اگر تحولات بازار کریپتو و اخبار دور زدن تحریمها را دنبال میکنید، گزارش جدید روزنامه والاستریت ژورنال (WSJ) احتمالاً یکی از جنجالیترین اسنادی است که به تازگی رو شده است. این گزارش که بر اساس تحلیلهای کارشناسان و بازرسان بلاکچین (از جمله موسسه معروف TRM Labs) تنظیم شده، ادعا میکند که مجموعههای مرتبط با ایران از سال ۲۰۱۹ تاکنون، بیش از ۳.۸۴ میلیارد دلار ارز دیجیتال را از طریق صرافی کویناکس (CoinEx) جابهجا کردهاند.
با این حساب، کویناکس به یکی از بزرگترین بزرگراههای دیجیتالی تبدیل شده که سرمایهها را از میان تله تحریمهای سختگیرانه آمریکا عبور داده است. این لولهکشی مالی، شبکهای از کیفپولهای کاربران عادی ایرانی، بزرگترین صرافی داخلی ایران و حتی حسابهایی را شامل میشود که پیش از این توسط نهادهای نظارتی به عنوان شبکههای تحت تحریم شناسایی شده بودند.
- بزرگراه ۳.۸ میلیارد دلاری روی بلاکچین: ردیابهای زنجیرهای فاش کردهاند که پلتفرمها و کاربران ایرانی از سال ۲۰۱۹، بیش از ۳.۸ میلیارد دلار دارایی دیجیتال را از طریق صرافی کویناکس جابهجا کردهاند تا از چنگال تحریمهای مالی واشنگتن فرار کنند.
- نوبیتکس زیر ذرهبین؛ کوچ بزرگ از بایننس: بررسیها نشان میدهد پس از لنگر انداختن سایه سنگین نظارت آمریکا روی بایننس، صرافی نوبیتکس و کاربران ایرانی به شکل بسیار چشمگیری تراکنشهای خود را به سمت کویناکس هدایت کردهاند.
- همدستی پنهان با هکرهای لازاروس: تکاندهندهترین بخش گزارش، اتصال ریلهای مالی است؛ جایی که ردپای بخشی از پولهای هکشده صرافی «بایبیت» توسط کره شمالی، در کیفپولهای متعلق به بانک مرکزی ایران پیدا شده است.
- پاسخ کویناکس و زنگ خطری که به صدا درآمد: صرافی کویناکس هرگونه ارتباط دولتی با تهران را رد کرده و از آغاز فرآیند محدودسازی کاربران ایرانی خبر داده است؛ با این حال، تعامل این پلتفرم با آدرسهای مرتبط با فروش نفت و سپاه، صرافیهای آفشور را با چالشهای نظارتی شدیدی روبهرو خواهد کرد.
۱. بازیگران داخلی و ماجرای خروج از بایننس
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود آورده است که بازرسان بلاکچین در سال جاری (۲۰۲۶) متوجه تحرکات و فعالیتهای بسیار غیرعادی در کیفپولهای متعلق به صرافی نوبیتکس (Nobitex) – که به عنوان بزرگترین پلتفرم معاملاتی در ایران شناخته میشود – شدهاند.
کارشناسان موسسه TRM Labs میگویند این حجم بالای تراکنشها اتفاقی نیست و کیفپولهای مرتبط با ایران سالهاست که به طور سنگینی از خدمات کویناکس استفاده میکنند. جالب اینجاست که این جریان پول دقیقاً زمانی شدت گرفت که مقامات آمریکایی فشار و نظارت خود را روی صرافی بزرگ بایننس (Binance) افزایش دادند تا مسیر جابهجایی اموال ایران را ببندند. البته این نکته را هم باید در نظر داشت که این رقم ۳.۸۴ میلیارد دلاری، حاصل مجموع تراکنشهای یک بازه زمانی تقریباً ۷ ساله است و کارشناسان با روشهای ردیابی و اتصال آدرسهای بلاکچینی به این عدد رسیدهاند، نه لزوماً اسناد مالکیت رسمی.
۲. گره خوردن کلاف مالی تهران با هکرهای کره شمالی!
داستان زمانی عجیبتر و پیچیدهتر میشود که پای یک سرقت بزرگ وسط میآید. بازرسان در ماههای گذشته متوجه جابهجاییهای مشکوکی در دو کیفپول دیجیتالی شدند که کنترل آنها در دست بانک مرکزی ایران است. ردپای این پولها نشان داد که آنها در واقع بخشی از همان ۱.۵ میلیارد دلار دارایی ربودهشده از صرافی بایبیت (Bybit) هستند؛ سرقتی که هکرهای تحت حمایت دولت کره شمالی رقم زدند و از آن به عنوان یکی از بزرگترین دزدیهای تاریخ کریپتو یاد میشود.
این پولهای هکشده قبل از اینکه به حسابهای مرتبط با بانک مرکزی ایران برسند و در نهایت راهی صرافی کویناکس شوند، از چندین آدرس واسطه مختلف عبور کرده بودند تا کاملاً پاکسازی شوند. مقامات آمریکایی و شرکتهای تحلیل بلاکچین پیش از این، مسئولیت هک صرافی بایبیت را به گروههای هکری کره شمالی (از جمله گروه مشهور لازاروس – Lazarus) نسبت داده بودند. حالا کارشناسان به والاستریت ژورنال گفتهاند همان مسیرها و ریلهای مالی که برای شستشوی داراییهای هکشده کره شمالی ساخته شده بود، به ایران هم کمک کرده تا سرمایههایش را خارج از سیستم بانکی سنتی جابهجا کند و هزینه معاملات بینالمللی خود را – که تحریمهای آمریکا معمولاً مانع آنهاست – تامین نماید.
۳. واکنش کویناکس و زنگ خطری که برای صرافیها به صدا درآمد
با وجود این افشاگری بزرگ، صرافی کویناکس هنوز با تحریمهای جدیدی از سوی آمریکا مواجه نشده است، اما حالا تمام نهادهای نظارتی و تیمهای انطباق مالی (Compliance) نگاه بسیار بدبینانه و دقیقتری به این صرافی پیدا کردهاند.
مدیران کویناکس هرگونه ارتباط با دولت ایران را به شدت تکذیب میکنند و میگویند شیوه برچسبگذاری و شناسایی این کیفپولها به عنوان حسابهای مرتبط با ایران دقیق نیست. با این حال، طبق گزارشها، آنها فرآیند مسدود کردن دسترسی کاربران مقیم ایران را آغاز کرده و در حال بررسی دقیق تراکنشهای مربوط به اموال هکشده بایبیت هستند.
نکته نگرانکننده دیگر در تحلیلهای این گزارش، تعامل برخی کیفپولهای کویناکس با آدرسهای منتسب به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) و مجموعههای متهم به فروش نفت و دور زدن تحریمهاست. این روابط تاریک، کارشناسان را به این فکر فرو برده که آیا قوانین احراز هویت (KYC) و ضدپولشویی (AML) در صرافیهای متوسط و آفشور (کمتر تحت نظارت)، در مواقعی که دولتها و گروههای تحت تحریم به سراغ ریلهای کریپتو میآیند، واقعاً کارایی لازم را دارد یا خیر.
