آیا ترامپ و شی درباره تجارت، هوش مصنوعی و عناصر نادر به توافقی می‌رسند؟

دیدار دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در واشنگتن در شرایطی برگزار می‌شود که روابط اقتصادی دو قدرت بزرگ جهان پس از جنگ تعرفه‌ای وارد مرحله‌ای شکننده از ثبات شده است. دو طرف اکنون به دنبال حفظ آتش‌بس تجاری هستند، اما اختلافات بر سر تعرفه‌ها، زنجیره‌های تأمین، صادرات مواد معدنی حساس، هوش مصنوعی و تحریم‌های ایران همچنان پابرجاست. از سوی دیگر، مسئله تایوان نیز همچنان یکی از ریسک‌های ساختاری روابط واشنگتن و پکن محسوب می‌شود.

شی جین‌پینگ قرار است ۲۴ سپتامبر با ترامپ در کاخ سفید دیدار کند؛ نشستی که پیش از آن، مذاکرات اقتصادی مقام‌های دو کشور در نیویورک انجام شده است. در این مذاکرات، تجارت، تعرفه‌ها، عناصر نادر و هوش مصنوعی در کنار موضوع ایران مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

دیدار ترامپ و شی در حساس‌ترین مقطع روابط اقتصادی دو کشور

سفر شی جین‌پینگ به واشنگتن در شرایطی انجام می‌شود که آمریکا و چین تلاش کرده‌اند پس از جنگ تعرفه‌ای، نوعی ثبات شکننده را به روابط اقتصادی خود بازگردانند. در اوج این مناقشه، تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای چینی به سطوح بسیار بالا رسید و پکن نیز با تعرفه‌های تلافی‌جویانه پاسخ داد. مذاکرات بعدی باعث کاهش بخشی از این فشارها شد، اما ساختار تجارت دو کشور همچنان با دوران پیش از جنگ تعرفه‌ای فاصله دارد.

آتش‌بس تجاری فعلی قرار است در ماه نوامبر به پایان برسد و به همین دلیل، تمدید آن یکی از اصلی‌ترین موضوعات نشست واشنگتن خواهد بود. دو طرف در ماه‌های گذشته تلاش کرده‌اند بخشی از محدودیت‌های تجاری و اختلالات زنجیره تأمین را مدیریت کنند، اما بسیاری از اختلافات اساسی همچنان حل نشده باقی مانده‌اند.

در واقع، این نشست را باید بیشتر تلاش برای مدیریت رقابت دانست تا پایان اختلافات. رویترز نیز مجموعه موضوعات تجارت، زنجیره تأمین، سرمایه‌گذاری، هوش مصنوعی، ایران و تایوان را در دستور کار احتمالی این دیدار قرار داده است.

تعرفه‌ها هنوز بسیار بالاتر از دوران پیش از جنگ تجاری هستند

کاهش شدت جنگ تعرفه‌ای به معنای بازگشت تجارت آمریکا و چین به شرایط عادی نیست. بخش قابل توجهی از تعرفه‌ها همچنان پابرجاست و هر دو کشور در کنار کاهش برخی موانع، محدودیت‌های جدیدی را نیز در حوزه‌های استراتژیک اعمال می‌کنند.

به همین دلیل، حتی اگر ترامپ و شی در واشنگتن بر سر تمدید آتش‌بس به توافق برسند، این توافق الزاماً به معنای پایان اختلافات تجاری نخواهد بود. آنچه اهمیت دارد، جلوگیری از بازگشت ناگهانی تعرفه‌ها و محدودیت‌هایی است که می‌تواند دوباره هزینه تجارت، تولید و سرمایه‌گذاری را در هر دو اقتصاد افزایش دهد.

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد دو طرف درباره کاهش برخی تعرفه‌ها برای کالاهای غیرراهبردی نیز گفت‌وگو کرده‌اند. با این حال، مسائل مرتبط با فناوری‌های پیشرفته، امنیت ملی و ظرفیت صنعتی چین همچنان از حوزه‌هایی هستند که واشنگتن با احتیاط بیشتری با آنها برخورد می‌کند.

