به باور کارشناسان، پیروزی چشمگیر دموکرات‌ها در تصاحب اکثریت هر دو مجلس سنا و نمایندگان در انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، مواضع سیاسی دونالد ترامپ را به چالش کشید و تحولی اساسی در معادلات قدرت ایجاد کرد. در این میان، نقش‌آفرینی بحران ایران و فشار سنگین گرانی بر زندگی شهروندان آمریکایی در رقم خوردن این شکست، رویدادی که پیامدهای بالقوه آن بر موازنه‌های جهانی از خاورمیانه و اوکراین گرفته تا مسکو و پکن، زیر ذره‌بین قرار گرفته است.

در واقع، شکست قاطع حزب جمهوری‌خواه و از دست رفتن کنترل کنگره، زنگ خطری جدی برای دونالد ترامپ به شمار می‌رود. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، بی‌پرده به این واقعیت اعتراف کرد و گفت: «دلیل شکست ما جنگ بود.»

ایران در کانون تحولات و گرانی بنزین

رهبر جمهوری اسلامی ایران در واکنش به این تحولات اعلام کرد کسانی که تصور می‌کنند تغییرات در سیاست آمریکا به معنای تغییر در «خصومت آمریکا علیه ایران» خواهد بود، «در اشتباهند». او همچنین هشدار داد که در صورت تکرار حمله آمریکا به ایران، پاسخ کشورش «در مقیاس بسیار بزرگ‌تری» خواهد داد.

از سوی دیگر، معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز با صراحت، شکست جمهوری‌خواهان را به جنگ با ایران گره زد، زیرا این مناقشه به جهش هزینه‌ها، به‌ویژه قیمت بنزین برای شهروندان آمریکایی منجر شد. ترامپ در رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۲۴ وعده داده بود قیمت بنزین را به زیر ۲ دلار در هر گالن برساند، اما میانگین قیمت هر گالن در ماه اکتبر به ۴.۳۱ دلار رسید.

با وجود وعده صریح ترامپ مبنی بر اینکه در دوره ریاست‌جمهوری‌اش جنگ جدیدی رخ نخواهد داد، ایالات متحده تنها یک روز پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای موج تازه‌ای از حملات را علیه ایران کلید زد و ترامپ در گفتگو با خبرنگاران تأکید کرد که از آغاز این جنگ پشیمان نیست.

با این حال، مذاکره‌کننده ارشد ایران، نتایج انتخابات را به معنای «نه» صریح مردم آمریکا به جنگ تعبیر کرد. در سوی مقابل، رهبر ایران تأکید کرد که انتظار هیچ‌گونه تغییر ساختاری در سیاست واشنگتن ندارد و ترامپ نیز در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌اس مدعی شد که این درگیری «هر زمان که من بگویم تمام شود، پایان خواهد یافت». در این فضای ملتهب، دولت ایران پیروزی دموکرات‌ها را به عنوان محکومیت آشکار ماشین جنگی ترامپ بازتاب دادند.

سایه جنگ بر روابط ترامپ با کشورهای خلیج فارس

از منظر تئوریک، این شکست انتخاباتی می‌تواند ضربه‌ای به منافع کشورهای عربی خلیج فارس در قالب «پروژه ترامپ» محسوب شود. رئیس‌جمهور آمریکا و خانواده‌اش پیوندهای تجاری و شخصی عمیقی با رهبران این کشورها دارند، از ساخت زمین گلف بین‌المللی ترامپ در دبی گرفته تا هدیه یک هواپیمای ۴۰۰ میلیون دلاری از سوی قطر و سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری امارات، قطر و عربستان سعودی در صندوق سرمایه‌گذاری «جارد کوشنر» یعنی شرکت Affinity Capital.

فراموش نکنیم که ترامپ نخستین سفر خارجی دوره اول ریاست‌جمهوری خود را در سال ۲۰۱۷ به ریاض انجام داده بود و مقام‌های سعودی رابطه پرتنشی با جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین دموکرات، داشتند. با این وجود، سایه جنگ با ایران نگاه عمومی و منطقه‌ای نسبت به ترامپ را دگرگون کرد، زیرا سیاست‌های او خلیج فارس را به آتش کشید و این هراس عمیق همچنان باقی است که او بار دیگر آتش جنگ را شعله‌ور سازد و ایران نیز با هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی، دست به تلافی بزند.

فرصت جدید برای چین

نتیجه انتخابات می‌تواند فرصت تازه‌ای را پیش روی چین قرار دهد. روابط میان پکن و واشنگتن بزرگ‌ترین رقابت قدرت در قرن حاضر به شمار می‌رود و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، احتمالاً احساس می‌کند که در این زمینه دست بالا را دارد‌. به‌ویژه که خود را برای میزبانی از دونالد ترامپ در اواخر همین ماه آماده می‌کند.

