عناصر خاکی کمیاب شامل ۱۷ عنصر حیاتی هستند که در فناوری‌های نوین، انرژی‌های تجدیدپذیر، صنایع دفاعی و الکترونیک کاربرد گسترده دارند. چین با سهمی بیش از 60٪ بزرگ‌ترین تولیدکننده جهانی این عناصر است.

 عناصر خاکی کمیاب چیستند؟

عناصر خاکی کمیاب (Rare Earth Elements – REEs) شامل ۱۵ عنصر لانتانید به‌علاوه اسکاندیوم و ایتریوم هستند. این عناصر به‌رغم نامشان، در پوسته زمین فراوان‌اند اما به‌ندرت در غلظت‌های اقتصادی یافت می‌شوند.

 کاربردهای هر عنصر (مهم‌ترین‌ها)

عنصر کاربرد اصلی
نئودیمیوم (Nd) آهنرباهای قوی برای موتورهای خودروهای برقی، توربین‌های بادی، هدفون و دیسک‌های سخت
پرازئودیمیوم (Pr) آلیاژهای مغناطیسی، لنزهای اپتیکی، رنگ‌های سرامیکی
دیسپروزیم (Dy) افزایش مقاومت حرارتی آهنرباها، کاربرد در صنایع دفاعی
ایتریوم (Y) فسفر در نمایشگرهای LED، سرامیک‌های مقاوم، لیزرهای پزشکی
لانتان (La) کاتالیزور در پالایش نفت، باتری‌های نیکل-هیدرید
سِریم (Ce) پولیش شیشه، کاتالیزور خودرو، آلیاژهای فلزی
گادولینیوم (Gd) تصویربرداری MRI، صفحه‌های نمایش
تربیوم (Tb) فسفر سبز در نمایشگرها، آهنرباهای خاص
اروپیم (Eu) فسفر قرمز در تلویزیون و لامپ‌های فلورسنت
اسکاندیوم (Sc) آلیاژهای سبک در هوافضا، لامپ‌های فلزی هالوژنی

🌍 تولید جهانی عناصر خاکی کمیاب (۲۰۲۴)

بر اساس داده‌های INN و STATISTA:

کشور سهم تولید جهانی
چین ۶۰٪
میانمار ۹٪
ایالات متحده ۸٪
استرالیا ۷٪
روسیه ۵٪
هند ۲٪
تایلند، ویتنام، برزیل، مالاوی مجموعاً حدود ۹٪

تولید جهانی در سال ۲۰۲۴: ۳۹۰٬۰۰۰ تن (افزایش سه‌برابری نسبت به ۲۰۱۷)

 ذخایر جهانی عناصر خاکی کمیاب

بر اساس داده‌های DISCOVERYALERT:

  • چین: بزرگ‌ترین ذخایر قابل استخراج
  • برزیل، ویتنام، روسیه، هند، استرالیا: ذخایر قابل توجه اما با محدودیت‌های زیرساختی یا زیست‌محیطی
  • ایالات متحده: ذخایر بالا اما وابسته به واردات چین برای فرآوری

 نکات کلیدی

  • نئودیمیوم، دیسپروزیم و پرازئودیمیوم حیاتی‌ترین عناصر برای انرژی‌های تجدیدپذیر و خودروهای برقی هستند.
  • چین نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده بلکه بزرگ‌ترین فرآوری‌کننده این عناصر است
  • وابستگی جهانی به چین یک چالش ژئوپلیتیکی مهم در زنجیره تأمین فناوری‌های پیشرفته محسوب می‌شود.
  • استخراج این عناصر اغلب با آلودگی زیست‌محیطی همراه است و نیاز به فناوری‌های پالایش پیشرفته دارد.