توافق احتمالی بیشتر شبیه حفظ ثبات است تا پایان اختلاف

مذاکرات مقدماتی میان اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، و هی لیفنگ، معاون نخست‌وزیر چین، پیش از دیدار رهبران دو کشور انجام شده است. دو طرف درباره تجارت، هوش مصنوعی و مواد معدنی حساس گفت‌وگو کرده‌اند و حفظ آتش‌بس تعرفه‌ای همچنان در مرکز مذاکرات قرار دارد.

در چنین شرایطی، انتظار یک توافق جامع که همه اختلافات آمریکا و چین را حل کند چندان واقع‌بینانه نیست. نتیجه مهم‌تر می‌تواند تمدید وضعیت موجود، کاهش برخی موانع تجاری و ایجاد کانال‌هایی برای ادامه مذاکره باشد.

این رویکرد با وضعیت فعلی روابط دو کشور نیز سازگار است. واشنگتن و پکن همچنان رقیب هستند، اما هزینه بازگشت به یک جنگ تجاری تمام‌عیار برای هر دو طرف بالاست. بنابراین حفظ یک سطح مشخص از ثبات می‌تواند مهم‌تر از دستیابی به یک توافق بزرگ و نمادین باشد.

عناصر نادر؛ اهرم فشار مهم پکن

یکی از حساس‌ترین بخش‌های مذاکرات به مواد معدنی و عناصر نادر بازمی‌گردد؛ موادی که حجم تجارت آنها در مقایسه با بسیاری از کالاهای صنعتی کوچک است، اما نقش آنها در زنجیره‌های تولید خودرو، تجهیزات الکترونیکی، فناوری‌های پیشرفته و صنایع دفاعی بسیار بزرگ است.

چین در استخراج، فرآوری و تولید آهن‌رباهای عناصر نادر جایگاه مهمی در زنجیره جهانی دارد و محدودیت‌های صادراتی این کشور در سال‌های اخیر به یکی از نگرانی‌های اصلی صنایع آمریکایی تبدیل شده است. به همین دلیل، جریان صادرات این مواد اکنون بخشی از مذاکرات گسترده‌تر میان واشنگتن و پکن است.

برای آمریکا، مسئله فقط تأمین یک ماده خام نیست. ساخت ظرفیت جایگزین برای استخراج و به‌ویژه فرآوری عناصر نادر به سرمایه‌گذاری، فناوری و زمان نیاز دارد. بنابراین حتی اگر واشنگتن بخواهد وابستگی خود به چین را کاهش دهد، این فرآیند در کوتاه‌مدت قابل انجام نیست.

همین وابستگی متقابل باعث شده عناصر نادر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای چانه‌زنی اقتصادی میان دو کشور تبدیل شوند. آمریکا به دنبال تنوع‌بخشی زنجیره تأمین است و چین از موقعیت فعلی خود برای مذاکره درباره دسترسی به بازار و فناوری استفاده می‌کند.

هوش مصنوعی؛ میدان جدید رقابت واشنگتن و پکن

هوش مصنوعی احتمالاً یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این نشست با مذاکرات تجاری سال‌های گذشته است. رقابت دو کشور اکنون از تعرفه و تجارت کالا فراتر رفته و به تراشه‌های پیشرفته، مراکز داده، مدل‌های هوش مصنوعی و زیرساخت محاسباتی رسیده است.

پیش از نشست رهبران دو کشور، مقام‌های آمریکایی و چینی درباره ایجاد سازوکاری برای گفت‌وگو پیرامون ریسک‌های هوش مصنوعی و اطلاع‌رسانی درباره حوادث مرتبط با این فناوری مذاکره کرده‌اند. موضوعاتی مانند مدل‌های open-weight و closed-weight و ایجاد چارچوب‌هایی برای جلوگیری از سوءاستفاده از فناوری نیز در مذاکرات مطرح شده است.

