عراق پس از بحران تنگه هرمز، اجرای یکی از بزرگترین برنامههای بازسازی صنعت نفت خود را آغاز کرده است. بغداد همزمان با جذب شرکتهای بزرگ آمریکایی، بهدنبال توسعه میادین نفتی، احیای خطوط لوله قدیمی و ایجاد مسیرهای صادراتی جدید به دریای مدیترانه است؛ اقدامی که میتواند وابستگی دومین تولیدکننده بزرگ اوپک به تنگه هرمز را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
در هفتههای اخیر مجموعهای از توافقهای مهم میان دولت عراق و شرکتهای آمریکایی از جمله BP، ConocoPhillips، Chevron و سایر شرکتهای بینالمللی امضا یا وارد مراحل نهایی مذاکره شده که نشان میدهد بغداد استراتژی انرژی خود را بهطور اساسی تغییر داده است.
- عراق و BP با مشارکت ConocoPhillips پروژه ۲۵ میلیارد دلاری توسعه میادین کرکوک را آغاز کردند.
- آمریکا از احیای خط لوله کرکوک–بانیاس برای انتقال نفت عراق به مدیترانه حمایت میکند.
- Chevron مذاکرات توسعه میدان عظیم West Qurna 2 و پروژه ناصریه را پیش میبرد.
- عراق قرارداد خط لوله کرکوک–جیهان با ترکیه را برای یک سال دیگر تمدید میکند.
- تعطیلی میدان گازی خورمور به دلیل تهدیدات امنیتی، بخشی از برق اقلیم کردستان را با خطر جدی روبهرو کرده است.
بازگشت غولهای نفتی آمریکا به عراق
شرکت ConocoPhillips با خرید ۴۲ درصد از سهام پروژه توسعه میادین نفتی کرکوک متعلق به BP، پس از بیش از یک دهه دوباره به عراق بازمیگردد.
این پروژه حدود ۲۵ میلیارد دلار ارزش دارد و چهار میدان بزرگ نفتی منطقه کرکوک را شامل میشود. هدف اصلی آن، افزایش بازیافت ذخایر، نوسازی تأسیسات و افزایش تولید نفت است.
در مرحله نخست توسعه، استخراج بیش از ۳ میلیارد بشکه معادل نفت هدفگذاری شده و شرکتهای دولتی Northern Oil Company و Northern Gas Company نیز همچنان در عملیات اجرایی حضور خواهند داشت.
خط لوله کرکوک–بانیاس؛ مسیر جایگزین هرمز
یکی از مهمترین پروژههای در حال بررسی، بازسازی خط لوله تاریخی کرکوک–بانیاس است که نفت شمال عراق را از طریق سوریه به سواحل مدیترانه منتقل میکند.
دولت آمریکا بهصورت رسمی از این پروژه حمایت کرده و اعلام کرده است شرکتهای آمریکایی در بازسازی این مسیر مشارکت خواهند داشت.
هدف اصلی این پروژه، کاهش وابستگی صادرات نفت عراق به تنگه هرمز است؛ مسیری که در جریان بحران اخیر منطقه، آسیبپذیری صادرات نفت عراق را بهخوبی آشکار کرد.
همزمان گزینههای دیگری نیز بررسی میشود؛ از جمله احداث خطوط لوله جدید از بصره به شمال عراق و اتصال آنها به سوریه، ترکیه یا اردن.
تمدید مسیر صادرات به ترکیه
در کنار پروژههای بلندمدت، بغداد و آنکارا نیز توافق کردهاند قرارداد انتقال نفت از طریق خط لوله کرکوک–جیهان را برای یک سال دیگر تمدید کنند.
این مسیر پس از چند سال توقف، دوباره به یکی از مهمترین شریانهای صادراتی عراق تبدیل شده است؛ زیرا پس از اختلال در صادرات از خلیج فارس، بندر جیهان ترکیه به یکی از معدود مسیرهای فعال صادرات نفت عراق تبدیل شد.
برای اقتصادی که حدود ۹۰ درصد درآمد دولت از صادرات نفت تأمین میشود، حفظ این مسیر اهمیت حیاتی دارد.
Chevron بهدنبال بزرگترین پروژههای نفتی عراق
همزمان شرکت آمریکایی Chevron نیز در حال پیشبرد مذاکرات برای توسعه میدان عظیم West Qurna 2 است؛ میدانی که اکنون حدود ۴۶۰ هزار بشکه در روز نفت تولید میکند.
این شرکت همچنین توسعه میدان ناصریه و چند بلوک اکتشافی دیگر را دنبال میکند و علاوه بر سرمایهگذاری در تولید نفت، مطالعات فنی احداث خطوط لوله صادراتی جدید به مدیترانه را نیز بر عهده گرفته است.
بحران امنیتی در میدان گازی خورمور
در سوی دیگر، وضعیت امنیتی همچنان یکی از مهمترین ریسکهای صنعت انرژی عراق باقی مانده است.
شرکت اماراتی Dana Gas به دلیل تهدیدهای امنیتی فعالیت میدان گازی خورمور را متوقف کرده است.
خورمور بزرگترین میدان گاز غیرهمراه عراق با حدود ۸.۲ تریلیون فوت مکعب ذخیره گاز طبیعی محسوب میشود و بیش از ۸۰ درصد برق اقلیم کردستان را تأمین میکند.
تعطیلی این میدان میتواند ظرفیت تولید برق منطقه را تا حدود ۳ هزار مگاوات کاهش دهد و وابستگی عراق به واردات گاز را دوباره افزایش دهد.
این اتفاق چه پیامی برای بازار دارد؟
تحولات اخیر نشان میدهد عراق تنها به دنبال افزایش تولید نفت نیست، بلکه در حال بازطراحی کامل زیرساخت صادرات انرژی خود است. بحران تنگه هرمز ثابت کرد اتکای بیش از حد به یک مسیر صادراتی، ریسک بزرگی برای اقتصاد این کشور محسوب میشود. به همین دلیل، بغداد اکنون همزمان سه هدف را دنبال میکند: افزایش تولید، تنوعبخشی به مسیرهای صادرات و جذب سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ آمریکایی.
اگر پروژههای کرکوک، وستقرنه، ناصریه و خطوط لوله جدید طبق برنامه پیش بروند، عراق میتواند طی سالهای آینده ظرفیت صادرات خود را به شکل محسوسی افزایش دهد و جایگاه خود را بهعنوان یکی از مهمترین تولیدکنندگان اوپک تقویت کند.
“
«راهبرد جدید عراق صرفاً توسعه میادین نفتی نیست؛ بلکه ایجاد یک شبکه صادراتی مقاوم در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی است. سرمایهگذاری ۲۵ میلیارد دلاری در کرکوک، بازگشت شرکتهای بزرگ آمریکایی و حمایت واشنگتن از مسیرهای جایگزین هرمز، نشان میدهد امنیت انرژی اکنون به اولویت اصلی بغداد تبدیل شده است. برای بازار جهانی نفت، موفقیت این پروژهها میتواند در میانمدت ظرفیت عرضه اوپک را افزایش داده و بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی وابسته به تنگه هرمز را کاهش دهد؛ هرچند تداوم تهدیدهای امنیتی در عراق همچنان مهمترین مانع تحقق این اهداف خواهد بود.»
بابک شیری
