در یک نگاه
  • قیمت گاز طبیعی مایع (LNG) در بازار نقدی آسیا بیش از سه برابر شده و به بالای ۳۱ دلار به‌ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا (MMBtu) رسیده است؛ چرا که اروپا و آسیا پس از اختلال در صادرات قطر، برای دسترسی به منابع محدود گاز با یکدیگر رقابت می‌کنند.
  • جنگ ایران حدود ۶۰ میلیارد مترمکعب از عرضه جهانی LNG را از بازار خارج کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی می‌کند تولید جهانی این سوخت در سال جاری با کاهش بی‌سابقه ۳ درصدی مواجه شود.
  • بحران عرضه LNG ممکن است تا بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند؛ چرا که رشد تقاضای برق ناشی از توسعه هوش مصنوعی، محدودیت افزایش عرضه و تداوم اختلال در صادرات قطر، بازار جهانی گاز را تحت فشار نگه می‌دارند.

قیمت نقدی گاز طبیعی مایع (LNG) در آسیا از ابتدای سال تاکنون سه برابر شده است. کشورهای آسیایی و اروپایی برای دسترسی به محموله‌های محدود گاز وارد رقابتی فشرده شده‌اند. ایالات متحده در حال صادرات مقادیر بی‌سابقه‌ای از این سوخت است و شرکت دولتی انرژی قطر، قطرانرژی (QatarEnergy)، نیز به‌تازگی دوره اجرای وضعیت فورس ماژور در صادرات LNG خود را تمدید کرده است. جهان با کمبود گاز مواجه شده و این وضعیت احتمالاً برای مدتی ادامه خواهد داشت.

شاخص ژاپن-کره (Japan-Korea Marker) که معیار قیمت‌گذاری LNG در آسیا است، در ماه جاری از ۳۱ دلار به‌ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا عبور کرد. این شاخص حتی برای مدتی به بالای ۳۳ دلار رسید؛ درحالی‌که در ژانویه امسال اندکی بیش از ۹ دلار بود. این تغییر قیمت به‌خوبی ابعاد تأثیر جنگ در خلیج فارس بر امنیت عرضه جهانی گاز را نشان می‌دهد؛ جنگی که یکی از سه صادرکننده بزرگ گاز طبیعی مایع جهان را از بازار خارج کرده است.

جایگزین کردن صادرات قطر حتی برای ایالات متحده نیز دشوار بوده است؛ هرچند آمریکا به لطف تقاضای قدرتمند اروپا، صادرات LNG خود را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. اروپا برخلاف آسیا، گزینه‌های جایگزین چندانی برای گاز قطر ندارد. در مقابل، کشورهای آسیایی می‌توانند از زغال‌سنگ استفاده کنند و اکنون نیز از این گزینه بهره می‌برند.

بااین‌حال، عرضه گاز همچنان محدود است و این شرایط در سال آینده نیز ادامه خواهد داشت. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در گزارش این هفته خود نسبت به تداوم بحران عرضه جهانی گاز تا بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۷ هشدار داده است.

برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد جنگ میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، طی هشت ماه منتهی به اکتبر، حدود ۶۰ میلیارد مترمکعب از عرضه جهانی LNG را از بین برده است. افزایش تولید در آمریکا و آفریقا توانسته بخش قابل‌توجهی از این کسری را جبران کند؛ به‌طوری‌که حدود دوسوم از کاهش عرضه پوشش داده شده است.

بااین‌حال، جبران دوسوم کسری به معنای جبران کامل آن نیست و همچنان شکافی در عرضه وجود دارد. آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد تولید جهانی LNG در سال جاری ۳ درصد کاهش یابد. این کاهش در فاصله مارس تا اکتبر به ۶ درصد رسیده است.

کاهش ۳ درصدی عرضه شاید در نگاه نخست چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما شدیدترین افت سالانه تولید از زمان آغاز ثبت آمار محسوب می‌شود. نکته مهم‌تر اینکه این کاهش در شرایطی رخ می‌دهد که هم‌زمان با رقابت جهانی در حوزه هوش مصنوعی، انتظارات از رشد تقاضای انرژی نیز افزایش یافته است.

تا پیش از آغاز جنگ در خاورمیانه، چشم‌انداز بازار گاز طبیعی و به‌ویژه LNG بسیار مثبت بود. دلیل اصلی این خوش‌بینی، رونق ساخت مراکز داده بود؛ چرا که شرکت‌های بزرگ فناوری، هوش مصنوعی را به مهم‌ترین موتور رشد آینده خود تبدیل کرده‌اند.

اما خیلی زود مشخص شد که تأمین برق مراکز داده با اتکا به منابع انرژی تجدیدپذیر مانند باد و خورشید، حتی با استفاده از باتری‌ها، نمی‌تواند به‌تنهایی قابلیت اطمینان لازم را فراهم کند. در این میان، گاز طبیعی به‌عنوان عملی‌ترین و سریع‌ترین گزینه برای تأمین انرژی این مراکز مطرح شد.

