دو شرکت TSMC و ASML در قلب زنجیره جهانی تولید تراشه قرار دارند، اما نقش آنها در این صنعت کاملاً متفاوت است. TSMC بزرگترین تولیدکننده قراردادی تراشه در جهان است و برای تقریباً تمام شرکتهای بزرگ فناوری تراشه تولید میکند؛ در مقابل، ASML تنها شرکت جهان است که فناوری ساخت ماشینهای پیشرفته لیتوگرافی فرابنفش شدید یا EUV را در اختیار دارد.
- TSMC و ASML هر دو از ستونهای اصلی صنعت تراشه و موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی هستند، اما نقش متفاوتی در این زنجیره دارند.
- ASML با انحصار فناوری EUV مزیتی کمنظیر دارد، اما درآمد آن نسبت به چرخه سرمایهگذاری صنعت تراشه نوسان بیشتری دارد.
- TSMC با ارزش بازار ۲.۲ تریلیون دلار، حاشیه سود ناخالص ۶۳.۰۸ درصدی و رشد سریعتر، از نظر بنیادی عملکرد قویتری نشان میدهد.
- با وجود فناوری انحصاری ASML، TSMC به دلیل رشد بالاتر، ارزشگذاری مناسبتر و چشمانداز تقاضای پایدارتر، انتخاب جذابتری برای سرمایهگذاری بلندمدت است.
هر دو شرکت از رونق سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی سود بردهاند و سهام آنها طی سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است. با این حال، تفاوت در سرعت رشد، ارزشگذاری و پایداری مدل کسبوکار باعث میشود انتخاب میان این دو شرکت چندان ساده نباشد.
ASML؛ انحصاری که بهسادگی قابل تکرار نیست
ASML یکی از منحصربهفردترین شرکتهای صنعت فناوری است. این شرکت ماشینهای لیتوگرافی EUV را تولید میکند؛ تجهیزاتی عظیم و فوقالعاده پیچیده که قیمت هر دستگاه آنها به صدها میلیون دلار میرسد و نصب و راهاندازی آنها نیز به یک زنجیره تأمین تخصصی نیاز دارد.
این ماشینها وظیفه دارند الگوهای بسیار ظریف مدارهای الکترونیکی را روی تراشه ایجاد کنند. اهمیت فناوری ASML زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم نسل پیشرفته تراشههای TSMC اکنون به فناوری ۲ نانومتری رسیده است؛ در حالی که ضخامت موی انسان حدود ۸۰ هزار تا ۱۰۰ هزار نانومتر است.
به همین دلیل، ASML از یک مزیت رقابتی بسیار قدرتمند برخوردار است. هیچ شرکت دیگری در جهان در حال حاضر فناوری مشابهی برای تولید ماشینهای EUV در اختیار ندارد.
هرچه ظرفیت تولید تراشه در جهان افزایش پیدا کند، تقاضا برای تجهیزات ASML نیز بیشتر میشود. سرمایهگذاری عظیم شرکتهای فناوری در هوش مصنوعی دقیقاً چنین شرایطی را ایجاد کرده است.
با این حال، کسبوکار ASML نسبت به TSMC نوسان بیشتری دارد. اگر شرکتهای تولیدکننده تراشه پس از یک دوره افزایش ظرفیت، سرمایهگذاری خود را کاهش دهند، سفارش ماشینهای جدید نیز میتواند برای مدتی افت کند.
TSMC؛ برنده زنجیره تولید تراشه
TSMC در نقطه دیگری از زنجیره صنعت قرار دارد. این شرکت طراحی تراشههای مشتریان خود را دریافت کرده و آنها را در مقیاس بسیار بزرگ تولید میکند.
فرآیند تولید تراشه شامل صدها مرحله پیچیده است، اما مدل کسبوکار TSMC در نهایت به یک اصل ساده وابسته است: هرچه تقاضا برای تراشه افزایش پیدا کند، ظرفیت تولید و درآمد شرکت نیز بیشتر میشود. در شرایط کنونی، این دقیقاً همان چیزی است که در حال رخ دادن است.
رشد هوش مصنوعی به سرمایهگذاری گسترده در مراکز داده، پردازندههای پیشرفته و زیرساختهای محاسباتی منجر شده و TSMC یکی از اصلیترین شرکتهایی است که از این روند سود میبرد.
نکته مهمتر اینکه مدیرعامل شرکت انتظار دارد تقاضای تراشههای مرتبط با هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۹ و حتی ۲۰۳۰ در سطوح بالایی باقی بماند. این موضوع افق رشد TSMC را بسیار فراتر از موج فعلی سرمایهگذاری در هوش مصنوعی میبرد.
انحصار ASML در برابر رشد TSMC
اگر تنها مزیت فناوری را معیار قرار دهیم، ASML انتخاب قدرتمندی است. انحصار فناوری EUV مانعی بسیار بزرگ برای ورود رقبا ایجاد کرده و شرکتهای بزرگی مانند TSMC برای تولید نسلهای پیشرفته تراشه به تجهیزات این شرکت وابستهاند. اما سرمایهگذاری فقط به کیفیت فناوری یک شرکت محدود نمیشود.
TSMC نیز از تجهیزات ASML استفاده میکند و سپس از آنها برای تولید تراشه بهره میگیرد. بنابراین، اگر تقاضای تراشه افزایش پیدا کند، TSMC میتواند مستقیماً از رشد بازار نهایی سود ببرد؛ در حالی که ASML بیشتر از افزایش سرمایهگذاری تولیدکنندگان تراشه در ظرفیتهای جدید سود میبرد. از این منظر، مدل TSMC میتواند در بلندمدت پایدارتر باشد.
