ایلان ماسک معتقد است شرکت اسپیسایکس میتواند با تولید داخلی یکی از پیچیدهترین قطعات توربینهای گازی، زمان راهاندازی نیروگاههای جدید را تا ۱۸ ماه کاهش دهد. این ادعا در شرایطی مطرح شده که رشد سریع هوش مصنوعی، نهتنها به تراشه و مراکز داده، بلکه به حجم عظیمی از برق قابل اتکا نیاز دارد و محدودیت در تأمین انرژی به یکی از گلوگاههای اصلی توسعه زیرساخت هوش مصنوعی تبدیل شده است.
- اسپیسایکس میگوید تولید داخلی قطعات توربین میتواند زمان راهاندازی آنها را تا ۱۸ ماه کاهش دهد.
- توسعه هوش مصنوعی به دلیل مصرف عظیم برق، تقاضا برای توربینهای گازی را افزایش داده است.
- ماسک قصد دارد تا پایان ۲۰۲۷ حداقل ۱۰ گیگاوات ظرفیت مراکز داده زمینی ایجاد کند.
- تحلیل مورگان استنلی نشان میدهد اسپیسایکس ممکن است تا آن زمان حدود ۳ تا ۴ گیگاوات برق از قراردادهای مختلف توربین تأمین کند.
اسپیسایکس در حال توسعه یک کارخانه ریختهگری در باستروپ تگزاس است که قرار است پرهها و قطعات داخلی توربینهای گازی را تولید کند. این قطعات از دشوارترین اجزای توربین محسوب میشوند و محدودیت ظرفیت تولید آنها باعث افزایش زمان انتظار برای تجهیزاتی شده است که باید برق مورد نیاز مراکز داده جدید را تأمین کنند. ماسک این طرح را یک «تغییر بنیادین» توصیف کرده و معتقد است تولید داخلی میتواند سرعت توسعه ظرفیت برق را به شکل محسوسی افزایش دهد.
مشکل اصلی هوش مصنوعی دیگر فقط تراشه نیست
گسترش مدلهای هوش مصنوعی باعث شده تقاضا برای توان محاسباتی به سرعت افزایش پیدا کند. مراکز دادهای که برای آموزش و اجرای این مدلها ساخته میشوند، به تعداد بسیار زیادی پردازنده گرافیکی و تجهیزات محاسباتی نیاز دارند؛ اما بدون برق کافی، حتی گرانترین تجهیزات محاسباتی نیز عملاً بلااستفاده خواهند ماند.
ماسک پیشتر هشدار داده بود که کمبود برق میتواند باعث شود بخش قابلتوجهی از تجهیزات محاسباتی هوش مصنوعی حتی امکان روشن شدن پیدا نکنند. به همین دلیل، اسپیسایکس همزمان به دنبال تأمین توربینهای گازی و توسعه ظرفیت تولید خورشیدی است.
اسپیسایکس و تسلا هر دو هدف بلندپروازانهای برای تولید سالانه ۱۰۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی در آمریکا دنبال میکنند. با این حال، ماسک اذعان کرده که انرژی خورشیدی بهتنهایی در چند سال آینده پاسخگوی نیاز این زیرساخت نخواهد بود و توربینهای گازی همچنان باید بخشی از برق مورد نیاز را تأمین کنند.
از همینجا اهمیت کارخانه جدید اسپیسایکس مشخص میشود: این شرکت میخواهد یکی از مهمترین محدودیتهای زنجیره تأمین برق را مستقیماً در داخل مجموعه خود برطرف کند.
اسپیسایکس به دنبال ۱۰ گیگاوات ظرفیت مراکز داده است
ماسک پیشتر از برنامه ساخت حداقل ۱۰ گیگاوات مرکز داده زمینی تا پایان سال ۲۰۲۷ صحبت کرده است. آدام جوناس، تحلیلگر مورگان استنلی، برآورد کرده که ماسک میتواند تا آن زمان از طریق قراردادهای مختلف خرید توربین، حدود ۳ تا ۴ گیگاوات برق مورد نیاز را تأمین کند.
اگر اسپیسایکس بتواند تولید قطعات توربین را در کارخانه خود به مقیاس صنعتی برساند، این ظرفیت میتواند به تدریج یک محدودیت مهم دیگر در مسیر توسعه مراکز داده را کاهش دهد.
البته مزیت این کارخانه تنها به زیرساخت هوش مصنوعی محدود نمیشود. بر اساس اطلاعات مطرحشده، همین کارخانه میتواند قطعات ریختهگری مورد نیاز برای توربوپمپهای موتور راکت رپتور اسپیسایکس را نیز تولید کند. در نتیجه، هزینههای کارخانه میان فعالیتهای فضایی و زیرساخت هوش مصنوعی تقسیم خواهد شد و شرکت کنترل بیشتری بر زنجیره تأمین خود خواهد داشت.
این همان الگویی است که ماسک بارها در کسبوکارهای مختلف خود دنبال کرده است: کاهش وابستگی به تأمینکنندگان بیرونی و انتقال بخشهای حساس زنجیره تولید به داخل شرکت.
چرا سرعت تأمین برق اهمیت اقتصادی دارد؟
شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی دهها میلیارد دلار برای خرید پردازنده، ساخت مراکز داده و توسعه زیرساخت محاسباتی هزینه میکنند. اما بازده این سرمایهگذاریها به یک عامل ساده وابسته است: برق.
اگر یک مرکز داده آماده باشد اما به شبکه برق متصل نباشد، میلیاردها دلار تجهیزات آن نمیتوانند درآمد ایجاد کنند. بنابراین هر ماهی که از زمان توسعه نیروگاه یا تأمین ظرفیت برق حذف شود، میتواند به معنای راهاندازی زودتر تجهیزات محاسباتی و بازگشت سریعتر سرمایه باشد.
