- تنگه بابالمندب یکی از مهمترین گلوگاههای دریایی جهان است که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند و نقش حیاتی در انتقال نفت و کالا میان آسیا و اروپا دارد. اهمیت این تنگه بهویژه به دلیل نزدیکی آن به مسیر کانال سوئز است؛ هرگونه اختلال در عبور کشتیها میتواند آنها را مجبور به دور زدن دماغه امید نیک (Cap de bonne espérance) کند و هفتهها به زمان سفر و هزینه حملونقل بیفزاید.
- کنترل یا تهدید بابالمندب از سوی حوثیها میتواند پیامدهای گستردهای برای تجارت جهانی و بازار انرژی داشته باشد. حملات حوثیها در سالهای اخیر باعث شده شماری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی و نفتی مسیر کشتیهای خود را تغییر دهند و هزینههای حملونقل افزایش یابد. بر اساس دادههای کپلر (Kpler)، در ماه ژوئن حدود ۷ درصد از تولید جهانی نفت از این مسیر عبور کرده است؛ بنابراین هرگونه تشدید تنش در بابالمندب میتواند بازار نفت و زنجیره تأمین جهانی را تحت فشار قرار دهد.
حوثیهای مورد حمایت ایران در تلاش هستند کنترل کل سواحل دریای سرخ یمن را به دست بگیرند؛ اقدامی که میتواند اهرم فشار آنها بر تنگه بابالمندب را بیش از پیش تقویت کند. بابالمندب یکی از پرترددترین و مناقشهبرانگیزترین گلوگاههای دریایی جهان است.
این گروه شبهنظامی پیشتر محاصره دریایی علیه عربستان سعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان، اعلام کرده است. تسلط حوثیها بر آبراه بابالمندب میتواند تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را بیش از پیش از مسیرهای اصلی کشتیرانی آنها دور و منزوی کند.
بابالمندب کجاست؟
نام این تنگه به دلیل شرایط خطرناک کشتیرانی در آن، «دروازه اشکها» گذاشته شده است. بابالمندب در جنوبیترین بخش دریای سرخ و میان یمن در شبهجزیره عربستان و جیبوتی و اریتره در سواحل آفریقا قرار دارد.
این تنگه در نقطهای مقابل تنگه هرمز در آن سوی شبهجزیره عربستان قرار گرفته است؛ تنگهای که در جریان جنگ آمریکا و ایران به یکی از کانونهای اصلی توجه تبدیل شده است.
عرض آبراه در باریکترین نقطه حدود ۱۸ مایل (۲۹ کیلومتر) است و همین مسئله باعث شده تردد کشتیها به دو مسیر برای ورود و خروج محدود شود؛ این دو مسیر نیز به وسیله جزیره یمنی «پریم» (مایون به عربی) از یکدیگر جدا شدهاند.
در شمال این منطقه، جزایر حَنیش قرار دارند که میان شهرهای بندری حدیده و مخا واقع شدهاند و کنترل آنها به هر طرفی که این جزایر را در اختیار داشته باشد، دید و موقعیت راهبردی مناسبی برای نظارت بر کشتیهای در حال نزدیک شدن میدهد. حوثیها کنترل حدیده را در دست دارند و از این بندر بهعنوان پایگاهی برای حملات گستردهتر خود علیه کشتیرانی در دریای سرخ استفاده کردهاند.
✔️ بیشتر بخوانید: سخنگوی حوثیهای یمن: آزادی کشتیرانی و تجارت بینالمللی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب همچنان امن و بدون وقفه است
این گروه شبهنظامی در حال پیشروی بیشتر به سمت جنوب بوده و شهر مخا را نیز تصرف کرده است؛ شهری بندری و تاریخی که بهطور گسترده از آن بهعنوان زادگاه تجارت جهانی قهوه یاد میشود. در جنوبیترین بخش این مسیر نیز شهر ذباب قرار دارد که مستقیماً در امتداد خود تنگه واقع شده است و به همین دلیل، در پیشروی حوثیها به سمت جنوب، یک هدف راهبردی بسیار مهم محسوب میشود. کنترل ذباب و جزیره پریم، کلید در اختیار گرفتن تنگه بابالمندب است.
چه محمولههایی از بابالمندب عبور میکنند؟
این تنگه یکی از مهمترین مسیرهای جهان برای انتقال دریایی کالا و مواد اولیه به شمار میرود؛ بهویژه برای محمولههایی که از آسیا و از طریق کانال سوئز به اروپا میروند. بابالمندب همچنین برای تردد محمولههای نفتی از خط لوله سوئز-مدیترانه در سواحل دریای سرخ مصر اهمیت زیادی دارد و مسیر انتقال کالاهایی به مقصد آسیا، از جمله نفت روسیه، نیز محسوب میشود.
بابالمندب دروازه جنوبی کانال سوئز است؛ به این معنا که کشتیها برای دسترسی به کانال سوئز از سمت جنوب، ناگزیر باید از این تنگه عبور کنند.
اختلال در کشتیرانی در این تنگه، کشتیها را مجبور میکند مسیر خود را تغییر داده و از اطراف دماغه امید نیک در جنوب آفریقا عبور کنند؛ مسیری که در مقایسه با یک سفر مستقیم، هفتهها به زمان سفر اضافه کرده و هزینههای قابلتوجهی ایجاد میکند.
کنترل بابالمندب توسط حوثیها چه معنایی خواهد داشت؟
حتی ایجاد اختلال نسبی در این تنگه نیز پیامدهای شدیدی به همراه داشته است. از اواخر سال ۲۰۲۳، حوثیها کارزار مستمری از حملات علیه کشتیها در جنوب دریای سرخ و تنگه بابالمندب آغاز کردند. آنها اعلام کردند این حملات در حمایت از فلسطینیها در غزه و در جریان جنگ میان حماس و اسرائیل انجام میشود.
تأثیر این حملات فوری و گسترده بود. شرکتهای بزرگ کشتیرانی و نفتی، از جمله هاپاگ-لوید (Hapag-Lloyd)، اماسسی (MSC) و مرسک، همچنین شرکت نفتی BP و گروه حملونقل نفتکش فرانتلاین (Frontline)، مسیر کشتیهای خود را از کانال سوئز تغییر داده و به جای آن، مسیر طولانی اطراف قاره آفریقا را انتخاب کردند.
در نتیجه، هزینه حملونقل دریایی بهشدت افزایش یافت و زمان سفرها نیز به میزان قابلتوجهی طولانیتر شد.
اعمال کنترل شدید حوثیها بر این آبراه میتواند برای ایران، حامی این گروه، در جنگ با ایالات متحده یک مزیت راهبردی مهم ایجاد کند؛ جنگی که پیشتر نیز باعث کاهش شدید محمولههای انرژی عبوری از تنگه هرمز شده و جهش قیمت نفت را به دنبال داشته است.
بر اساس دادههای شرکت کپلر (Kpler)، حجم کل فرآوردههای نفتی عبوری از بابالمندب در ماه ژوئن حدود ۷ درصد از تولید جهانی نفت بوده است.
✔️ بیشتر بخوانید: بازگشت نفت به کانال ۱۰۰ دلار؛ زنگ خطر برای تورم جهانی به صدا درآمد