این تحول اهمیت زیادی دارد، زیرا هوش مصنوعی هم‌زمان یک فناوری اقتصادی، صنعتی و امنیتی است. آمریکا می‌خواهد دسترسی چین به برخی فناوری‌های پیشرفته را محدود کند، در حالی که چین سرمایه‌گذاری سنگینی برای توسعه ظرفیت داخلی خود انجام می‌دهد.

در نتیجه، حتی اگر دو کشور درباره ایمنی AI یا مدیریت حوادث به توافق برسند، رقابت اصلی بر سر تراشه، محاسبات، داده و مدل‌های پیشرفته ادامه خواهد داشت. گفت‌وگو در این حوزه بیشتر به معنای مدیریت ریسک رقابت است تا پایان آن.

جنگ ایران می‌تواند معادله مذاکرات را تغییر دهد

ایران نیز در شرایط فعلی اهمیت بیشتری برای روابط واشنگتن و پکن پیدا کرده است. آمریکا در تلاش است فشار تحریمی بر شبکه‌های مرتبط با ایران را افزایش دهد، در حالی که چین یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران باقی مانده است.

به همین دلیل، موضوع تحریم‌های ایران در مذاکرات اقتصادی دو کشور نیز مطرح شده است. واشنگتن می‌خواهد چین در دور زدن تحریم‌های آمریکا علیه تهران نقش نداشته باشد، در حالی که پکن روابط اقتصادی خود با ایران را بخشی از منافع استراتژیک خود می‌داند.

اهمیت این موضوع فقط به سیاست خارجی محدود نمی‌شود. جنگ ایران مستقیماً بر بازار انرژی، حمل‌ونقل و زنجیره‌های تأمین جهانی اثر گذاشته است. هرگونه تشدید یا کاهش تنش در خاورمیانه می‌تواند قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل و در نهایت تورم اقتصادهای بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد.

از این منظر، ایران برای مذاکرات ترامپ و شی یک موضوع جانبی نیست؛ بلکه بخشی از معادله بزرگ‌تر امنیت انرژی و ثبات اقتصاد جهانی است. گزارش‌های اخیر نیز نشان می‌دهد جنگ ایران و نحوه برخورد چین با تحریم‌های آمریکا از جمله موضوعاتی است که پیش از دیدار رهبران دو کشور در مذاکرات مطرح شده است.

تایوان همچنان ریسک ساختاری روابط آمریکا و چین است

در کنار اقتصاد و فناوری، تایوان همچنان یکی از مهم‌ترین اختلافات سیاسی میان واشنگتن و پکن است. حتی اگر دو کشور در حوزه تجارت به توافق برسند، اختلاف بر سر تایوان می‌تواند همچنان بر روابط بلندمدت آنها سایه بیندازد.

چین حمایت آمریکا از تایوان و فروش تسلیحات به این جزیره را از مسائل اصلی اختلاف خود با واشنگتن می‌داند. آمریکا نیز همچنان بر حفظ توان دفاعی تایوان تأکید دارد.

به همین دلیل، توافق تجاری نمی‌تواند تمام ریسک‌های روابط آمریکا و چین را حذف کند. این دو کشور ممکن است در یک حوزه به توافق برسند و هم‌زمان در حوزه‌ای دیگر رقابت یا اختلاف خود را ادامه دهند.

“

«از منظر اقتصادی، مهم‌ترین تغییر در روابط آمریکا و چین این است که اختلاف دو کشور دیگر صرفاً بر سر کسری تجاری یا تعرفه نیست. رقابت اکنون به کنترل زنجیره‌های تأمین، فناوری‌های راهبردی، مواد معدنی حساس و زیرساخت‌های اقتصاد آینده رسیده است.

