ترکیه واردات گاز ترکمنستان از طریق زیرساخت‌های ایران را در پی فشارهای ناشی از تحریم‌های آمریکا به حالت تعلیق درآورده است. این امر از سوی آلپ‌ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام شد که تردیدهای تازه‌ای پیرامون جاه‌طلبی‌های آنکارا برای تبدیل شدن به قطب اصلی ترانزیت گاز آسیای مرکزی به اروپا ایجاد کرده است.

بایراکتار در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرد که این توقف به‌دلیل محدودیت‌های مرتبط با دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) صورت گرفته است.

وزیر انرژی ترکیه در این باره اظهار داشت: «ما به‌دلیل دخالت و مسائل مربوط به اوفک (OFAC) این روند را متوقف کردیم. هرچند ما هیچ پولی به ایران پرداخت نمی‌کردیم، اما اوضاع میان ایران و آمریکا تشدید شد.»

ترکیه از مارس ۲۰۲۵ و بر اساس توافق سه‌جانبه، تأمین سالانه ۱.۳ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان را از طریق زیرساخت‌های ایران را آغاز کرد. هدف از این توافق، تنوع‌بخشی به واردات انرژی ترکیه و در عین حال فراهم آوردن مسیری بیشتر برای ورود گاز ترکمنستان به بازارهای بین‌المللی بود. شرکت دولتی انرژی ترکیه (بوتاش – BOTAŞ) نیز برای این سازوکار مجوز وارداتی معتبر تا سال ۲۰۳۳ دریافت کرده بود.

با این حال، ترکمنستان در اکتبر ۲۰۲۵ ارسال گاز را متوقف کرد و در ابتدا دلیل این وقفه را انقضای توافق کوتاه‌مدت و عدم دستیابی به توافق دوجانبه بر سر حجم عرضه و قیمت‌ها اعلام کرد. در اوایل سال ۲۰۲۶، بایراکتار اعلام کرده بود که واردات از طریق ایران ممکن است از سر گرفته شود، اما این برنامه‌ها هرگز عملیاتی نشدند.

اظهارات اخیر وی نشان می‌دهد که تشدید تنش‌ها میان واشنگتن و تهران، تلاش‌ها برای احیای این توافق و سازوکار ترانزیتی را با پیچیدگی جدی مواجه کرده است.

ظرفیت گاز ترکمنستان برای تقویت نقش هاب ترکیه

با وجود این تعلیق، بایراکتار تأکید کرد که ترکیه همچنان از ظرفیت قابل‌توجهی برای گسترش ترانزیت گاز طبیعی به سوی بازارهای اروپایی برخوردار است.

وی اشاره کرد که خط لوله انتقال گاز ترانس آناتولی (تاناپ – TANAP) که گاز جمهوری آذربایجان را از خاک ترکیه عبور می‌دهد، از ظرفیت کافی برای پذیرش حجم صادراتی به مراتب بزرگ‌تر برخوردار است. به گفته وزیر انرژی ترکیه، این کشور پتانسیل آن را دارد که میزان گاز ارسالی به اروپا از طریق شبکه موجود را تا دو برابر افزایش دهد.

بایراکتار همچنین به ذخایر عظیم گاز طبیعی ترکمنستان به عنوان منبع بالقوه تأمین گاز برای هر دو مصرف‌کننده ترک و اروپایی اشاره کرد. او این احتمال را مطرح کرد که هم‌زمان با تخلیه تدریجی ذخایر موجود آذربایجان، گاز ترکمنستان بتواند جایگزین مناسبی باشد.

با این وجود، انتقال حجم قابل‌توجهی از گاز ترکمنستان به سمت غرب مستلزم عبور از موانع دیرینه زیرساختی و چالش‌های سیاسی است. طرح خط لوله مستقیم ترانس‌کاسپین (Trans-Caspian) که ترکمنستان را به آذربایجان متصل می‌کند سال‌هاست مورد بحث قرار دارد، اما این پروژه با موانعی در حوزه سرمایه‌گذاری، سیاست‌های منطقه‌ای و اختلافات پیرامون منافع اقتصادی دریایی در دریای خزر روبرو بوده است. تحقق چنین اتصالی می‌تواند به گاز ترکمنستان اجازه دهد تا وارد شبکه خطوط لوله آذربایجان شده و متعاقباً از طریق «کریدور جنوبی گاز» به ترکیه و بازارهای اروپایی برسد.

سایه تحریم‌های ایران بر ابهام قراردادهای انرژی آنکارا

این تعلیق در شرایطی رخ می‌دهد که ترکیه در مورد توافقات فعلی تأمین گاز طبیعی خود با ایران نیز با بلاتکلیفی روبروست. قراردادهای گازی آنکارا با تهران قرار است در ماه نوامبر به پایان برسد و هنوز مشخص نیست که آیا دولت ترکیه در شرایط ژئوپلیتیکی کنونی تمایلی به تمدید آنها دارد یا خیر.

تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران طی سال ۲۰۲۶ تشدید شده و تراکنش‌های مالی، عملیات‌های مرتبط با بخش انرژی و روابط تجاری شامل نهادهای ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است.

این اختلال نشان‌دهنده دشواری‌های ایجاد و توسعه کریدورهای جایگزین انرژی برای ترکیه است که به زیرساخت‌های عبوری از کشورهای تحت تحریم‌های بین‌المللی وابسته‌اند.

برای جمهوری آذربایجان نیز تجدید بحث‌ها پیرامون گاز ترکمنستان، اهمیت بالقوه «کریدور جنوبی گاز» را به عنوان مسیر ترانزیت آتی برای منابع انرژی آسیای مرکزی آشکار می‌کند. هرچند زیرساخت‌های لازم برای عبور از بستر خزر کماکان توسعه‌نیافته باقی مانده‌اند.