رشد سریع سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی، شکاف جدیدی میان اقتصادهای بزرگ جهان ایجاد کرده است. در حالی که آمریکا و چین با سرعت زیادی در حال توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی، مراکز داده و خدمات پردازشی هستند، اروپا با مجموعهای از محدودیتهای قانونی، هزینه بالای انرژی و پیچیدگیهای اداری، فاصله قابلتوجهی با رهبران این رقابت پیدا کرده است.
- تایوان از رونق هوش مصنوعی بهره برده و ۷.۴ میلیارد دلار برای تقسیم منافع این رشد میان شهروندان اختصاص داده است.
- اروپا به دلیل سرمایهگذاری کمتر، انرژی گران و قوانین پیچیده در رقابت هوش مصنوعی از آمریکا و چین عقب افتاده است.
- شرکتهای بزرگ فناوری با وجود نگرانیهای حبابی، همچنان درآمد واقعی از هوش مصنوعی ایجاد میکنند.
- خطر اصلی آینده، سرمایهگذاری بیش از حد و ایجاد زیرساختهای گرانقیمتی است که در صورت کاهش تقاضا میتواند بازارها را تحت فشار قرار دهد.
این عقبماندگی تنها به معنای از دست دادن فرصتهای سرمایهگذاری نیست؛ بلکه میتواند پیامدهای گستردهتری برای بازار کار، رقابتپذیری شرکتها و جایگاه اقتصادی اروپا در دهه آینده داشته باشد. پرسش اصلی این است که اگر هوش مصنوعی به موتور رشد اقتصاد جهانی تبدیل شود، اروپا تا چه اندازه میتواند از این موج بهرهمند شود و در صورت ادامه فاصله، چه هزینهای پرداخت خواهد کرد؟
تجربه تایوان؛ زمانی که هوش مصنوعی به سود عمومی تبدیل میشود
یکی از نمونههای متفاوت در اقتصاد جهانی، تایوان است؛ کشوری که رشد تقاضای جهانی برای هوش مصنوعی، پردازشهای پیشرفته و خدمات ابری، به افزایش صادرات، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی آن کمک کرده است.
اقتصاد تایوان در نیمه نخست سال ۲۰۲۷ رشد ۱۴.۱۵ درصدی را تجربه کرده و برای سومین فصل متوالی رشد دورقمی را ثبت کرده است. افزایش سفارشها در بخش فناوری و توسعه زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی، بخش مهمی از این رشد را شکل داده است.
دولت تایوان در واکنش به این شرایط تصمیم گرفته بخشی از منافع حاصل از رونق فناوری را با شهروندان تقسیم کند. بر اساس برنامه بودجه سال ۲۰۲۷، مبلغ ۲۳۵.۷ میلیارد دلار تایوان معادل حدود ۷.۴ میلیارد دلار آمریکا برای پرداخت سود هوش مصنوعی به مردم اختصاص یافته است.
این مبلغ برای هر شهروند حدود ۱۰ هزار دلار تایوان یا نزدیک به ۳۱۴ دلار آمریکا خواهد بود.
تصمیم تایوان نشان میدهد برخی دولتها تلاش میکنند افزایش درآمد ناشی از فناوریهای جدید را تنها در اختیار شرکتهای بزرگ قرار ندهند و بخشی از آن را به جامعه بازگردانند.
آمریکا؛ برندگان اصلی موج هوش مصنوعی چه کسانی هستند؟
اقتصاد آمریکا نیز از سرمایهگذاری عظیم در هوش مصنوعی بهرهمند شده است. شرکتهای بزرگ فناوری میلیاردها دلار برای ساخت مراکز داده، توسعه زیرساختهای پردازشی و گسترش خدمات مرتبط با هوش مصنوعی هزینه میکنند.
با این حال، تفاوت مهم میان آمریکا و تایوان این است که در آمریکا بخش بزرگی از منافع مالی این موج تاکنون بیشتر به سرمایهگذاران و سهامداران شرکتهای فناوری رسیده است.
در مقابل، هزینههای این توسعه برای جامعه نیز افزایش یافته است. ساخت مراکز داده بزرگ به مصرف بالای برق نیاز دارد و افزایش تقاضای انرژی میتواند فشار بیشتری بر قیمت برق وارد کند.
از سوی دیگر، نگرانی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار همچنان ادامه دارد. انتظار میرود برخی مشاغل با فناوریهای جدید جایگزین شوند، اما در تئوری، مشاغل جدید در بخش فناوری باید بتوانند بخشی از این کاهش اشتغال را جبران کنند.
با این حال، دادههای اشتغال ماه ژوئیه نشان داد روند جایگزینی مشاغل قدیمی با فرصتهای جدید هنوز کامل نشده و اقتصادها ممکن است در یک دوره انتقالی با فشارهای اجتماعی مواجه شوند.
چرا اروپا بیشترین ریسک را دارد؟
اروپا در میان اقتصادهای بزرگ جهان، یکی از آسیبپذیرترین مناطق در برابر عقبماندگی هوش مصنوعی محسوب میشود. این منطقه در مقایسه با آمریکا و چین سرمایهگذاری کمتری در زیرساختهای هوش مصنوعی انجام داده است.
چند عامل اصلی در این فاصله نقش دارند:
نخست، قوانین سختگیرانهتر اروپا در حوزه فناوری و دادهها است.
اگرچه این قوانین با هدف حفاظت از کاربران و افزایش امنیت طراحی شدهاند، اما برخی کارشناسان معتقدند پیچیدگی مقررات میتواند سرعت توسعه شرکتها و سرمایهگذاریهای جدید را کاهش دهد.