ترامپ با هدف حمایت از تولیدکنندگان داخلی در برابر کالاهای ارزان‌قیمت چینی، تعرفه‌هایی را بر واردات از این کشور اعمال کرد، اما این سیاست نتیجه معکوس داده و شی جین‌پینگ با اعمال تعرفه‌های متقابل پاسخ داد. در نتیجه، بسیاری از اقلام مصرفی خانوارها از جمله اسباب‌بازی و پوشاک برای شهروندان آمریکایی گران‌تر شد. افزون بر این، چین خرید محصولات کشاورزی ایالات متحده را متوقف کرد که این امر ضربه سختی به کشاورزان در ایالت‌های حامی ترامپ وارد ساخت.

با این حال، پیش‌بینی می‌شود که این جنگ تجاری در اواخر ژانویه با یک آتش‌بس به پایان برسد، زیرا پکن فرض را بر این گذاشته است که ترامپ پس از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای، انگیزه بیشتری برای دستیابی به یک توافق خواهد داشت. در واقع، شی جین‌پینگ این فضا را فرصتی مناسب برای ترسیم آینده‌ای روشن‌تر برای کشورش می‌بیند.

نگرانی روسیه از بازگشت دموکرات‌ها؟

دیمیتری پسکوف، سخنگوی ولادیمیر پوتین، در این باره گفت: «ما صمیمانه امیدواریم که دونالد ترامپ به تلاش‌های صلح‌طلبانه خود ادامه دهد و دور بعدی مذاکرات سه‌جانبه به‌زودی برگزار شود.» اشاره او به گفتگوهای سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و ایالات متحده در ابوظبی است.

پسکوف همچنین افزود: «ما شاهد تلاش‌های موفقیت‌آمیز ملانیا ترامپ در حوزه صلح بشردوستانه بوده‌ایم» که به عملیات اخیر کمک‌رسانی بشردوستانه در شهر اولشکی اشاره دارد.

سخنگوی کرملین تأکید کرد: «امیدواریم تمامی این روندها استمرار پیدا کند.» چنانچه تلاش‌های صلح به شکست بینجامد، مسکو احتمالاً مانند گذشته، اوکراین و اروپا را مقصر خواهد دانست و اکنون دموکرات‌ها و پیامدهای انتخابات میان‌دوره‌ای را هم به فهرست بهانه‌های خود اضافه خواهد کرد.

با این حال، مسکو شخص دونالد ترامپ را سرزنش نخواهد کرد، زیرا کرملین سرمایه‌گذاری سنگینی روی روابط با او کرده و مسکو همچنان به توسعه همکاری‌های اقتصادی با دولت ترامپ چشم دوخته است. در همین حال، کرملین آشکارا ابراز امیدواری کرده است که ترامپ به میانجیگری برای پایان دادن به جنگ ادامه دهد و انتظار می‌رود دور تازه‌ای از مذاکرات مسکو و کی‌یف در ماه جاری میلادی از سر گرفته شود.

با این وجود، حامیان جنگ در روسیه هشدار می‌دهند که کنگره تحت کنترل دموکرات‌ها، شانس ترامپ را برای دستیابی به توافق با کرملین کاهش داده و می‌تواند توانایی او را در زمینه لغو تحریم‌های روسیه محدود کند.

اوکراین در دو راهی امید و بلاتکلیفی

برای افکار عمومی در اوکراین، ایران و سراسر خاورمیانه، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بیش از آنکه بازتاب‌دهنده تحولات سیاست داخلی باشد، حامل پیامدهای احتمالی آن بر درگیری‌های جاری بود. در اوکراین، تحلیلگران بیش از همه بر نحوه مدیریت جنگ توسط ترامپ تمرکز کردند. «رومن سیمبالیوک»، روزنامه‌نگار، با کنایه به ادعاهای پیشین ترامپ درباره پایان دادن به مناقشات جهانی گفت که ترامپ «به هر جنگی پایان داد، اما در جنگ خودش شکست خورد».

هم‌زمان با تداوم حملات موشکی و پهپادی به زیرساخت‌های حیاتی انرژی در اوکراین و روسیه، برخی از مقامات و ناظران در کی‌یف امیدوارند که پیروزی دموکرات‌ها بتواند به تقویت حمایت‌ها از تحریم‌های شدیدتر علیه مسکو منجر شود. در مقابل، گروهی دیگر نگرانند که بن‌بست سیاسی در واشنگتن، سطح تازه‌ای از بلاتکلیفی را در سیاست‌های حمایتی از اوکراین ایجاد کند.