بر اساس همین روندهای تقاضا، شرکت شل (Shell) در گزارش چشم‌انداز LNG سال ۲۰۲۶ خود پیش‌بینی کرده بود که تقاضای جهانی برای گاز طبیعی مایع از سال جاری تا ۲۰۵۰ حدود ۶۵ درصد افزایش پیدا کند؛ آن هم با وجود اختلال در صادرات قطر بر اثر جنگ.

رئیس بخش عملیات گاز طبیعی شل در آن زمان گفته بود: این درگیری شوکی گسترده به کل سیستم وارد کرد و اختلالات ناشی از آن به بخش‌های مختلف اقتصاد سرایت کرد؛ اما صنعت LNG تاب‌آوری خود را نشان داده و توانسته است با شرایط متغیر بازار سازگار شود.

صنعت LNG واقعاً خود را با شرایط جدید وفق داده است. این سازگاری عمدتاً از طریق افزایش تولید در تأسیسات موجود یا برنامه‌ریزی برای ایجاد ظرفیت‌های جدید صورت گرفته است. این در حالی است که تنها یک سال پیش، برخی از این طرح‌ها به‌عنوان ظرفیت‌های مازاد احتمالی در نظر گرفته می‌شدند و انتظار می‌رفت به شکل‌گیری مازاد قابل‌توجه عرضه LNG در بازار منجر شوند.

اما اکنون که جنگ همچنان ادامه دارد و گاز قطر نیز در دسترس نیست، دیگر کسی از مازاد عرضه صحبت نمی‌کند. قطر نیز برای تضمین دسترسی بلندمدت به منابع گاز، رویکرد جالب‌توجهی در پیش گرفته است.

شرکت دولتی انرژی این کشور طی هفته‌های اخیر دو قرارداد بلندمدت تأمین LNG با شرکت‌های آمریکایی امضا کرده است. بر اساس یکی از این قراردادها، شرکت چنیر انرژی (Cheniere Energy) سالانه ۴ میلیون تن LNG به قطر عرضه خواهد کرد. قرارداد دیگر نیز شامل تأمین سالانه ۳ میلیون تن گاز طبیعی مایع از سوی شرکت وودساید انرژی (Woodside Energy) است.

به گزارش رویترز، این قراردادها قطرانرژی را به بزرگ‌ترین خریدار خارجی گاز طبیعی مایع آمریکا تبدیل خواهند کرد.

قطر برنامه‌هایی برای توسعه ظرفیت صادراتی خود دارد و به نظر می‌رسد توقف تولید داخلی بر اثر اعلام فورس ماژور نیز مانع پیگیری این برنامه‌ها نخواهد شد. این اقدامات نشان‌دهنده اعتماد قطر به تداوم تقاضای قدرتمند برای LNG است؛ حتی در شرایطی که برخی تحلیلگران نسبت به آینده این تقاضا تردید دارند.

مؤسسه انرژی اینتلیجنس (Energy Intelligence) اخیراً این احتمال را مطرح کرده است که جهش قیمت‌های ناشی از جنگ، تقاضا برای گاز طبیعی مایع را کاهش دهد؛ اتفاقی که با الگوهای تاریخی بازار نفت و سایر کالاهای انرژی و حتی کالاهای غیرانرژی همخوانی دارد.

بااین‌حال، می‌توان استدلال کرد که هرگونه کاهش تقاضا برای LNG، نخست محدود و دوم موقتی خواهد بود؛ چرا که تقاضا برای کالاهای انرژی معمولاً از کشش‌پذیری قیمتی پایینی برخوردار است. به عبارت دیگر، افزایش قیمت انرژی لزوماً به کاهش متناسب مصرف آن منجر نمی‌شود.

در واقع، تقاضا هم‌اکنون نیز کاهش یافته است. آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده که مصرف جهانی گاز در ۹ ماه نخست سال جاری کاهش داشته، اما میزان این افت تنها یک درصد، معادل ۳۵ میلیارد مترمکعب، بوده است.

این کاهش در مقایسه با محدودیت ایجادشده در عرضه، چندان قابل‌توجه نیست و بار دیگر نشان می‌دهد که تقاضای گاز تا چه اندازه در برابر تغییرات قیمت و عرضه انعطاف‌ناپذیر است. این موضوع همچنین مؤید آن است که خوش‌بینی نسبت به چشم‌انداز بلندمدت بازار LNG و گاز طبیعی در مجموع، بی‌دلیل نیست.

البته برای کسانی که نگران میزان انتشار آلاینده‌ها و مقایسه آن میان گاز و زغال‌سنگ هستند، چشم‌انداز بازار زغال‌سنگ نیز همچنان مثبت است؛ زیرا زغال‌سنگ در مقایسه با گاز طبیعی ارزان‌تر تمام می‌شود.