیت چنین ساختاری برای مأموریتهای فضایی، کاهش وابستگی به تجهیزات مکانیکی پیچیده و منابع خارجی است. پایگاه ماه باید بتواند در محیطی فعالیت کند که دسترسی به تعمیرات، سوخترسانی یا زیرساختهای زمینی عملاً وجود ندارد. بنابراین قابلیت اطمینان منبع انرژی میتواند به اندازه ظرفیت تولید برق اهمیت داشته باشد.
فناوری اثباتشده، مزیت اصلی آمتک
بر اساس گزارش مورد بررسی، چند شرکت تاکنون در توسعه مولدهای استرلینگ رادیوایزوتوپی فعالیت کردهاند، اما تنها یک شرکت توانسته عملکرد بلندمدت طراحی خود را برای ناسا اثبات کند. این فناوری توسط یکی از زیرمجموعههای آمتک توسعه یافته است؛ موضوعی که میتواند برای سهام این شرکت اهمیت بیشتری از اندازه فعلی کسبوکار فضایی آن داشته باشد.
مزیت چنین سابقهای در پروژههای فضایی، صرفاً دریافت یک قرارداد نیست. زمانی که یک فناوری در یک مأموریت واقعی توسط سازمانی مانند ناسا آزمایش و عملکرد بلندمدت آن تأیید شده باشد، شرکت سازنده میتواند از این سابقه به عنوان یک گواه اعتبار در مذاکرات آینده استفاده کند.
به بیان دیگر، ناسا میتواند برای این فناوری نقش یک مشتری مرجع را ایفا کند. اگر یک سامانه تولید برق در یکی از سختترین محیطهای قابل تصور برای تجهیزات مهندسی بتواند عملکرد مورد انتظار را حفظ کند، شرکت سازنده میتواند از این تجربه برای معرفی فناوری خود به سایر مشتریان و پروژههای تخصصی استفاده کند.
چرا پایگاه ماه به انرژی متفاوتی نیاز دارد؟
تولید برق در ماه تنها مسئله تأمین انرژی نیست؛ بلکه مسئله دوام انرژی نیز مطرح است. زیرساختهای یک پایگاه بلندمدت باید در شرایطی فعالیت کنند که محیط خارجی، دسترسی محدود به منابع و پیچیدگی انتقال تجهیزات، هزینه شکست را بسیار بالا میبرد.
سامانههای خورشیدی یکی از گزینههای اصلی برای تولید انرژی در ماه هستند، اما ناسا همزمان به دنبال منابع هستهای است. همین مسئله نشان میدهد که احتمالاً یک فناوری واحد نمیتواند تمام نیازهای انرژی پایگاه آینده را پاسخ دهد و ترکیبی از منابع مختلف مورد نیاز خواهد بود.
در این میان، یک مولد رادیوایزوتوپی میتواند به عنوان منبعی مستقل از تابش خورشید مورد استفاده قرار گیرد. این ویژگی برای مأموریتهایی که به تأمین انرژی پایدار نیاز دارند، اهمیت زیادی دارد.
“
«از منظر سرمایهگذاری، جذابترین بخش این خبر خود قرارداد ناسا نیست، بلکه اعتباری است که موفقیت یک فناوری در سختترین محیط عملیاتی ممکن میتواند برای مالک آن ایجاد کند. اگر آمتک بتواند سابقه اثباتشده فناوری استرلینگ را از یک پروژه تخصصی فضایی به مجموعهای از قراردادهای جدید تبدیل کند، بازار بالقوه این فناوری میتواند بسیار بزرگتر از مأموریت ماه باشد؛ با این حال، در شرایط فعلی بهتر است این موضوع به عنوان یک اختیار رشد فناورانه در کنار کسبوکار اصلی شرکت دیده شود، نه دلیلی مستقل برای ارزشگذاری سهام. نقطهای که این داستان را از یک خبر فضایی به یک محرک واقعی سرمایهگذاری تبدیل میکند، زمانی خواهد بود که شواهدی از سفارشهای تجاری جدید، درآمد قابلاندازهگیری و تکرارپذیری این فناوری خارج از پروژه ناسا ظاهر شود.»