از این منظر، ادعای کاهش ۱۸ ماهه زمان راهاندازی توربینها اهمیت بیشتری از یک پیشرفت صرفاً صنعتی پیدا میکند. اگر این کاهش زمان در مقیاس بزرگ عملی شود، میتواند مستقیماً سرعت گسترش زیرساخت هوش مصنوعی اسپیسایکس را افزایش دهد.
“
«به نظر من، اهمیت این اقدام ماسک را نباید صرفاً در تولید توربین جستوجو کرد. اتفاق مهمتر، تغییر ماهیت رقابت در اقتصاد هوش مصنوعی است؛ جایی که مزیت شرکتها دیگر فقط به مدل، تراشه یا مرکز داده محدود نمیشود و دسترسی سریع و مطمئن به انرژی به یک دارایی استراتژیک تبدیل شده است. اگر اسپیسایکس واقعاً بتواند گلوگاه تولید توربین را از ۱۸ ماه زمان انتظار حذف کند، در واقع یک مزیت زیرساختی برای خود ایجاد کرده است؛ مزیتی که در آینده میتواند به اندازه دسترسی به پردازنده و ظرفیت محاسباتی ارزشمند باشد. از همین منظر، پیوند میان اسپیسایکس، تسلا، انرژی خورشیدی، باتری و توربینهای گازی را باید بخشی از یک استراتژی بزرگتر دانست: ساخت زنجیرهای یکپارچه برای تأمین انرژی اقتصاد هوش مصنوعی.»
بابک شیری
ارتباط غیرمستقیم این طرح با تسلا
تاثیر این طرح بر تسلا مستقیم نیست، اما میتواند برای این شرکت اهمیت استراتژیک داشته باشد. تسلا در حوزههای هوش مصنوعی، خودروهای خودران، رباتیک، ذخیرهسازی انرژی و تولید خورشیدی سرمایهگذاری سنگینی انجام داده است. این شرکت همچنین در حال توسعه ظرفیت تولید خورشیدی در آمریکا، از جمله یک کارخانه بزرگ جدید در تگزاس، است.
از طرف دیگر، کسبوکار ذخیرهسازی انرژی تسلا با محصولات مگاپک در حال گسترش است. این محصولات میتوانند بخشی از مشکل دیگری را که رشد هوش مصنوعی ایجاد کرده است، حل کنند: مدیریت نوسان میان تولید و مصرف برق.
در یک سیستم انرژی بزرگ، توربینهای گازی میتوانند برق پایدار تولید کنند، نیروگاههای خورشیدی برق ارزان و گسترده فراهم کنند و باتریها انرژی اضافی را ذخیره کرده و هنگام افزایش تقاضا وارد شبکه کنند.
تسلا در حال حاضر در دو بخش از این زنجیره، یعنی انرژی خورشیدی و ذخیرهسازی، موقعیت مناسبی دارد. بنابراین توسعه گسترده زیرساخت برق برای هوش مصنوعی میتواند بازار بالقوه بزرگی برای کسبوکار انرژی این شرکت ایجاد کند.
هنوز یک ریسک بزرگ وجود دارد
با وجود جذابیت این ایده، نباید تصور کرد که ساخت یک کارخانه ریختهگری بهسرعت مشکل کمبود توربین را حل خواهد کرد. تولید پرهها و قطعات داخلی توربینهای گازی یکی از پیچیدهترین فرآیندهای صنعتی است. این قطعات باید در دما و فشار بسیار بالا و تحت تنشهای شدید برای مدت طولانی کار کنند. شرکتهای باسابقه این صنعت دههها برای بهینهسازی فرآیندهای تولید خود زمان صرف کردهاند.
بنابراین اسپیسایکس ابتدا باید نشان دهد که میتواند این قطعات را با کیفیت ثابت، قابلیت اطمینان بالا و در مقیاس بزرگ تولید کند.
در نتیجه، کاهش ۱۸ ماهه زمان راهاندازی توربین فعلاً یک هدف است، نه یک نتیجه اثباتشده. موفقیت واقعی زمانی مشخص خواهد شد که کارخانه باستروپ بتواند تولید انبوه و قابل اتکای خود را آغاز کند.
جمعبندی
طرح جدید اسپیسایکس نشان میدهد رقابت در صنعت هوش مصنوعی بهتدریج از تراشه و نرمافزار فراتر رفته و به زیرساخت انرژی رسیده است. شرکتهایی که میخواهند مراکز داده بیشتری بسازند، اکنون باید برای تأمین برق، توربین، خورشید و باتری نیز برنامه داشته باشند.
اگر اسپیسایکس بتواند تولید داخلی قطعات توربین را با موفقیت به مقیاس صنعتی برساند، کاهش احتمالی ۱۸ ماه در زمان تأمین ظرفیت برق میتواند سرعت توسعه مراکز داده این شرکت را افزایش دهد. در کنار هدف ۱۰ گیگاواتی مراکز داده تا پایان ۲۰۲۷ و برنامه تولید سالانه ۱۰۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی در آمریکا، این اقدام بخشی از یک برنامه بسیار بزرگتر برای کنترل زنجیره انرژی مورد نیاز هوش مصنوعی است.
برای تسلا نیز این روند میتواند به معنای ایجاد تقاضای بیشتر برای تولید خورشیدی و ذخیرهسازی انرژی باشد؛ هرچند ارتباط آن با درآمد و ارزشگذاری شرکت در حال حاضر غیرمستقیم است.
در ترجمه برخی نقاط این گزارش از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