دومین عامل، هزینه بالای انرژی در بسیاری از کشورهای اروپایی است.
مراکز داده هوش مصنوعی به مقدار بسیار زیادی برق نیاز دارند و هزینه انرژی یکی از عوامل تعیینکننده برای انتخاب محل احداث این زیرساختها است.
عامل سوم نیز فرآیندهای طولانی و پیچیده برای ساخت مراکز داده جدید است.
در شرایطی که رقابت جهانی به سرعت در حال افزایش است، تأخیر در توسعه زیرساخت میتواند فاصله اروپا با رقبای خود را بیشتر کند.
نتیجه این شرایط میتواند دو پیامد همزمان داشته باشد: اروپا نهتنها بخشی از سرمایهگذاریهای جدید هوش مصنوعی را از دست بدهد، بلکه با خطر کاهش فرصتهای شغلی مواجه شود؛ در حالی که هنوز مشاغل جدید به اندازه کافی ایجاد نشدهاند.
آیا هوش مصنوعی یک حباب جدید است؟
یکی از نگرانیهای اصلی سرمایهگذاران این است که موج فعلی هوش مصنوعی ممکن است شباهتهایی با حباب فناوری در اواخر دهه ۱۹۹۰ داشته باشد.
در دوران حباب اینترنت، بسیاری از شرکتها ارزشگذاریهای بسیار بالایی داشتند، اما بخش زیادی از آنها درآمد و سود واقعی ایجاد نمیکردند. در نهایت، ترکیدن آن حباب باعث سقوط شدید بازارهای سهام شد. اما تفاوت مهم امروز این است که شرکتهای بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعی واقعاً درآمدزایی میکنند.
برای مثال، شرکت مایکروسافت توانسته درآمد سالانه خدمات ابری خود را از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار عبور دهد. شرکت اوراکل نیز در حال نزدیک کردن رشد کسبوکار ابری خود به دو برابر شدن است. آمازون نیز در بخش خدمات ابری خود شاهد افزایش سرعت رشد بوده است. همچنین شرکتهایی مانند سلستیکا و ایامدی نشانههای قدرتمندی از افزایش تقاضا برای زیرساختهای هوش مصنوعی ارائه کردهاند. بنابراین، برخلاف دوران حباب اینترنت، امروز شرکتهای اصلی این صنعت دارای مشتری، درآمد و تقاضای واقعی هستند.
“
«هوش مصنوعی میتواند بزرگترین موتور رشد اقتصادی دهه آینده باشد، اما کشورهایی که زیرساخت، انرژی و سرمایهگذاری لازم را فراهم نکنند، ممکن است به جای بهرهبرداری از این موج، هزینه عقبماندن از آن را پرداخت کنند.»
بابک شیری
اما ریسک سرمایهگذاری بیش از حد همچنان وجود دارد
با وجود تفاوتهای مهم میان شرایط فعلی و حباب فناوری گذشته، نگرانی درباره افزایش بیش از حد سرمایهگذاری همچنان مطرح است.
بر اساس بررسی والاستریت ژورنال، ۹ شرکت بزرگ فناوری حدود ۳ تریلیون دلار تعهد مالی خارج از ترازنامه ایجاد کردهاند؛ تعهداتی که بر این فرض استوار هستند که تقاضا برای هوش مصنوعی در سالهای آینده همچنان با سرعت بالا رشد خواهد کرد. اگر این پیشبینیها اشتباه باشد و تقاضا کمتر از انتظار افزایش یابد، شرکتهای فناوری ممکن است با مشکلات جدی مواجه شوند.
در چنین شرایطی، آنها ممکن است با مراکز داده مازاد، قراردادهای پرهزینه و نیاز بیشتر به تأمین مالی روبهرو شوند. چنین سناریویی میتواند فشار قابلتوجهی بر بازارهای مالی جهانی وارد کند.
اگرچه اروپا به دلیل حضور کمتر در مرکز این سرمایهگذاریها احتمالاً آسیب کمتری نسبت به بازار آمریکا خواهد دید، اما همچنان از پیامدهای جهانی کاهش سرعت رشد هوش مصنوعی در امان نخواهد بود.
آینده اروپا در رقابت هوش مصنوعی
اروپا اکنون در یک نقطه تصمیمگیری مهم قرار دارد. این منطقه میتواند با حفظ تمرکز بر قوانین، امنیت دادهها و استانداردهای اخلاقی، مسیر متفاوتی را نسبت به آمریکا و چین دنبال کند؛ اما در عین حال باید شرایطی ایجاد کند که سرمایهگذاری و نوآوری در آن امکان رشد داشته باشد.
رقابت آینده تنها بر سر ساخت مدلهای هوش مصنوعی نیست؛ بلکه کشورهایی موفق خواهند بود که بتوانند انرژی ارزان، زیرساخت مناسب، نیروی انسانی متخصص و محیط کسبوکار انعطافپذیر فراهم کنند.
اگر اروپا نتواند سرعت خود را افزایش دهد، ممکن است در دهه آینده بیشتر مصرفکننده فناوریهای توسعهیافته در سایر مناطق باشد تا یکی از بازیگران اصلی این تحول.
با این حال، تجربه اروپا در صنایع پیشرفته، دانشگاههای قدرتمند و ظرفیت بالای تحقیقاتی نشان میدهد که این منطقه هنوز فرصت بازگشت به رقابت را دارد؛ مشروط بر اینکه سیاستگذاری و سرمایهگذاری با سرعت بیشتری با تغییرات فناوری هماهنگ شود.
در ترجمه برخی نقاط این مقاله از هوش مصنوعی کمک گرفته شده است.