به همین دلیل، حتی اگر ترامپ و شی بتوانند در واشنگتن بر سر تمدید آتش‌بس یا کاهش بخشی از تعرفه‌ها توافق کنند، نباید آن را پایان رقابت دو کشور تلقی کرد. آنچه برای بازار اهمیت بیشتری دارد، ایجاد یک چارچوب قابل پیش‌بینی برای مدیریت این رقابت است.

اگر جریان تجارت و مواد اولیه حفظ شود، شرکت‌ها فرصت بیشتری برای سرمایه‌گذاری و بازطراحی زنجیره‌های تأمین خواهند داشت؛ اما اگر تعرفه‌ها، محدودیت صادرات و رقابت فناوری دوباره به سمت تشدید حرکت کند، هزینه آن می‌تواند از مرز آمریکا و چین فراتر رفته و به تورم، قیمت کالاها، سرمایه‌گذاری و رشد اقتصاد جهانی منتقل شود. در نهایت، شاید مهم‌ترین دستاورد دیدار ترامپ و شی نه یک «توافق بزرگ»، بلکه جلوگیری از یک شوک بزرگ‌تر باشد.»

بابک شیری

شرکت‌های بزرگ فناوری در حاشیه نشست

اهمیت اقتصادی دیدار را می‌توان از حضور مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری و صنعتی نیز مشاهده کرد. مدیرانی از شرکت‌هایی مانند آمازون، گوگل، انویدیا، اپل و سایر شرکت‌های بزرگ برای برنامه‌های مرتبط با سفر شی به واشنگتن در نظر گرفته شده‌اند. چین نیز در تلاش است یک هیئت تجاری بزرگ را همراه رئیس‌جمهور خود به آمریکا ببرد.

حضور بخش خصوصی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بخش قابل توجهی از اختلافات جدید آمریکا و چین دقیقاً در حوزه‌هایی متمرکز شده که شرکت‌های بزرگ در آنها فعالیت می‌کنند؛ از تراشه و هوش مصنوعی گرفته تا خودروهای برقی، باتری، تجهیزات الکترونیکی و زنجیره تأمین. در نتیجه، شرکت‌ها نه‌تنها از نتیجه مذاکرات تجاری، بلکه از نحوه مدیریت رقابت فناوری میان دو کشور نیز تأثیر می‌پذیرند.

بازارها بیش از توافق بزرگ به ثبات نیاز دارند

واکنش بازارهای جهانی به نشست ترامپ و شی احتمالاً بیش از آنکه به یک توافق جامع وابسته باشد، به نشانه‌هایی از کاهش یا افزایش ریسک تنش بستگی خواهد داشت.

سرمایه‌گذاران به دنبال پاسخ چند سؤال مشخص هستند: آیا آتش‌بس تعرفه‌ای تمدید می‌شود؟ آیا جریان صادرات عناصر نادر باثبات‌تر خواهد شد؟ آیا دو کشور می‌توانند برای مدیریت ریسک‌های هوش مصنوعی کانال ارتباطی ایجاد کنند؟ و آیا اختلافات مربوط به ایران و تایوان از مسیر اقتصادی دو کشور خارج خواهد شد؟

پاسخ مثبت به این پرسش‌ها می‌تواند ریسک اختلال در زنجیره‌های تأمین را کاهش دهد؛ در مقابل، تشدید دوباره تعرفه‌ها یا محدودیت صادرات مواد حیاتی می‌تواند هزینه تولید را افزایش داده و فشار بیشتری بر صنایع وابسته به تجارت جهانی وارد کند.

به همین دلیل، بازار احتمالاً بیشتر از یک «توافق تاریخی» به دنبال قابل پیش‌بینی شدن روابط آمریکا و چین است. گزارش‌های اخیر رویترز نیز بر همین مسئله تأکید دارند: هدف اصلی نشست، مدیریت روابطی است که همچنان رقابتی است، اما هر دو طرف تمایل دارند از تشدید کنترل‌نشده آن جلوگیری کنند.

در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.