دولت دونالد ترامپ در حال بررسی ممنوعیت کامل یا محدود صادرات گازوئیل آمریکا است؛ اقدامی که با هدف کاهش قیمتهای بیسابقه سوخت مطرح شده، اما میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای بازار داخلی و متحدان واشنگتن داشته باشد.
محدود کردن صادرات ممکن است فشار واردشده بر کشورهای دوست و پالایشگاهها را کاهش دهد، اما تحلیلگران هشدار میدهند که هرچه دامنه محدودیت کوچکتر باشد، میزان کاهش قیمت در پمپبنزینها نیز کمتر خواهد بود.
بحث درباره ممنوعیت جزئی صادرات گازوئیل، احتمال شکلگیری دو سطح قیمتی متفاوت در بازارهای آمریکا و اروپا را افزایش داده است. اگر آمریکا بخشی از صادرات خود را متوقف کند، عرضه در بازار داخلی بیشتر میشود و ممکن است قیمت فرآوردههای نفتی در سواحل خلیج مکزیک کاهش یابد. در مقابل، اروپا و دیگر واردکنندگان با عرضه کمتری روبهرو میشوند و قیمت گازوئیل در بازار اروپا میتواند افزایش پیدا کند. کاهش صادرات همچنین ممکن است حاشیه سود پالایشگاههای آمریکایی را تحت فشار قرار دهد.
ممنوعیت محدود، احتمال کاهش فعالیت پالایشگاهها را کمتر میکند و در نتیجه، ریسک کمبود بنزین و سوخت جت نیز کاهش مییابد. با این حال، صرفِ ایجاد ابهام درباره عرضه آمریکا ممکن است واردکنندگان در آمریکای لاتین و اروپا را به سمت تأمینکنندگان جایگزین سوق دهد.
از آنجا که گازوئیل در حال حاضر فشردهترین بخش بازار نفت است، حتی محدودیتهای نسبتاً کوچک نیز میتوانند فشار صعودی بر قیمت فرآوردههای نفتی در بازارهای بینالمللی ایجاد کنند. تأثیر مستقیم این اقدام بر نفت خام کمتر خواهد بود، اما کاهش فعالیت پالایشگاههای آمریکا میتواند تقاضای داخلی برای نفت خام را پایین بیاورد.
دولت آمریکا به دنبال گزینهای بین ممنوعیت کامل و آزادی صادرات
ترامپ روز سهشنبه گفت خواستار توقف صادرات گازوئیل آمریکا شده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز اعلام کرد مقامها در حال بررسی امکان اجرای این طرح و ارزیابی تأثیر ممنوعیت کامل یا جزئی بر ظرفیت پالایش کشور هستند.
ترامپ گفت تصمیم نهایی بهزودی اتخاذ خواهد شد. قیمت متوسط گازوئیل در آمریکا تحت تأثیر کاهش عرضه از روسیه و منطقه خلیج فارس و همچنین اختلال در پالایش و حملونقل ناشی از جنگهای اوکراین و ایران، به رکورد حدود ۶.۵۰ دلار در هر گالن رسیده است.
میزان محدودیت احتمالی اهمیت زیادی دارد. صادرات گازوئیل آمریکا در ماه اوت به رکورد حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این رقم پیش از آغاز جنگ ایران، در ماه فوریه، حدود یک میلیون بشکه در روز بود.
یکی از سادهترین گزینهها تعیین سقف حجمی برای صادرات است. برای مثال، دولت میتواند صادرات را به سطح پیش از جنگ محدود کند. در این حالت، حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز از صادرات فعلی کاسته میشود، نه اینکه کل صادرات ۱.۶ میلیون بشکهای متوقف شود.
گزینههای دیگر شامل محدود کردن صادرات به برخی مقصدها یا الزام صادرکنندگان به دریافت مجوز برای هر محموله است.
مزایا و معایب ممنوعیت جزئی
محدودیت صادراتی محدود میتواند بخشی از پیامدهای منفی ممنوعیت کامل را کاهش دهد. اروپا که بهطور ساختاری با کمبود گازوئیل مواجه است و به عرضه پالایشگاههای سواحل خلیج مکزیک آمریکا وابستگی زیادی دارد، سوخت کمتری از دست خواهد داد. خریداران بزرگ آمریکای لاتین، از جمله برزیل، مکزیک و شیلی، نیز آسیب کمتری خواهند دید.
در چنین شرایطی، فشار بر حاشیه سود پالایشگاههای آمریکا نیز محدودتر میشود و احتمال کاهش فعالیت پالایشگاهها پایین میآید. این موضوع اهمیت دارد، زیرا پالایشگاه نمیتواند تنها گازوئیل تولید کند. کاهش فرآوری نفت خام، تولید بنزین و سوخت جت را نیز کاهش میدهد و ممکن است قیمت این فرآوردهها را بالا ببرد؛ اتفاقی که میتواند هدف اصلی سیاست دولت را تضعیف کند.
با این حال، ممنوعیت جزئی مزایای کمتری نیز به همراه دارد. قیمت گازوئیل آمریکا تنها به اندازهای کاهش خواهد یافت که بشکههای اضافی در بازار داخلی باقی بمانند. بنابراین، جلوگیری از صادرات ۶۰۰ هزار بشکه در روز، بهطور طبیعی تاثیر کمتری نسبت به ممنوعیت کامل ایجاد میکند.