حتی پس از پایان بخشی از موج سرمایهگذاری هوش مصنوعی نیز ممکن است فناوریهای جدید و رقابتهای فناورانه دیگری شکل بگیرند و تقاضا برای تراشههای پیشرفته را حفظ کنند.
“
«به نظر من، جذابیت اصلی TSMC در این مقایسه نه صرفاً رشد سریعتر، بلکه جایگاه آن در بخش میانی و حیاتی زنجیره ارزش نیمهرسانا است؛ جایی که هر موج جدید فناوری، از هوش مصنوعی گرفته تا نسلهای بعدی محاسبات، میتواند مستقیماً به تقاضای تولید منجر شود. ASML از یک انحصار فناورانه کمنظیر برخوردار است، اما وقتی این مزیت با ارزشگذاری بالاتر و درآمدهای نوسانیتر تجهیزات مقایسه میشود، حاشیه امنیت TSMC برای سرمایهگذار بلندمدت بیشتر به نظر میرسد. در نهایت، ASML شاید بهترین کسبوکار انحصاری این زنجیره باشد، اما TSMC در حال حاضر به نظر میرسد انتخاب بهتری برای مالکیت سهام باشد.»
بابک شیری
TSMC در رشد یک سر و گردن بالاتر است
مقایسه عملکرد مالی دو شرکت نیز برتری TSMC را تقویت میکند. بر اساس دادههای مورد بررسی، TSMC در سالهای اخیر بهطور مستمر رشد درآمد سریعتری نسبت به ASML داشته است. همین برتری در رشد سود هر سهم نیز دیده میشود.
در واقع، در بخش رشد تفاوت چندانی میان دو شرکت وجود ندارد که بتواند نتیجه را تغییر دهد؛ TSMC با فاصله قابلتوجه برنده این بخش است. ارزش بازار فعلی TSMC حدود ۲.۲ تریلیون دلار است، در حالی که ارزش بازار ASML حدود ۶۵۴ میلیارد دلار برآورد شده است.
از نظر حاشیه سود ناخالص نیز TSMC عملکرد بالاتری دارد. حاشیه سود ناخالص این شرکت حدود ۶۳.۰۸ درصد است، در حالی که این رقم برای ASML حدود ۵۲.۷۳ درصد گزارش شده است.
ASML ارزان نیست
مشکل اصلی ASML در مقایسه با TSMC، ارزشگذاری سهام آن است. هر دو شرکت با توجه به رشد سریع و چشمانداز مثبت آینده، در سطوح بالایی ارزشگذاری میشوند؛ اما نسبت قیمت به سود آیندهنگر ASML به شکل محسوسی بالاتر از TSMC است.
البته بخشی از این تفاوت را میتوان با انحصار فناوری ASML توجیه کرد. شرکتی که تنها تولیدکننده یک فناوری حیاتی در زنجیره جهانی تراشه است، طبیعی است که با ضریب بالاتری معامله شود. اما این انحصار زمانی اهمیت کمتری پیدا میکند که شرکت رقیب با سرعت بیشتری رشد کند و در عین حال ارزشگذاری پایینتری داشته باشد. در چنین شرایطی، سرمایهگذار باید میان «کیفیت انحصاری» و «قیمت پرداختی برای آن کیفیت» تعادل برقرار کند.
برنده نهایی؛ TSMC
ASML بدون تردید یکی از باارزشترین شرکتهای صنعت نیمهرسانا است و انحصار فناوری EUV مزیتی است که کمتر شرکتی در اقتصاد جهانی از آن برخوردار است.
اما برای یک سرمایهگذار بلندمدت، TSMC ترکیب جذابتری ارائه میکند: رشد سریعتر، حاشیه سود بالاتر، مدل کسبوکاری مستقیمتر و ارزشگذاری مناسبتر.
از سوی دیگر، این شرکت نهتنها از توسعه هوش مصنوعی، بلکه از هر موج جدید تقاضا برای تراشههای پیشرفته میتواند بهرهمند شود.
به همین دلیل، اگرچه رقابت میان این دو غول بسیار نزدیک است، TSMC در مجموع برنده این مقایسه است.
جدول مقایسه TSMC و ASML
| شاخص | TSMC | ASML |
|---|---|---|
| نقش در صنعت | تولید تراشه | تولید تجهیزات ساخت تراشه |
| ارزش بازار | حدود ۲.۲ تریلیون دلار | حدود ۶۵۴ میلیارد دلار |
| حاشیه سود ناخالص | ۶۳.۰۸٪ | ۵۲.۷۳٪ |
| رشد درآمد | سریعتر | کندتر |
| فناوری کلیدی | تولید تراشههای پیشرفته | لیتوگرافی EUV |
| مزیت اصلی | مقیاس و رشد تقاضا | انحصار فناوری |
| چشمانداز هوش مصنوعی | بسیار قوی | بسیار قوی |
| انتخاب نهایی | برنده | — |
جمعبندی
ASML همچنان یکی از استراتژیکترین شرکتهای زنجیره جهانی تراشه است و انحصار فناوری EUV احتمالاً برای سالهای آینده ارزش اقتصادی بالایی ایجاد خواهد کرد. اما وقتی سرعت رشد، حاشیه سود، ارزشگذاری و پایداری تقاضا همزمان در نظر گرفته شوند، TSMC ترکیب متوازنتری برای سرمایهگذار بلندمدت ارائه میدهد.
تا زمانی که سرمایهگذاری جهانی در هوش مصنوعی و مراکز داده ادامه داشته باشد، هر دو شرکت میتوانند از این روند بهره ببرند؛ اما TSMC به دلیل قرار گرفتن در قلب تولید تراشه و امکان استفاده از ظرفیتهای موجود برای موجهای فناورانه بعدی، انعطاف بیشتری برای ادامه رشد دارد.