بابک شیری
یک قرارداد فضایی چگونه میتواند ارزش سهام را تغییر دهد؟
از منظر سرمایهگذاری، جذابیت این داستان لزوماً به ارزش مستقیم قرارداد ناسا محدود نمیشود. اندازه بازار فضایی در مقایسه با بخشهای اصلی فعالیت شرکت ممکن است کوچک باشد، اما موفقیت یک فناوری تخصصی میتواند ارزش تجاری آن را در بازارهای دیگر افزایش دهد.
اگر فناوری مولد استرلینگ رادیوایزوتوپی بتواند در پروژههای آینده فضایی جایگاه خود را تثبیت کند، آمتک میتواند از سابقه همکاری با ناسا برای توسعه فرصتهای جدید استفاده کند. در چنین شرایطی، قرارداد دولتی به نوعی سکوی اعتبار تجاری تبدیل میشود.
البته باید میان «پتانسیل فناوری» و «اثر مالی قطعی بر شرکت» تفاوت قائل شد. گزارش مورد بررسی رقم قرارداد، درآمد احتمالی آمتک یا سهم این فناوری از سود شرکت را مشخص نمیکند. بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس این خبر، تأثیر مالی دقیق پروژه بر ارزش سهام را محاسبه کرد.
فرصت بزرگتر شاید خارج از ماه باشد
مهمترین بخش این داستان ممکن است در نهایت خود ماه نباشد. توسعه فناوریهای تولید برق هستهای کوچک، قابلاعتماد و مستقل از زیرساختهای متعارف میتواند کاربردهایی فراتر از مأموریتهای فضایی داشته باشد.
پروژههای فضایی معمولاً به دلیل شرایط سخت خود به فناوریهایی نیاز دارند که از نظر قابلیت اطمینان در سطح بسیار بالایی قرار داشته باشند. بنابراین موفقیت در چنین پروژهای میتواند یک سابقه فنی ارزشمند برای شرکت ایجاد کند.
با این حال، تبدیل این مزیت فنی به درآمد پایدار نیازمند قراردادهای جدید و توسعه بازار است. به همین دلیل، سرمایهگذاران باید در ارزیابی این داستان میان آنچه امروز اثبات شده و آنچه ممکن است در آینده اتفاق بیفتد، تفاوت قائل شوند.
جمعبندی
حرکت ناسا برای ایجاد یک پایگاه بلندمدت روی ماه، زنجیرهای از نیازهای فناورانه جدید ایجاد کرده است؛ از استخراج اکسیژن و تولید برق خورشیدی گرفته تا منابع هستهای کوچک و قابلاعتماد. در میان این نیازها، مولد رادیوایزوتوپی استرلینگ به دلیل قابلیت تولید برق از گرمای ناشی از واپاشی مواد رادیواکتیو، یکی از گزینههای مهم برای محیط ماه محسوب میشود.
برای آمتک، اهمیت این فناوری بیشتر از یک پروژه فضایی است. یکی از زیرمجموعههای این شرکت پیشتر طراحی خود را برای ناسا ساخته و عملکرد بلندمدت آن را اثبات کرده است؛ مزیتی که میتواند در رقابت برای پروژههای آینده اهمیت داشته باشد.
با این حال، این داستان هنوز بیشتر یک فرصت بالقوه است تا یک تغییر بنیادین در صورتهای مالی شرکت. رقم قرارداد و میزان درآمد احتمالی حاصل از آن در گزارش مشخص نشده و بنابراین ارزشگذاری سهام باید بر اساس کل کسبوکار آمتک انجام شود، نه صرفاً یک پروژه فضایی.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