محدودیت بر اساس مقصد نیز ممکن است اثر محدودی داشته باشد؛ زیرا بسیاری از خریداران بزرگ آمریکا، شرکای این کشور هستند و محمولههای سوخت در بازار جهانی میتوانند بهسرعت به مقصدهای دیگر هدایت شوند. نظام صدور مجوز انعطاف بیشتری ایجاد میکند، اما همزمان بر ابهام بازار میافزاید و ممکن است واردکنندگان را، صرفنظر از نتیجه نهایی، به دنبال تأمینکنندگان جایگزین بفرستد.
محدودیتهای جغرافیایی، اثرگذاری طرح را کاهش میدهد
ساختار جغرافیایی پالایش در آمریکا نیز مانعی مهم برای هر نوع ممنوعیت صادراتی است. بخش بزرگی از مازاد صادراتی در سواحل خلیج مکزیک قرار دارد، در حالی که فشار کمبود معمولاً در سواحل شرقی و غربی بیشتر احساس میشود.
ظرفیت محدود خطوط لوله و قوانین داخلی حملونقل، جابهجایی سوخت میان بنادر آمریکا را دشوار میکند. بر اساس قانون جونز، حملونقل دریایی میان بنادر آمریکا باید با کشتیهای ساختهشده در آمریکا و دارای پرچم این کشور انجام شود.
در نتیجه، بشکههایی که از صادرات کنار گذاشته میشوند ممکن است عمدتاً قیمتها را در نزدیکی پالایشگاههای خلیج مکزیک کاهش دهند، نه در مناطقی که مصرفکنندگان بیشترین فشار قیمتی را تحمل میکنند.
برخی تحلیلگران معتقدند صدور معافیت از قانون جونز میتواند گلوگاه حملونقل میان بنادر آمریکا را مستقیمتر برطرف کند، بدون آنکه عرضه سوخت از بازار جهانی خارج شود. یکی از مقامهای پیشین انرژی آمریکا نیز ممنوعیت صادرات را اقدامی بسیار سنگین برای حل مشکلی توصیف کرده که راهحلهای هدفمندتری دارد.
مانع اصلی، اقتصاد است نه قانون
چشمانداز حقوقی ممنوعیت صادرات، ظاهراً مانع بزرگتری از ملاحظات اقتصادی ایجاد نمیکند. آمریکا در گذشته برای چهار دهه صادرات نفت خام را با استفاده از مقررات مربوط به کمبود عرضه و تحت نظارت وزارت بازرگانی محدود کرده بود.
بر اساس مقررات تجارت بینالمللی، محدودیتهای کمی صادرات معمولاً ممنوع است، اما یک استثنا به کشورها اجازه میدهد برای جلوگیری از کمبود شدید کالاهای اساسی یا کاهش آثار آن، بهطور موقت صادرات را محدود کنند.
حمایت سیاسی در میان جمهوریخواهان افزایش یافته است
با وجود هشدار تحلیلگران، حمایت سیاسی از محدود کردن صادرات گازوئیل در میان برخی جمهوریخواهان در حال افزایش است.
چاک گراسلی، سناتور جمهوریخواه از ایالت آیووا، خواستار تحریم صادرات گازوئیل شده و گفته است قیمتهای بالا به کشاورزان آسیب میزند. جان تون، رهبر اکثریت جمهوریخواه در سنا، نیز آمادگی خود را برای بررسی این طرح اعلام کرده است.
تیم برچت، نماینده جمهوریخواه، طرحی ارائه کرده که صادرات گازوئیل را تا ژانویه ۲۰۲۷ ممنوع میکند. جف لندری، فرماندار لوئیزیانا، نیز که ایالت او میزبان برخی از بزرگترین پالایشگاههای آمریکا است، خواستار ممنوعیت ۹۰روزه صادرات شده است.
با این حال، گزارشها از اختلافنظر میان جمهوریخواهان سنا درباره این پیشنهاد حکایت دارد.
پالایشگاهها در کانون اعتراضهای احتمالی
احتمالاً پالایشگاهها و انجمنهای تجاری این صنعت نخستین گروههایی خواهند بود که بهصورت حقوقی با ممنوعیت صادرات مقابله میکنند. این شرکتها پیشتر هشدار دادهاند که چنین محدودیتهایی میتواند بازار سوخت را بیثبات کند.
با وجود این، به چالش کشیدن رئیسجمهور بر سر قیمت سوخت، آن هم در آستانه انتخابات میاندورهای سوم نوامبر، برای پالایشگاهها و جمهوریخواهان ریسک سیاسی دارد. رسیدگی قضایی نیز ممکن است ماهها طول بکشد؛ مگر اینکه دادگاه در مراحل اولیه، دستور توقف اجرای طرح را صادر کند.
به همین دلیل، مهمترین محدودیت عملی بر سر راه ممنوعیت صادرات ممکن است از خود بازار ناشی شود. اگر پالایشگاهها در واکنش به این سیاست فعالیت خود را کاهش دهند و قیمت بنزین افزایش یابد، طرح دولت میتواند خیلی سریع برخلاف هدف اولیهاش عمل کند.
در حال حاضر، دو پرسش اصلی باقی مانده است: آیا دولت آمریکا اساساً ممنوعیت صادرات گازوئیل را اجرا خواهد کرد و در صورت اجرای آن، سقف صادرات چقدر خواهد بود و این محدودیت چه مدت ادامه خواهد داشت؟
کاهش قیمت سوخت میتواند در آستانه انتخابات نوامبر برای دولت ترامپ یک امتیاز سیاسی مهم باشد؛ اما مشخص نیست چه کسی حاضر است هزینه اقتصادی و سیاسی مقابله با این طرح را بپردازد.
